Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 lutego 2016 r., II SA/Lu 714/15

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 lutego 2016 r., II SA/Lu 714/15

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec, Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska - Pietrzak (sprawozdawca), Sędzia NSA Maria Wieczorek - Zalewska, Protokolant Starszy asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 lutego 2016 r. sprawy ze skargi N. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych uchyla zaskarżoną decyzję.

Uzasadnienie

2 Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze - po rozpatrzeniu odwołania N. Z. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Kierownika Działu do Spraw Osób Zobowiązanych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. z dnia [...] 2015 r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznanego N. Z. decyzją z dnia [...] 2013 r., nr [...], wypłaconego w okresie od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. w łącznej wysokości [...] zł, za świadczenie nienależnie pobrane - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

3 Rozstrzygnięcie powyższe zostało wydane w następujących okolicznościach.

4 Decyzją z dnia [...] 2013 r. Kierownik Sekcji Realizacji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta L., przyznał osobie uprawnionej - N. Z., urodzonej 17 kwietnia 1993 r., świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2013 r. do dnia 30 września 2014 r., w wysokości [...] zł miesięcznie.

5 Decyzją z dnia 23 stycznia 2015 r., wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Kierownika Działu do Spraw Osób Zobowiązanych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L., uznano świadczenia wypłacone na podstawie ww. decyzji w okresie od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. w łącznej wysokości [...] zł za świadczenie nienależnie pobrane.

6 W uzasadnieniu powyższej decyzji wyjaśniono, że po uprawomocnieniu się decyzji z dnia [...] 2013 r. organ I instancji pozyskał informację, iż siostra strony - N. Z. w okresie od dnia 1 września 2013 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. podjęła zatrudnienie. Potwierdzeniem tej okoliczności jest umowa zlecenia nr [...] r. zawarta pomiędzy [...] a N. Z., załączona do akt sprawy w dniu 14 października 2014 r. W oświadczeniu z dnia 18 listopada 2014 r. N. Z. wskazała, że dochód uzyskany w miesiącu październiku 2013 r. wyniósł [...] zł. Ponadto, organ pozyskał informację, że strona w okresie od dnia 20 września 2013 r. do dnia 30 czerwca 2014 r. również podjęła zatrudnienie, czego potwierdzeniem jest umowa zlecenia z dnia 20 września 2013 r. zawarta pomiędzy [...] Sp. z o. o. a N. Z., załączona do akt sprawy w dniu 14 października 2014 r. W oświadczeniu z dnia 18 listopada 2014 r. strona wskazała, że dochód uzyskany w miesiącu październiku 2013 r. wyniósł [...] zł.

7 Po ponownej analizie sytuacji dochodowej rodziny organ ustalił, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie kwalifikował strony do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od listopada 2013 r. do grudnia 2013 r., gdyż wynosił [...] zł na osobę w rodzinie, a tym samym przekraczał ustawowe kryterium dochodowe w wysokości [...] zł, określone w art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Powyższego przeliczenia dokonano następująco: [...] zł + [...] zł + [...] zł + 4.800,00 = 27.451,96 : 12 = [...] zł + [...] zł + [...] zł = [...] zł : 4 = [...] zł, przy czym: [...] zł stanowi dochód J. G. uzyskany w 2012 r. zgodnie z zaświadczeniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. (23.486,96 zł) pomniejszony o dochód utracony z tytułu umowy o dzieło w Almatur - L. S.. z o. o. (200,00 zł) oraz dochód utracony z tytułu umowy zlecenie w [...] (4.335,00 zł); [...] zł stanowi dochód z tytułu stypendium socjalnego uzyskany przez N. Z. w 2012 r.; [...] zł stanowi dochód z tytułu stypendium socjalnego uzyskany przez N. Z. w 2012 r.; [...] zł stanowi dochód z tytułu stypendium socjalnego uzyskany przez S. Z. w 2012 r.; 720,00 stanowi dochód uzyskany przez N. Z. w miesiącu październiku 2013 r.; [...] zł stanowi dochód uzyskany przez N. Z. w miesiącu październiku 2013 r.

8 Mając zatem na względzie fakt, iż dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie uprawniał strony do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od listopada 2013 r. do grudnia 2013 r., organ I instancji uznał, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone w okresie od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

9 N. Z. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej "naruszenie przepisów postępowania poprzez niedokładne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego strony oraz naruszenie przepisów ustawy Kodeks postępowania administracyjnego". Na tej podstawie strona wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji w całości oraz przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

10 Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołaną na wstępie decyzją ostateczną z dnia 3 sierpnia 2015 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji uznając, że brak jest podstaw do jej kwestionowania, a tym samym do wyeliminowania zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Kolegium w pełni podtrzymało ustalenia i argumentację organu I instancji, powielając treść uzasadnienia kontrolowanej decyzji. Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, że przedmiotowa sprawa została prawidłowo rozpatrzona przez organ I instancji oraz wydana została prawidłowa decyzja w sprawie, zaś uzasadnienie rozstrzygnięcia ma oparcie w ustalonym stanie faktycznym.

11 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję organu II instancji N. Z. wniosła o jej uchylenie jako naruszającej prawo, a w szczególności art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

12 Skarżąca wyjaśniła, że zgodnie z powyższym przepisem, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W świetle powołanej regulacji, zdaniem strony, należy doliczyć uzyskany dochód następujący po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (grudzień), a więc w tym przypadku z miesiąca stycznia 2014 r. Tymczasem w miesiącu styczniu 2014 r. skarżąca nie uzyskała dochodu (w roku 2014 skarżąca uzyskała dochód w następujących miesiącach: marzec - [...] zł, kwiecień - [...] zł oraz czerwiec - [...] zł). Także siostra skarżącej w miesiącu styczniu 2014 r. nie uzyskała dochodu z tytułu umowy zlecenia (umowa zlecenie obowiązywała do dnia 31 grudnia 2013 r.). Zdaniem skarżącej, nawet gdyby zsumować i dodać dochód uzyskany przez nią w roku 2014, to i tak nie przekroczy on więc kwoty [...]zł na członka rodziny, od której uzależnione jest przyznanie świadczenia alimentacyjnego.

13 W związku z powyższym skarżąca stwierdziła, że przeliczenie dochodu jej rodziny w przeliczeniu na osobę powinno wyglądać następująco:

14 18 951,96+ 1 850,00+ 1 850,00 + 4 800,00 = 27 451,97: 12 = 2 287,66 : 4 = 571,92 Przy czym:

15 - [...] zł to dochód J. G. uzyskany w 2012 r. zgodnie z zaświadczeniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. (23 486,96) pomniejszony o dochód utracony z tytułu umowy o dzieło w Almatur-Lublin Sp. z o.o (200,00 zł) pomniejszony o dochód utracony z tytułu umowy zlecenie w [...] (4 335,00 zł),

16 - [...] zł to dochód z tytułu stypendium socjalnego uzyskany przez N. Z. w 2012 r.,

17 - [...] zł to dochód z tytułu stypendium socjalnego uzyskany przez N. Z. w 2012 r.,

18 - [...] zł to dochód z tytułu stypendium socjalnego uzyskany przez S. Z. w 2012 r.

19 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

21 Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) oraz art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

22 Rozpoznając skargę w ramach powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że jest ona zasadna. Jakkolwiek bowiem argumentacja skargi nie jest w całości trafna, stwierdzić należy, że co do zasady skarżąca słusznie zarzuca zaskarżonej decyzji naruszenie art. 9 ust. 4a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 169 ze zm., dalej jako "ustawa"), które miało wpływ na wynik sprawy.

23 Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

24 Sytuacje, w których dochodzi do nienależnego pobrania świadczenia określa art. 2 pkt 7 ustawy. W świetle tego unormowania nienależnie pobrane świadczenie oznacza m.in. świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części (lit. "a"). Nie budzi wątpliwości, że jedną z okoliczności, o których mowa w tym przepisie jest uzyskanie dochodu, którego wysokość powoduje, że dochód rodziny osoby uprawnionej do świadczeń w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 2 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty [...]zł.

25 Należy zauważyć, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie określa własnej definicji dochodu, lecz zgodnie z art. 2 pkt 4, odsyła w tym zakresie do stosowania przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm., dalej jako "u.ś.r."). W myśl art. 3 pkt 1 u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. nr 51, poz. 307, ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt. 1 lit. a) oraz inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 3 pkt 1 lit c). Dochód rodziny - w myśl art. 3 pkt 2 u.ś.r. – stanowi zaś sumę dochodów członków rodziny.

26 Natomiast definicja dochodu członka rodziny zawarta została w art. 2 pkt 5a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a.

27 Stosownie zaś do art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

28 Z kolei pojęcie "dochodu uzyskanego" wyjaśnia art. 2 pkt 18 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis ten stanowi, że przez "uzyskanie dochodu" należy rozumieć uzyskanie dochodu spowodowane zdarzeniami w tym przepisie wymienionymi, w tym uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (lit. "c").

29 W niniejszej sprawie organy obu instancji zasadnie przyjęły, że rodzina skarżącej N. Z., po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, zaś w trakcie tego okresu (tj. w miesiącu październiku 2013 r.) uzyskała dochód w łącznej wysokości [...] zł, na który składał się dochód uzyskany z tytuły zatrudnienia w firmie [...] przez siostrę skarżącej N. Z. w wysokości [...] zł oraz dochód uzyskany z tytuły zatrudnienia w firmie [...] Sp. z o.o. przez skarżącą w wysokości [...] zł. Okoliczność powyższa pozostaje poza sporem, znajdując przy tym potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym (oświadczenia skarżącej i jej siostry – k. 55 i 56 akt adm. I inst.).

30 Sąd nie podziela jednak przyjętego przez organy sposobu obliczania dochodu rodziny skarżącej po uzyskaniu ww. dochodu w miesiącu październiku 2013 r. w związku z podjęciem zatrudnienia (przy czym podkreślić należy, że sposób obliczenia tego dochodu przedstawiony w skardze również nie jest prawidłowy). Z treści zaskarżonej decyzji wynika bowiem, że organy dochód uzyskany w łącznej kwocie [...]zł dodały w całości do miesięcznego dochodu rodziny skarżącej z 2012 r., a następnie uzyskaną w ten sposób kwotę podzieliły na ilość członków rodziny, tj. na 4 osoby, co dało kwotę [...]zł. W ocenie Sądu ustalenie wysokości dochodu rodziny skarżącej w taki sposób narusza dyspozycję art. 9 ust. 4a ustawy.

31 Z literalnego brzmienia powołanego unormowania wynika wprawdzie, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zastosowanie jednakże tego przepisu wprost, z pominięciem reguł wynikających z ustawy, oznaczałoby, iż o przyznaniu świadczenia decydowałyby nie wielkości określone w ustawie, lecz suma przeciętnego miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie (uzyskanego uprzednio w roku kalendarzowym) oraz dochodu uzyskanego przez członka rodziny za pełny przepracowany miesiąc. Natomiast, skoro ustawową podstawą do przyznania świadczenia jest dochód rodziny rozumiany jako miesięczny przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w skali roku kalendarzowego, to zasada ta winna mieć zastosowanie również w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, a zatem w sytuacji określonej w art. 9 ust. 4a ustawy, dochód ten należy liczyć w stosunku rocznym. Dochód uzyskany powinien być więc doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a całość podzielona następnie przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny. W ten sposób zostanie obliczony dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód, jak przewiduje to art. 9 ust. 4a ustawy, w sposób realizujący jej cele i umożliwiający uzyskanie świadczenia. Nie może bowiem dochodzić do sytuacji, kiedy uzyskany przez stronę czy członka rodziny dodatkowy, a późniejszy dochód z jednego miesiąca będzie w sposób zasadniczy decydował o prawie do zasiłku za okres wcześniejszy (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1321/10; wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 403/13; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 353/13; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 320/13, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 15 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 797/11; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wr 525/11; a także wyrok WSA w Lublinie z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 440/12 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

32 Podkreślić należy, że przedstawiona wyżej interpretacja jest zgodna z celami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, realizującej założenia art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, wedle którego państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.

33 Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że prawidłowe obliczenie dochodu rodziny skarżącej z uwzględnieniem dochodu uzyskanego w październik 2013 r. winno polegać na dodaniu kwoty dochodu uzyskanego (823,00 zł) do łącznej wysokości dochodu rodziny w 2012 r. (27.451,96 zł) i dopiero uzyskana w ten sposób kwota (28.274,96 zł) powinna zostać podzielona na 12 miesięcy, a następnie na ilość członków rodziny (4 osoby). Zauważyć jednak należy, że ustalona w ten prawidłowy sposób wysokość miesięcznego dochodu rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie, pomimo uzyskania dodatkowego dochodu, w dalszym ciągu nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego (wynosi bowiem [...] zł), co czyni bezprzedmiotowym niniejsze postępowanie w przedmiocie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych N. Z. na mocy decyzji organu I instancji z dnia 12 grudnia 2013 r. za nienależnie pobrane.

34 Ponownie rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze uwzględni powyższe rozważania i wnioski.

35 Z tych wszystkich względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.