Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 stycznia 2016 r., II SA/Lu 727/15

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 stycznia 2016 r., II SA/Lu 727/15

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpłatności rodziców za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty z dnia [...] r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz R.J. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 193 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2013 r., poz.135, ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] maja 2015 r., znak: [...] wydaną z upoważnienia Starosty O. przez Kierownika Wydziału do Spraw Pieczy Zastępczej, Pomocy Społecznej i Świadczeń Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w O. L. z siedzibą w [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka - K. J. w rodzinie zastępczej na kwotę [...]zł miesięcznie, do której ponoszenia zobowiązani są solidarnie R. J. i D. D.-D..

3 W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że małoletni K. J. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w O. L. z dnia [...] lutego 2010 r., sygn. [...] został umieszczony w rodzinie zastępczej M. i T. małżonków S. - niespokrewnionych z dzieckiem. W związku z tym decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., znak: [...] przyznane zostało rodzinie zastępczej świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania małoletniego w wysokości [...] zł. Z tego tytułu Powiat O. ponosi miesięczne koszty utrzymania w kwocie [...]zł.

4 Kolegium podkreśliło, że decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., znak: [...] organ pierwszej instancji odmówił R. J. odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt K. J. w rodzinie zastępczej. Przedmiotowa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] kwietnia 2015 r., znak: [...].

5 Następnie organ drugiej instancji przytoczył treść art. 193 ust. 1 oraz art. 194 ust. 2 i 3 art. ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i zaznaczył, że jeżeli do organu wpływa wniosek osoby obowiązanej do wniesienia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, w pierwszej kolejności organ wdraża postępowanie w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty, w ramach którego ocenia, czy spełnione zostały przesłanki do odstąpienia, ponieważ w sytuacji uznania, że należy uwzględnić wniosek o odstąpienie, nie ma podstaw do ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Natomiast w przypadku wydania przez organ decyzji odmawiającej odstąpienia od ustalenia opłaty, od decyzji tej przysługuje środek odwoławczy i dopiero wówczas, gdy stanie się ostateczna, możliwe jest wydanie decyzji ustalającej opłatę. W konsekwencji, ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej uzależnione jest od uprzedniego rozstrzygnięcia kwestii wstępnej dotyczącej odstąpienia od ustalenia tej płaty.

6 Kolegium wyjaśniło dalej, że stosownie do treści art. 193 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, jedyną przesłanką ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jest wcześniejsze przyznanie rodzinie zastępczej (lub prowadzącemu rodzinny dom dziecka) w drodze decyzji świadczeń na pokrycie kosztów utrzymania dziecka, przy czym wysokość ustalonej opłaty odpowiadać ma wysokości przyznanych rodzinie zastępczej świadczeń. W ocenie organu, tak sformułowana hipoteza art. 193 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy powoduje, że w przypadku zaistnienia okoliczności w niej określonych organ obowiązany jest do wydania decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.

7 Odnosząc się do kwestii nieuwzględnienia sytuacji majątkowej obowiązanego przy ustalaniu odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, kolegium stwierdziło, że obowiązujące w sprawie przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie dają ku temu podstaw. Organ podkreślił, że dopiero ostateczna decyzja ustalająca wysokość opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej daje osobom obowiązanym do jej ponoszenia możliwość zainicjowania postępowania w przedmiocie umorzenia opłaty, rozłożenia jej na raty, czy też odroczenia terminu jej płatności, stosownie do treści art. 194 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. O ile więc decyzja w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty jest decyzją wcześniejszą w stosunku do decyzji ustalającej, to decyzja w przedmiocie umorzenia opłaty bądź odstąpienia od jej wymierzenia z istoty rzeczy jest decyzją następczą w stosunku do decyzji ustalającej. Sytuacja materialna R. J. może być zatem uwzględniona w odrębnym postępowaniu.

8 W skardze na powyższą decyzję R. J. zarzucił:

9 1) naruszenie art. 194 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, art. 7 k.p.a. oraz § 3 ust. 2 uchwały nr [...] Rady Powiaty w O. L. z dnia [...] marca 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków umarzania w całości lub w części łącznie z odsetkami, odraczania terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, polegające na braku podjęcia z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy poprzez niezbadanie na etapie wydawania decyzji o ustaleniu opłaty za pobyt dziecka K. J. w rodzinie zastępczej, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od ustalania opłaty, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, iż w sprawie są podstawy do ustalenia opłaty za pobyt K. J. w rodzinie zastępczej, podczas gdy na dzień wydawania decyzji po stronie R. J. zaistniały okoliczności wskazane w 3 § ust. 2 uchwały nr [...] Rady Powiaty w O. L. z dnia [...] marca 2012 r. (R. J. jest chory na długotrwałą i ciężką chorobę, a na podstawie decyzji Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] marca 2015 r. został zaliczony do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności);

10 2) naruszenie § 3 ust. 2 uchwały nr [...] Rady Powiatu w O. L. z dnia [...] marca 2012 r. poprzez błędne uznanie, że brak jest podstaw do uwzględniania w toku postępowania o ustalenie odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej sytuacji majątkowej osoby zobowiązanej, podczas gdy podstawą do odstąpienia od ustalania opłaty jest sytuacja, w której ustalenie opłaty pozbawiłoby osobę zobowiązaną lub jej rodzinę środków utrzymania;

11 3) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 75 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w sposób wybiórczy oraz dowolny, ze zwróceniem uwagi jedynie na te okoliczności stanu faktycznego, które odpowiadają treści przyjętego przez organ rozstrzygnięcia.

12 W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w O. L. z siedzibą w [...] z dnia [...] maja 2015 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

13 W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

14 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

15 Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu, chociaż częściowo z innych przyczyn niż wskazane w jej treści.

16 Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja ustalająca wysokość miesięcznej opłaty, którą skarżący obowiązany jest ponieść za pobyt jego syna K. J. w rodzinie zastępczej.

17 W pierwszej kolejności podnieść należy, że sąd nie kwestionuje stanowiska organów obu instancji co do zaistnienia w niniejszej sprawie materialnoprawnej przesłanki ustalenia tej opłaty, tj. wcześniejszego przyznania rodzinie zastępczej w drodze decyzji świadczenia w kwocie [...]zł na pokrycie kosztów utrzymania K. J. ze środków budżetu powiatu.

18 Jednakże, jak słusznie podkreślił organ odwoławczy, jeżeli do organu pierwszej instancji wpływa wniosek osoby obowiązanej do wniesienia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, w pierwszej kolejności organ wdraża postępowanie w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty, ponieważ w sytuacji uznania, że należy uwzględnić wniosek o odstąpienie, brak jest podstaw do wydania decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Innymi słowy, ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej uzależnione jest od uprzedniego rozstrzygnięcia kwestii wstępnej dotyczącej odstąpienia od ustalenia opłaty.

19 W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji uznały wniosek R. J. o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt K. J. w pieczy zastępczej za bezzasadny. Jednak decyzja organu odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2015 r., znak: [...], utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą R. J. odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt syna K. J. w rodzinie zastępczej została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 stycznia 2016 r., wydanym w sprawie o sygnaturze akt II SA/Lu 430/15.

20 Na skutek rozstrzygnięcia sądu decyzja odmawiająca R. J. odstąpienia od ustalenia przedmiotowej opłaty straciła przymiot ostateczności, a sprawa została przekazana organowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.

21 Skoro zatem ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej uzależnione jest od uprzedniego rozstrzygnięcia kwestii wstępnej dotyczącej odstąpienia od ustalenia tej opłaty, to uchylenie ostatecznej decyzji odmawiającej odstąpienia obliguje do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji ustalającej wysokość tej opłaty.

22 Dodatkowo należy podnieść, że stroną postepowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej jest również matka dziecka, która w tym postępowaniu ma interes prawny. Tymczasem w niniejszej sprawie matka K. J. – D. D.-D. została jedynie zawiadomiona przez organ pierwszej instancji o wszczęciu postępowania w sprawie (k. 176 akt organu pierwszej instancji). Nie doręczono jej natomiast decyzji organu pierwszej instancji, ani nie umożliwiano udziału w postepowaniu przed organem drugiej instancji toczącym się z odwołania R. J., co stanowi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

23 Powyższe okoliczności uzasadniają uchylenie decyzji organów obu instancji w oparciu o dyspozycję art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i b/ w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

24 Nie zasługuje natomiast na uwzględnienie zarzut skarżącego dotyczący naruszenia art. 194 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w związku z art. 7 k.p.a. polegającego na niezbadaniu, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od ustalania opłaty oraz zarzut naruszenia § 3 ust. 2 uchwały nr [...] Rady Powiaty w O. L. z dnia [...] marca 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków umarzania w całości lub w części łącznie z odsetkami, odraczania terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej poprzez błędne uznanie, że brak jest podstaw do uwzględniania w toku postępowania o ustalenie odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej sytuacji majątkowej osoby zobowiązanej.

25 Jak wyżej wskazano, stosownie do treści art. 193 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, jedyną przesłanką ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jest wcześniejsze przyznanie rodzinie zastępczej w drodze decyzji świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka ze środków budżetu powiatu. Wykładnia literalna tego przepisu nie pozwala na uwzględnienie innych uwarunkowań, w tym sytuacji osobistej i majątkowej osoby obowiązanej do ponoszenia tej opłaty. Te okoliczności organ bierze pod uwagę w odrębnym postępowaniu, którego przedmiotem jest odstąpienie od ustalenia przedmiotowej opłaty, umorzenie jej w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenie terminu jej płatności, albo rozłożenie jej na raty.

26 Rozpoznając sprawę ponownie, organ pierwszej instancji rozważy zasadność zawieszenia postępowania w sprawie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku R. J. o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Ponadto umożliwi udział w postępowaniu matce dziecka D. D.-D..

27 Rozstrzygniecie w przedmiocie kosztów postępowania zostało wydane na podstawie art. 200 p.p.s.a.

28 Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł, jak w sentencji.