Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 lipca 2009 r., II SA/Lu 78/09
wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 lipca 2009 r., II SA/Lu 78/09
Sentencja
1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Protokolant Starszy referent Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 lipca 2009 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt dwa groszy) zł należnego podatku od towarów i usług
Uzasadnienie
2 Decyzją z dnia 29 grudnia 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z dnia 3 listopada 2008 r. wydaną z upoważnienia Wójta Gminy przez p.o. Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej odmawiającą przyznania Z. W. zasiłku celowego w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności z rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania".
3 W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, iż Z. W. we wnioskach z dnia 10 września 2008 r., 2 października 2008 r. i 10 października 2008 r. zwrócił się o przyznanie zasiłku celowego w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności z rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Organ pierwszej instancji ustalił, iż dochód wnioskodawcy przekracza kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" wynoszące 150% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, a w związku z tym brak jest podstaw do przyznania wnioskowanej pomocy. Organ pierwszej instancji podkreślił, że Z. W. pomimo odmowy przyznania tego świadczenia, nie został pozbawiony pomocy, gdyż w ostatnim okresie korzystał z różnych świadczeń przyznanych przez ten organ, to jest: specjalistycznych usług opiekuńczych przyznanych do końca grudnia 2008 r., pomocy w ramach programu rządowego "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania" w formie zasiłku celowego w wysokości 200,00 zł miesięcznie w okresie od 1 lipca do 31 grudnia 2008 r., zasiłku celowego specjalnego na zakup maszynki elektrycznej i pralki na kwotę 514,00 zł oraz zasiłku celowego specjalnego w wysokości 120,00 zł na zakup odzieży i obuwia.
4 Kolegium zwróciło uwagę na fakt, że organ pierwszej instancji w miarę posiadanych możliwości systematycznie udziela odwołującemu się pomocy w różnych formach. W niniejszej sprawie, jak podkreślił organ odwoławczy, wobec przekroczenia przez Z. W. kryterium dochodowego z ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" pomoc żywnościowa, o której mowa w tej ustawie, nie mogła być mu przyznana. Wskazane wyżej kryterium dochodowe wynosi 715,50 zł, a dochód odwołującego się, ustalony prawidłowo przez organ pierwszej instancji, wyniósł łącznie 756,02 zł. Zdaniem organu, nietrafny jest zarzut odwołującego się, iż jego dochód ustalany dla celów przyznania świadczeń z pomocy społecznej winien być pomniejszony o potrącenia komornicze dokonywane z przysługującej mu renty z tytułu niezdolności do pracy.
5 Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie złożył Z. W. W ocenie skarżącego uchylenie zaskarżonej decyzji jest uzasadnione w świetle wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 stycznia 2009 r., II SA/Lu 699/08. Skarżący zarzucił, iż Kolegium prowadziło postępowanie administracyjne w tej sprawie z naruszeniem art. 35 § 1, 2 i 3 k.p.a. dotyczących terminów załatwienia spraw. Nadto, jak podkreślił skarżący, w druku potwierdzeniu odbioru stwierdzającym doręczenie mu zaskarżonej decyzji widnieje błędna data wydania tej decyzji.
6 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
7 Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania ani przepisów prawa materialnego.
8 Skarżący zwrócił się do organu pomocy społecznej o przyznanie świadczenia na żywność na podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259). Ustawa ta w przepisie art. 3 pkt 1 przewiduje pomoc w zakresie dożywiania w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych, świadczoną m. in. osobom i rodzinom dotkniętym ubóstwem, bezdomnością, bezrobociem i niepełnosprawnością.
9 Do udzielania określonej w art. 3 pkt 1 pomocy w zakresie dożywiania, mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej, dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej (art. 7 powołanej wyżej ustawy). Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.
10 W przypadku osób samotnie gospodarujących kryterium dochodowe określone zostało w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa", na kwotę 477 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. z § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. Nr 135, poz. 950), natomiast w przypadku osób pozostających w rodzinie kryterium dochodowe na osobę w rodzinie określone zostało na kwotę 351 zł (art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy w zw. z § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej).
11 Dochód osoby samotnie gospodarującej, uprawniający do pomocy w zakresie dożywiania na podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" nie może zatem przekraczać kwoty 715,50 zł, stanowiącej 150 % kryterium dochodowego z ustawy o pomocy społecznej, a dochód na osobę w rodzinie - kwoty 526,50 zł.
12 Sposób obliczania dochodu określają przepisy art. 8 ust. 3 – 13 ustawy, które z mocy art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. stosuje odpowiednio.
13 W myśl przepisu art. 8 ust. 3, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r. (art. 8 ust. 4).
14 Prawidłowe jest stanowisko organów, że w przypadku skarżącego kryterium dochodowe, wynoszące 150 % kryterium ustawowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy zostało przekroczone, co dawało podstawę do odmowy przyznania pomocy w zakresie dożywiania na podstawie ustawy z dnia z dnia 29 grudnia 2005 r.
15 W myśl przepisu art. 106 ust. 4 ustawy decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia może być wydana po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, mającego na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin wymagających pomocy (art. 107 ust. 1). W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych (art. 107 ust. 4)
16 Sposób przeprowadzenia wywiadu oraz szczegółowy jego zakres określa rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672).
17 Wywiad środowiskowy (aktualizacja wywiadu) przeprowadzony został w sprawie niniejszej w dniu 24 października 2008 r. zgodnie z wymogami wskazanych przepisów.
18 W oparciu o dane z wywiadu oraz kopię dowodu wypłaty renty za wrzesień 2008 r., organ ustalił, że miesięczny dochód skarżącego wynosi 756,02 zł. Na dochód ten składa się świadczenie rentowe, pobierane przez skarżącego w kwocie 556,02 zł (po potrąceniu zaliczki na podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne) oraz kwota 200 zł zasiłku celowego na zakup żywności, przyznanego decyzją kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej nr [...] z dnia 14 lipca 2008 r. na czas do końca 2008 r.
19 Dochód skarżącego obliczony został prawidłowo. Obliczając dochód skarżącego organ uwzględnił prawidłowo wysokość renty netto (pomniejszoną o składniki wskazane w art. 8 ust. 3 ustawy) oraz przyznane skarżącemu świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w kwocie 200 zł miesięcznie. Przepisy ustawy nie przewidują odliczania od dochodu kwot egzekwowanych przez komornika z pobieranego przez stronę świadczenia rentowego. Nie było zatem podstaw do pomniejszenia renty skarżącego o egzekwowane przez komornika należności. Wyjaśnić również należy, że należności te nie stanowią dochodu utraconego w rozumieniu ustawy.
20 Przekroczenie kwoty kryterium dochodowego określonego w ustawie uzasadniało odmowę przyznania świadczenia podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania".
21 Należy ponadto zauważyć, że decyzją z dnia 14 lipca 2008 r. nr [...] organ pierwszej instancji przyznał skarżącemu na podstawie tej samej ustawy kwotę 200 zł miesięcznie na okres od 1 lipca do 31 grudnia 2008 r. Rozpatrywane w niniejszej sprawie wnioski skarżącego składane były kolejno w dniach: 10 września 2008 r., 2 października 2008 r. i 10 października 2008 r., a więc w czasie pobierania świadczenia w postaci zasiłku celowego na dożywianie.
22 Niezależnie zatem od przekroczenia kryterium dochodowego, nie byłoby podstaw do uwzględnienia wniosków skarżącego, skoro skarżącemu przyznana została już pomoc na dożywianie do końca roku kalendarzowego i to w stosunkowo dużej wysokości. Późniejsze uchylenie tej decyzji wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 stycznia 2009 r. w sprawie II SA/Lu 699/08 nie może mieć wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, organy orzekają bowiem na podstawie stanu faktycznego i prawnego z daty wydania decyzji. Skarżący pobierał zresztą w okresie od lipca do końca grudnia 2008 r. przyznane mu decyzją ostateczną świadczenie.
23 Organ wskazał ponadto na zakres pomocy udzielanej skarżącemu przez ośrodek pomocy społecznej. W okresie od lipca 2008 r. skarżący otrzymał – poza wskazanym wyżej zasiłkiem w kwocie 200 zł miesięcznie – specjalny zasiłek celowy w kwocie 120 zł na zakup odzieży i obuwia, specjalny zasiłek w kwocie 300 zł, przyznany decyzją Kolegium z dnia 22 października 2008 r., a ponadto pomoc rzeczową w postaci zakupu pralki i maszynki elektrycznej oraz 1000 kg węgla. Skarżącemu przyznano także specjalistyczne usługi opiekuńcze do końca 2008 r. Zakres pomocy przyznanej skarżącemu jest więc stosunkowo duży i uwzględnia jego potrzeby, wynikające z sytuacji materialnej i stanu zdrowia.
24 W rozpoznawanej sprawie organy administracji ustaliły dokładnie stan faktyczny, wyjaśniły wszystkie okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy i przeprowadziły postępowanie zgodnie z zasadami wyrażonymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Prawidłowo zastosowały także normy prawa materialnego. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa.
25 Zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu pierwszej instancji zostały należycie uzasadnione, zgodnie z wymogami określonymi w przepisie art.107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego.
26 Nieuzasadniony jest zarzut, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze naruszyło art. 35 § 1,2 i 3 k.p.a. Przepis art. 35 ten stanowi: "§ 1. Organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki.
27 § 2. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ.
28 § 3. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania".
29 W przepisie art. 35 § 1 k.p.a. wyrażona została zasada ogólna, nakładająca na organy administracji obowiązek nadawania sprawom biegu i prowadzenia postępowania bez niepotrzebnej przewlekłości. Zasada ta oznacza, że organ rozpatrujący sprawę powinien przede wszystkim dochować terminów określonych w kodeksie. W miarę możliwości organ powinien też załatwiać sprawy w terminach krótszych.
30 Przepisy § 2 i 3 art. 35 precyzują terminy załatwiania spraw. Z treści § 2 wynika, że niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast stosownie do § 3 załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca. Taki sam termin przewidziany został dla rozpatrzenia odwołania przez organ drugiej instancji.
31 Brak podstaw do przyjęcia, że odwołanie skarżącego powinno być załatwione w trybie § 2 cytowanego przepisu art. 35 k.p.a., czyli niezwłocznie. Termin rozpoznania odwołania wynosi zgodnie z § 3 miesiąc od wpływu odwołania do organu drugiej instancji. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że odwołanie skarżącego wpłynęło do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w dniu 24 listopada 2008 r. W dniu 26 listopada 2008 r. Kolegium zawiadomiło skarżącego o możliwości zapoznania się w terminie 7 dni z aktami sprawy (art. 10 k.p.a.). Decyzja wydana została w dniu 29 grudnia 2008 r., a więc z zachowaniem terminu określonego w ustawie, jeśli się uwzględni dni świąteczne i wolne od pracy, przypadające na koniec terminu .
32 Nie ma również podstaw do przyjęcia, by naruszenia powołanych przepisów dopuścił się organ pierwszej instancji. Sprawa skarżącego nie należy do spraw, które mogą być załatwione w oparciu o dowody przedstawione przez stronę wraz z żądaniem lub powszechnie organowi znane albo możliwe do ustalenia na podstawie danych, posiadanych przez organ. Wprawdzie skarżący od lat ubiega się i otrzymuje różne świadczenia z pomocy społecznej, nie oznacza to jednak, że organ dysponował dowodami umożliwiającymi przyznanie świadczenia niezwłocznie. Konieczne było zatem przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, zgodnie z wymogami ustawy. Decyzja organu pierwszej instancji wydana została w dniu 3 listopada 2008 r., a więc w terminie określonym w art. 35 § 3 k.p.a.
33 Ustosunkowując się do pozostałych zarzutów skargi wyjaśnić należy, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 stycznia 2009 r., II SA/Lu 699/08, powoływany przez skarżącego nie daje podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Wyrokiem tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylając decyzje organów obu instancji w sprawie zasiłku na dożywianie wskazał na konieczność uzasadnienia, dlaczego zasiłek przyznany został od 1 lipca 2008 r., a nie od daty złożenia wniosku oraz na konieczność szczegółowego i przekonującego uzasadnienia wysokości przyznanego świadczenia, wskazując na braki uzasadnień decyzji organów obu instancji w tym zakresie. Rozpoznawana sprawa dotyczy innych wniosków skarżącego, a jak wykazano wyżej organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny w sprawie niniejszej i uzasadniły odmowę przyznania zasiłku z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Uchylenie decyzji przyznającej zasiłek w kwocie 200 zł miesięcznie nastąpiło zresztą już po upływie terminu jej realizacji (zasiłek przyznany był do końca 2008 r.).
34 Na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie ma też wpływu wskazanie na druku dowodu doręczenia daty wysłania decyzji, a nie daty jej wydania.
35 Zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji jest więc prawidłowa. Brak w tej sytuacji podstaw do uwzględnienia skargi.
36 Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.).
37 O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 19 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 litera "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.1348 ze zm.).