Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 września 2019 r., III SA/Lu 153/19

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 września 2019 r., III SA/Lu 153/19

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca) Sędziowie: WSA Robert Hałabis WSA Anna Strzelec Protokolant: Asystent sędziego Katarzyna Sugier po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 19 września 2019 r. sprawy ze skargi A. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz A. T. kwotę [...](sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r., Burmistrz P. wszczął na wniosek A. T. postępowanie rozgraniczeniowe dotyczące działki oznaczonej nr [...] o powierzchni 0,42 ha, stanowiącej własność wnioskodawcy oraz działki nr [...] o powierzchni 0,33 ha, stanowiącej własność A. S. P., położonych w [...] [...], obręb geodezyjny [...] - [...] [...], gm. P..

3 Do przeprowadzenia czynności technicznych rozgraniczenia został upoważniony został geodeta mgr inż. W. R..

4 Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. Burmistrz P. orzekł o rozgraniczeniu wyżej wymienionych nieruchomości wzdłuż linii oznaczonej punktami nr [...] - 3103, nr [...] - 3105, nr [...] - 3104 (jedna linia prosta) odcinkami linii prostych oznaczonych kolorem pomarańczowym pomiędzy tymi punktami, uwidocznionymi w operacie rozgraniczeniowym zaewidencjonowanym w Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Ś. w dniu [...] listopada 2018 r. za nr [...]

5 W piśmie z dnia [...] grudnia 2018 r. wnioskodawca A. T. zażądał przekazania sprawy do rozpoznania Sądowi Rejonowemu Lublin - Wschód z siedzibą w Świdniku, nie godząc się z wydanym rozstrzygnięciem.

6 Na skutek powyższego żądania w dniu 27 grudnia 2018 r. Burmistrz P. przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Rejonowemu Lublin - Zachód w Lublinie z siedzibą w Świdniku.

7 Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2018 r., Burmistrz P. ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego na kwotę 4.600,00 zł. Do uiszczenia kosztów zobowiązani zostali: a) A. T. w wysokości 2.300,00 zł, b) A. P. w wysokości 2.300,00 zł.

8 W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził m.in., że wszczęcie postępowania na wniosek A. T. oznacza istnienie sporu granicznego. Powołując się na przepisy art. 262 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej jako: "k.p.a.", art. 152 i 153 k.c. podniósł, że postępowanie rozgraniczeniowe toczy się w istocie w interesie wszystkich właścicieli sąsiednich nieruchomości. Zatem wszyscy oni są zobowiązani do udziału w tych kosztach, bez względu na to kto żądał wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego.

9 Na wysokość ustalonych kosztów składa się jedynie wynagrodzenie wypłacone geodecie za wykonane czynności.

10 A. P. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie podnosząc, że koszty postępowania rozgraniczeniowego powinien w całości pokryć wnioskodawca. Wskazała, że nie kwestionowała przebiegu granicy ustalonej przez geodetę. Granica ta jest zgodna ze stanem rzeczywistym. W chwili nabycia działki nr [...] wnioskodawca wiedział, jak przebiega granica między sąsiednimi nieruchomościami i nie powinien żądać wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego.

11 Postanowieniem z dnia [...] lutego 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej jako "SKO", "organ II instancji" lub "organ odwoławczy") uchyliło zaskarżone postanowienie w pkt 2, zobowiązującym do uiszczenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego w sposób wskazany powyżej i w całości obciążyło tymi kosztami A. T., zobowiązując go do ich uiszczenia w terminie 14 dni od dnia, gdy postanowienie stanie się ostateczne .

12 SKO wskazało, że w postępowaniu rozgraniczeniowym ma zastosowanie art. 152 k.c. stanowiący, że koszty rozgraniczenia właściciele nieruchomości ponoszą po połowie.

13 Udział w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczny ze stwierdzeniem, że postępowanie toczy się w interesie każdej ze stron. W niniejszej sprawie nie zaistniał spór co do przebiegu granic między sąsiednimi nieruchomościami.

14 Z opinii geodety wynika, że zachowana jest oryginalna dokumentacja źródłowa zawierająca niezbędne dane do odtworzenia granicy przyjętej do wydania aktów własności ziemi oraz ostateczne decyzje - akty własności ziemi, dotyczące uwłaszczenia poprzedników prawnych uczestników postępowania rozgraniczeniowego. W konsekwencji należy domniemywać, że granica pomierzona i potwierdzona bez zmian, z uwzględnieniem wskazanej dokumentacji odpowiednio w 1960 r. i 1976 r. pozostaje nadal granicą prawną.

15 Brak sporu co do przebiegu granicy oraz możliwość jej wznowienia według istniejącej dokumentacji geodezyjnej, świadczy o braku konieczności wszczynania i prowadzenia postępowania rozgraniczeniowego w niniejszej sprawie. Uczestniczka, która nie wdała się w spór i nie miała wpływu na prowadzenie postępowania, nie może zostać obciążona kosztami postępowania, którego celem jest rozstrzygnięcie sporu granicznego. Wnioskodawca pochopnie złożył wniosek o wszczęcie postępowania i w konsekwencji powinien w całości ponieść koszty postępowania rozgraniczeniowego.

16 Skargę sądową na powyższe postanowienie wniósł A. T..

17 W uzasadnieniu skargi skarżący zakwestionował, że nie doszło do powstania sporu granicznego między nim a uczestniczką postępowania. W jego ocenie, w zakresie kosztów postępowania rozgraniczeniowego prawidłowe było rozstrzygnięcie organu I instancji.

18 W odpowiedzi na skargę SKO w L. podtrzymało swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu skarżonego postanowienia i wniosło o oddalenie skargi.

19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

20 Skarga jest zasadna.

21 Spór w niniejszej sprawie wymaga rozstrzygnięcia, czy kosztami postępowania rozgraniczeniowego powinien zostać obciążony w całości skarżący jako wnioskodawca postępowania rozgraniczeniowego, czy też owe koszty powinny zostać rozdzielone między skarżącym a uczestniczką. Ponadto, weryfikacji wymaga postawiona przez SKO teza, że "nie zaistniał spór co do przebiegu granicy pomiędzy działką nr [...] i nr [...]".

22 Stosownie do art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. stronę obciążają te koszty postępowania, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie.

23 Przy określeniu kosztów postępowania rozgraniczeniowego na podstawie tego przepisu należy stosować zasadę wynikającą z art. 152 k.c., w myśl której właściciele gruntów sąsiadujących obowiązani są do współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych; koszty rozgraniczenia oraz koszty urządzenia i utrzymywania stałych znaków granicznych ponoszą po połowie.

24 W tej kwestii jednoznaczne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 11 grudnia 2006 r. sygn. akt I OPS 5/06. Zgodnie z powołanym przepisem kodeksu cywilnego właściciele nieruchomości ponoszą koszty rozgraniczenia po połowie, albowiem właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych. W uzasadnieniu uchwały podniesiono, że kryterium "interesu prawnego", o jakim mowa w art 262 § 1 pkt 2 k.p.a. dotyczy interesu prawnego jednostki, który musi być własny, indywidualny i oparty o konkretny przepis prawa powszechnie obowiązującego. Zatem uznać należy, że udział w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczny z przyjęciem, że postępowanie toczy się w interesie każdej ze stron postępowania. Interes prawny jest bowiem kategorią obiektywną. Twierdzenie, że posiada go jedynie strona, która żąda wszczęcia postępowania, bo postępowanie toczy się w jej interesie, gdyż to ona domaga się konkretyzacji swojego interesu prawnego w sprawie, pozostawałoby w sprzeczności z pojęciem legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym.

25 W przypadku postępowania rozgraniczeniowego wszczętego na wniosek właściciela jednej nieruchomości, właściciel nieruchomości sąsiedniej może wprawdzie prezentować stanowisko, że - skoro nie kwestionuje przebiegu granicy, to przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego nie leży w jego interesie, a w związku z tym brak jest przesłanek do obciążenia go kosztami postępowania administracyjnego.

26 Pogląd ten jest błędny, gdyż co do zasady ustalenie granic sąsiednich nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli w sytuacji, gdy granice sąsiadujących gruntów stały się sporne (zob. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 449/17; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 września 2016 r., sygn. akt II SA/Po 292/16; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt IV SA/Po 316/16; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 39/14; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 listopada 2012 r.; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Po 353/12; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 469/09).

27 Niezrozumiałe i niemające uzasadnienia faktycznego jest stanowisko SKO, że "nie zaistniał spór co do przebiegu granicy pomiędzy działką nr [...] i nr [...]". Wbrew temu twierdzeniu, pomiędzy stronami postępowania istniał spór co do przebiegu granic, skoro skarżący złożył do Burmistrza P. podanie o wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego, a następnie, nie godząc się z decyzją wydaną przez Burmistrza P., zażądał przekazania sprawy do rozpoznania Sądowi Rejonowemu Lublin - Wschód z siedzibą w Świdniku.

28 Niedopuszczalne jest określenie przez organ II instancji, że skarżący pochopnie złożył podanie o rozgraniczenie oraz antycypowanie, w jaki sposób powinna przebiegać granica między działkami [...] i [...]. Ta ostatnia kwestia powinna być rozważana jedynie przy wydawaniu merytorycznej decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości, a nie na etapie rozstrzygania o kosztach postępowania administracyjnego. Ponadto uszło uwadze SKO, że decyzja rozgraniczeniowa wydana przez organ I instancji utraciła swój byt prawny, w związku z przekazaniem sprawy do rozpoznania sądowi powszechnemu, który ostatecznie rozstrzygnie o przebiegu granicy.

29 Żądanie przekazania sprawy sądowi powszechnemu, z którym może wystąpić strona niezadowolona z ustalenia przebiegu granic spornych nieruchomości, kończy postępowanie administracyjne i rozpoczyna etap postępowania sądowego. Z chwilą przekazania sprawy przez organ administracji publicznej sądowi powszechnemu, postępowanie zaczyna toczyć się na nowo, gdyż przekazanie sprawy otwiera kognicję sądu w sprawach o rozgraniczenie nieruchomości. Sąd, któremu sprawa została przekazana do rozpoznania nie jest uprawniony do oceny i kontroli, czy pierwsza faza postępowania rozgraniczeniowego toczyła się bez naruszenia przepisów ustawy. Przedmiotem osądu w postępowaniu sądowym pozostaje tylko przebieg granicy między gruntami w zakresie objętym żądaniem przekazania sprawy, przy uwzględnieniu przesłanek wskazanych w art. 153 k.c.

30 Po przekazaniu sprawy - o kosztach postępowania sąd powszechny orzeka w oparciu o właściwe przepisy k.p.c., natomiast w zakresie orzeczenia o kosztach administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego orzeka organ administracji publicznej.

31 Nie jest również rzeczą organu administracji publicznej wskazywanie, jaki tryb postępowania powinien wybrać skarżący (wznowienie granicy a nie postępowanie rozgraniczeniowe). O czym była już mowa wcześniej, SKO błędnie przyjęło, że nie istniał spór co do przebiegu granicy.

32 Uwzględniając powyższe uwagi sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie organ II instancji niewłaściwie zastosował art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 152 k.c. Koszty postępowania, na które składało się wynagrodzenie biegłego geodety w kwocie 4.600 zł poniesione zostały w interesie obu stron postępowania, a więc również uczestniczki. Koszty objęte zaskarżonym postanowieniem nie wynikały ponadto z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Dlatego obowiązkiem ich poniesienia powinni zostać obciążeni właściciele rozgraniczanych nieruchomości - po połowie, w myśl reguły wynikającej z art. 152 k.c.

33 Skoro zaskarżone postanowienie zapadło z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, przeto sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - dalej jako p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia art. 200 p.p.s.a. Na koszty te składa się wpis od skargi w wysokości 100,- zł uiszczony przez skarżącego.