Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 października 2012 r., III SA/Lu 379/12

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 października 2012 r., III SA/Lu 379/12

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia SO del. Robert Hałabis,, Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Kożuch, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 16 października 2012 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., znak: [...], wydaną z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, w odpowiedzi na wniosek B. P., odmówiono umorzenia należności z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników za okres od I kwartału 2005 r. do IV kwartału 2011 r., w łącznej kwocie 5.363 zł.

3 W uzasadnieniu organ podał, że wnioskodawca w listopadzie 2004 r. przekazał gospodarstwo rolne córce. Pobiera rentę strukturalną z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zaś jego żona – emeryturę z ZUS. Zadłużenie z tytułu składek powstało wskutek wstecznego włączenia do ubezpieczenia decyzją o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników z dnia [...] listopada 2011 r., znak: [...]. Organ wskazał, iż zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291, ze zm.; dalej jako: u.u.s.r.) osoba pobierająca rentę strukturalną podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, co nakłada obowiązek opłacania składek.

4 Zdaniem organu przedstawione przez stronę argumenty nie stanowią podstawy do umorzenia należności – uiszczenie ich nie zagraża egzystencji wnioskodawcy i jego rodziny, z uwagi na uzyskiwane dochody w postaci renty strukturalnej oraz emerytury z ZUS.

5 Od powyższej decyzji B. P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, argumentując m.in. iż powstanie zaległości nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych – nie był zobowiązany do informowania KRUS o nabyciu prawa do renty strukturalnej, powinno to nastąpić z urzędu w trybie przekazania odpowiednich informacji pomiędzy organami. Ponadto od 2008 r. przysługiwała mu emerytura rolnicza, zatem wsteczne naliczenie składek nie mogło nastąpić bez uwzględnienia nabytych uprawnień.

6 Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., znak: [...], wydaną z upoważnienia Prezesa KRUS, utrzymano w mocy decyzję z [...] lutego 2012 r.

7 W uzasadnieniu podniesiono, że wnioskodawca złożył dokumenty potwierdzające wysokość wydatków gospodarstwa domowego, jednak nie zostały dołączone dokumenty stwierdzające wysokość dochodów otrzymywanych przez jego żonę.

8 Organ uznał, że podnoszone przez wnioskodawcę argumenty nie stanowią podstawy do umorzenia należności, gdyż realizacja zobowiązań wobec KRUS nie zagraża egzystencji wnioskodawcy i jego rodziny. Względy społeczne wymagają natomiast, aby zobowiązania budżetowe były realizowane.

9 W skardze do sądu administracyjnego B. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. w całości, zarzucając organowi naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

10 Skarżący podniósł zarzut wydania decyzji z naruszeniem terminów załatwienia sprawy określonych w KPA. Ponadto uznał, że doszło do naruszenia art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. poprzez odmowę umorzenia należności w sytuacji, gdy zaistniały okoliczności, które były niezależne od sposobu postępowania dłużnika. Zdaniem skarżącego organ nie uwzględnił słusznego interesu strony, nie wyjaśnił należycie stanu faktycznego sprawy i wadliwie sporządził uzasadnienie decyzji.

11 W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa KRUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

12 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

13 Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadami prawnymi, które skutkowałyby koniecznością jej uchylenia (stwierdzenia nieważności).

14 Zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części.

15 W sprawie toczącej się z wniosku skarżącego o umorzenie należności nie ma natomiast zastosowania drugi z trybów umorzenia należności z tytułu składek – z urzędu – w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 41 ust. 2 u.u.s.r.).

16 Sposób interpretacji pojęcia "ważnego interesu zainteresowanego" na gruncie art. 41 ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. był przedmiotem licznych orzeczeń sądów. Zgodnie z ugruntowanym już stanowiskiem w tej kwestii ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuacje materialną ubezpieczonego istnieje wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencjalnymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych (por. m.in. wyrok NSA z 14 grudnia 2010 r.; II GSK 1061/09; LEX nr 746053; wyrok WSA w Szczecinie z 29 czerwca 2010 r., I SA/Sz 236/10, LEX nr 648374). W orzecznictwie zwraca się również uwagę, że ważny interes charakteryzuje się nieprzewidywalnością i niezależnością od sposobu postępowania podatnika. Występuje w sytuacjach szczególnych, w których niemożność uregulowania należności spowodowana jest przypadkami losowymi, takimi jak: klęski żywiołowe powodujące utratę majątku, trwała niezdolność zarobkowania wywołana chorobą, kalectwo. Przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika (por. wyrok WSA w Kielcach z 15 września 2011 r., I SA/Ke 350/11, LEX nr 966058).

17 Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru przez organ określonego kierunku rozstrzygnięcia jednak dopiero po ustaleniu istnienia wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi. Z kolei, wykazanie istnienia wymaganych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie ulgi, jednakże nie jest to równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania (por. wyrok WSA w Białymstoku z 5 maja 2010 r., I SA/Bk 124/10, LEX nr 673077).

18 Ustawowe przesłanki umorzenia należności nie odnoszą się w żaden sposób do okoliczności powstania zaległości (czy powstały z winy zainteresowanego, czy też nie), lecz jedynie do oceny aktualnych (w chwili wydawania decyzji w przedmiocie umorzenia) możliwości płatniczych zainteresowanego, z uwzględnieniem elementu ochrony interesu publicznego, który wyraża się w ochronie stabilności systemu ubezpieczeń społecznych,. co nakazuje egzekwowanie zaległych należności.

19 Argumenty skarżącego podnoszone w toku postępowania administracyjnego

20 i w skardze do sądu abstrahują od ustawowych przesłanek umorzenia należności. Skarżący w istocie kwestionuje powstanie samej zaległości, argumentując, iż nastąpiło to z przyczyn niezależnych od jego postępowania. Przyczyny powstania zaległości nie mogą być analizowane przez sąd administracyjny w sprawie, w której przedmiotem kontroli jest decyzja odmawiająca umorzenia należności. Spory na tle podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, wymiaru składek i ich poboru należą do właściwości sądów powszechnych (art. 83 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 52 u.u.s.r.). Z akt administracyjnych wynika, że taki spór pomiędzy skarżącym a organem był rozstrzygany przez Sąd Okręgowy w R.

21 Sąd administracyjny w badanej sprawie może jedynie badać, czy organ prawidłowo zastosował przepisy dotyczące umarzania należności, tj. art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., a zatem czy prawidłowo ustalił możliwości płatnicze wnioskodawcy i czy rozważył relację pomiędzy interesem wnioskodawcy a interesem publicznym (stanem finansów systemu ubezpieczeń społecznych).

22 W ocenie sądu w tym zakresie nie ma podstaw do podważenia zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem. Organ prawidłowo ustalił sytuację majątkową skarżącego w zakresie dochodów i wydatków jego gospodarstwa domowego, dokonał analizy tej sytuacji w kontekście istniejącej zaległości, uznając słusznie, że jej spłata nie zagraża egzystencji wnioskodawcy i jego rodziny. Organ odniósł się również do relacji pomiędzy interesem wnioskodawcy a interesem publicznym, wywodząc iż względy społeczne wymagają realizacji zobowiązań z tytułu składek.

23 Niezasadny jest zatem zarzut wadliwego zastosowania art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., gdyż organ prawidłowo zinterpretował ten przepis i wyciągnął prawidłowe wnioski z jego zastosowania w ustalonym stanie faktycznym. Nie są zasadne również zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Ustalenia faktyczne organ poczynił w zgodzie z wymogami prawa i przedstawił je w uzasadnieniu decyzji. Skarżący nie wskazał w istocie żadnego dowodu, który wadliwie został pominięty przez organ. Okoliczności, których zdaniem skarżącego nie uwzględnił organ dotyczą przyczyn powstania należności i – jak wyżej wywiedziono – pozostają bez związku z ustawowymi przesłankami umorzenia należności.

24 Bezcelowe jest rozpatrywanie zasadności zarzutu naruszenia terminów załatwienia sprawy i obowiązku sygnalizacji, określonego w art. 36 Kodeksu postępowania administracyjnego. Kwestie te pozostają poza jakimkolwiek związkiem ze zgodnością z prawem efektu końcowego postępowania – w postaci zaskarżonej do sądu decyzji o odmowie umorzenia należności. Innymi słowy: decyzja wydana po upływie terminu ustawowego nie może być uznana za wadliwą z tej tylko przyczyny.

25 Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji poza zakresem zarzutów podniesionych w skardze sąd nie dostrzegł również innych uchybień, które skutkowałby koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji.

26 Mając powyższe na uwadze sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270).