Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 listopada 2015 r., II SA/Lu 251/15

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 listopada 2015 r., II SA/Lu 251/15

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Protokolant Starszy asystent sędziego Jakub Polanowski po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 listopada 2015 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Sygn. [...]

U Z A S A D N I E N I E

3 Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 26 stycznia 2015 r., znak: [...], po rozpoznaniu odwołania K. M. (dalej: "skarżąca") od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza [...] przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. z dnia 17 listopada 2014 r., znak: [...], uznającej świadczenia wypłacone skarżącej na rzecz jej córki M. M. za lipiec 2011 r., sierpień 2011 r. i wrzesień 2011 r. w wysokości [...] zł, za nienależnie pobrane – utrzymało w mocy tę decyzję.

4 W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, że skarżąca pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego na podstawie decyzji z dnia 11 października 2010 r. przyznającej jej te świadczenia w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r.

5 Następnie w związku z jej pismem z dnia 27 marca 2014 r. informującym, że dłużnik alimentacyjny – M. C. zmarł w dniu 27 czerwca 2011 r., organ pierwszej instancji decyzją z dnia 6 października 2014 r. – na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.; dalej także: "ustawa"), uchylił wspomnianą wyżej decyzję własną przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Po uprawomocnieniu się tej decyzji organ pierwszej instancji wydał na podstawie art. 2 pkt 7 lit. "a" ustawy wskazaną na wstępie decyzję z dnia 22 maja 2014 r. o uznaniu wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane.

6 W odwołaniu skarżąca wskazała, że dopiero w dniu 27 marca 2014 r. dowiedziała się (z pisma Prezesa Sądu Okręgowego w Z.), że dłużnik alimentacyjny już od 2011 r. nie żyje, o czym natychmiast (tego samego dnia) powiadomiła organ. W jej przekonaniu nie można więc zarzucić jej złej woli i żądać zwrotu wypłaconych świadczeń wraz z odsetkami.

7 Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło tych zarzutów stwierdzając, że śmierć dłużnika alimentacyjnego skutkuje brakiem podstaw do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a więc świadczenia wypłacone są świadczeniami nienależnie pobranymi zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy, nie ma więc znaczenia to, że skarżąca ubiegając się o przyznanie świadczenia nie wiedziała o śmierci dłużnika.

8 Kolegium wskazało również, że niewątpliwie skarżąca ma jednak prawo ubiegać się o umorzenie bądź o rozłożenie na raty opisanych wyżej należności.

9 W skardze do Sądu skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. Skarżąca powtórzyła zarzuty podniesione w odwołaniu, to jest naruszenie art. 2 pkt 7 lit. "a" ustawy poprzez błędne uznanie, że wypłacone świadczenia są świadczeniami nienależnie pobranymi w sytuacji, gdy w okresie ich wypłaty nie wiedziała o śmierci dłużnika alimentacyjnego. Zdaniem skarżącej przez podlegające zwrotowi "świadczenie nienależnie pobrane", o którym mowa w tym przepisie, należy rozumieć wyłącznie świadczenie pobrane przez osobę będącą w złej wierze, która wiedziała, że jej się ono nie należy. Natomiast w sytuacji, gdy osobie, której wypłacono świadczenia, nie można zarzucić złej woli, mamy do czynienia jedynie ze "świadczeniem nienależnym", które nie podlegają zwrotowi, co ma miejsce w niniejszej sprawie, skoro skarżąca nie zataiła świadomie śmierci dłużnika, gdyż o niej wcześniej nie wiedziała, a gdy powzięła tę wiadomość natychmiast poinformowała organ zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy.

10 Ponadto skarżąca podniosła, że w okresie pobierania świadczeń funkcjonowała w obrocie prawnym decyzja przyznająca jej te świadczenia, co oznacza, iż w tym okresie istniała podstawa prawna do ich wypłaty, gdyż decyzja ta została uchylona dopiero decyzją z dnia 6 października 2014 r.

11 Skarżąca zarzuciła nadto naruszenie art. 23 ust. 1 i 7 ustawy poprzez nakazanie jej zwrotu odsetek wraz z należnością główną, w sytuacji, gdy nie można jej przypisać winy.

12 Wyjaśniła również, że pobrane świadczenia zostały na bieżąco wykorzystane na potrzeby małoletniej córki, a ich zwrot wraz z odsetkami narusza konstytucyjną zasadę pomocniczości.

13 W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

14 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

15 Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza.

16 Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. 23 w związku z art. 2 pkt 7 powołanej wyżej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

17 Stosownie do treści art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu (ust. 5). Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust.7).

18 Przepis art. 2 pkt 7 ustawy określa natomiast cztery przypadki "nienależnie pobranego świadczenia", jako świadczenia z funduszu alimentacyjnego:

19 a) wypłaconego mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

20 b) przyznanego lub wypłaconego w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

21 c) wypłaconego bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

22 d) wypłaconego, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.

23 W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji uznał, że wypłacone skarżącej świadczenia to świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. "a" ustawy, a więc wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, natomiast organ odwoławczy uznał, że są to świadczenia wypłacone bez podstawy prawnej (art. 2 pkt 7 lit. "c").

24 Jak wskazują oba organy, okolicznością decydującą o uznaniu za nienależnie pobrane przez skarżącą świadczenia było ustalenie, że dłużnik alimentacyjny już w dacie wydania decyzji przyznającej świadczenie, nie żył. Okoliczność ta stanowiła od początku przeszkodę wydania decyzji przyznającej świadczenie. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego są bowiem ściśle związane z osobą dłużnika. Przysługują tylko wówczas, gdy jest on na mocy prawomocnego orzeczenia sądu zobowiązany do alimentów. Niewątpliwie taki obowiązek wygasa natomiast z chwilą śmierci dłużnika, a w konsekwencji, w takiej sytuacji nie ma podstaw do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w trybie przepisów ustawy. Oznacza to zatem, że śmierć dłużnika jest okolicznością powodującą, iż świadczenie jest uznawane za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. "c", nie zaś w art. 2 pkt 7 lit. "a" ustawy (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 listopada 2011 r., IV SA/Wr 473/11, CBOSA).

25 Wskazać trzeba, że "świadczenie nienależnie pobrane" w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. "a" ustawy to – w świetle tego przepisu – świadczenie wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, a więc okoliczności powstałych już w trakcie realizacji decyzji je przyznającej. W przepisie tym nie chodzi więc o okoliczności, które istniały już w dacie wydawania decyzji przyznającej świadczenie, albowiem takie okoliczności świadczą o braku podstaw do przyznania świadczenia (por. A. Korcz-Maciejko, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2010, s. 67 i 70).

26 Podkreślić przy tym należy, że – wbrew zarzutom skargi – "świadczenie nienależnie pobrane", o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. "c" ustawy nie jest uzależnione od winy osoby, która pobrała to świadczenie, inaczej niż w przypadkach "nienależnie pobranego świadczenia", wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. "a", "b", "d" (por. A. Korcz-Maciejko, Ustawa o pomocy..., s 66). Świadczenie pobrane pomimo braku podstaw do jego przyznania (art. 2 pkt 7 lit. "c") uzależnione jest wyłącznie od wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji je przyznającej, skoro od początku ono nie przysługiwało. Natomiast w pozostałych przypadkach świadczeń nienależnie pobranych (art. 2 pkt 7 lit. "a", "b", "d") ocenie podlega wina osoby, która je pobrała, co wynika albo wprost z tego przepisu (lit. "b") albo z art. 19 ustawy, który nakłada na osobę uprawnioną obowiązek informowania organu o zmianach, które mają wpływ na prawo do uzyskanego świadczenia.

27 Z tego względu, skoro w niniejszej sprawie zachodzi przypadek określony w art. 2 pkt 7 lit. "c" ustawy, to bez znaczenia jest, czy skarżąca wiedziała czy nie o śmierci dłużnika alimentacyjnego. Wprawdzie o świadczeniu nienależnie pobranym w rozumieniu tego przepisu można mówić wtedy, gdy zostało ono wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, a więc dopiero po wyeliminowaniu z obrotu prawnego w trybie nadzwyczajnym (o stwierdzenie nieważności lub wznowienie postępowania) decyzji przyznającej świadczenie, a w niniejszej sprawie takie postępowanie nie zostało przeprowadzone, to jednak nie można pominąć okoliczności, że decyzja o przyznaniu skarżącej świadczeń została uchylona ostateczną decyzją z dnia 6 października 2014 r. Niezależnie od prawidłowości decyzji uchylającej, wydanej na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy, której obecnie Sąd nie może kontrolować, wywołała ona skutek prawny, to jest wyeliminowała z obrotu prawnego decyzję przyznającą świadczenia. Oznacza to, że nie było podstawy prawnej do wypłaty skarżącej świadczeń.

28 Z tych względów organy obu instancji prawidłowo uznały, że wobec śmierci dłużnika alimentacyjnego, pobrane w okresie od lipca 2011 r. do września 2011 r. świadczenia, pomimo pozostawania w obrocie prawnym decyzji je przyznającej, są świadczeniami nienależnie pobranymi.

29 Zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie, podnieść przy tym należy, że zaskarżoną decyzją nie orzeczono zwrotu odsetek, jednak obowiązek ten wynika z powołanego art. 23 ust. 1 i 7 ustawy.

30 Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) skargę oddalił.