Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 grudnia 2023 r., I SA/Łd 752/23

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 grudnia 2023 r., I SA/Łd 752/23

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Koziński (spr.), Asesor WSA Agnieszka Gortych-Ratajczyk, po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 27 lipca 2023 r. nr 1001-IEE-1.7192.93.2023.2.UJ w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa — Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu R. G. kwotę 480,– (czterysta osiemdziesiąt) złotych, zawierającą należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym postanowieniem z 27 lipca 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna z dnia 7 czerwca 2023 r., którym odmówiono umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec K. B.

3 Z przyjętego przez organ odwoławczy stanu faktycznego sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Śródmieście 27 marca 2023 r. wystawił przeciwko K. B. (dalej: "skarżący", "dłużnik") dwa tytuły wykonawczych (nr [...] i [...]) obejmujące zaległości w podatku od towarów i usług za wskazane miesiące 2008 r. Podstawą wystawienia ww. tytułów wykonawczych była decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 26 stycznia 2023 r. nr 1001-IOV-2.4103.52.2022.6.UCS.UlO.MG, utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi z 17 sierpnia 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od marca do kwietnia 2008 roku, za czerwiec 2008 roku oraz za okres od sierpnia do grudnia 2008 roku.

4 Na podstawie ww. tytułów wykonawczych organ egzekucyjny (Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna) skierował do A S.A. zawiadomienie z 12 kwietnia 2023 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. Powyższe zawiadomienie zostało odebrane przez dłużnika zajętej wierzytelności tego samego dnia, natomiast przez dłużnika w dniu 28 kwietnia 2023 r. wraz z odpisami tytułów wykonawczych. W odpowiedzi na ww. zajęcie, bank poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia, z uwagi na zbieg egzekucji.

5 W dniu 8 maja 2023 r. do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna wpłynęło pismo, w którym skarżący wniósł m.in. o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego wskazując, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 13 października 2020 r., sygn. akt I FSK 1729/17, uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z 25 lipca 2016 r. w przedmiocie orzeczenia o obowiązku zapłaty przez skarżącego podatku od towarów i usług z faktur wystawionych w miesiącach: marzec, kwiecień, sierpień - grudzień 2008 roku.

6 Pismem z 12 maja 2023 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna wystąpił do wierzyciela, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Śródmieście, o zajęcie stanowiska w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Śródmieście poinformował, że brak jest podstaw prawnych do umorzenia, bądź zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego na podstawie ww. tytułów wykonawczych.

7 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej: "DIAS") uznał, iż postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna z dnia 7 czerwca 2023 r., którym odmówiono umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego, nie narusza prawa. Wskazał, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały wprost wskazane w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 59). Wystąpienie jednej z przewidzianych w ustawie przesłanek obliguje organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przy czym umorzenie postępowania egzekucyjnego nie zależy od uznania organu egzekucyjnego, lecz wyłącznie od wystąpienia okoliczności wskazanych w ww. przepisie.

8 W ocenie DIAS, przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.) nie przewidują wprost możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na uchylenie decyzji orzekającej o obowiązku podatkowym. Natomiast kwestią zasadniczą dla możliwości prowadzenia egzekucji administracyjnej jest istnienie w obrocie prawnym decyzji stanowiącej podstawę obowiązku. Powyższą okoliczność należy zatem zakwalifikować jako podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego, związaną z niedopuszczalnością egzekucji. Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej może mieć miejsce jedynie ze względów formalnych, a nie merytorycznych.

9 Organ odwoławczy uznał, że w tym przypadku nie można uznać, iż egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna, gdyż skarżący podlega (jako zobowiązany) tej egzekucji, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna jest organem egzekucyjnym uprawnionym do prowadzenia egzekucji administracyjnej, wymagane należności podlegają egzekucji administracyjnej, obowiązek wynika z decyzji, która pozostaje w obrocie prawnym, odpisy tytułów wykonawczych nr [...] oraz nr [...] zostały prawidłowo doręczone zobowiązanemu w dniu 28 kwietnia 2023 r.

10 DIAS podkreślił, iż decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi, na którą powołuje się skarżący, faktycznie została uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 października 2020 r., sygn. akt I FSK 1729/17, jednak nie stanowi ona podstawy prawnej dochodzonego obowiązku na podstawie tytułów wykonawczych z 27 marca 2023 r. W rozpatrywanej sprawie postępowanie egzekucyjne oparte jest na decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi nr 1001-IOV-2.4103.52.2022.6.UCS.U10.MG z 26 stycznia 2023 r. (utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi z 17 sierpnia 2022 r. nr 368000-CKK-7.500.18.1.2021.95). Powyższe orzeczenie nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego. Obowiązek, który podlega egzekucji na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych istnieje i jest wymagalny tak długo, jak długo w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja, z której ten obowiązek wynika.

11 DIAS zauważył również, iż dłużnik wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 26 stycznia 2023 r., jednak na dzień wydania postanowienia brak jest rozstrzygnięcia Sądu w przedmiotowej sprawie. Tym samym ww. decyzja, ostateczna w administracyjnym toku instancji, stanowi podstawę prawną dochodzonego obowiązku.

12 Dodatkowo organ odwoławczy stwierdził, iż w piśmie z 5 maja 2023 r. dłużnik podniósł, że ww. tytuły wykonawcze są nieważne, ponieważ nie są podpisane przez upoważnionego pracownika. Taki zarzut – w ocenie organu odwoławczego - może stanowić podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. Jednak organ stwierdził, że jest on nieuzasadniony, gdyż powyższe tytuły wykonawcze spełniają wymogi formalne przewidziane wart. 27 § 1 u.p.e.a., zawierają wszystkie wskazane w tym przepisie elementy., są wydrukiem dokumentu sporządzonego w postaci elektronicznej.

13 W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. B. nie przedstawił konkretnych zarzutów wobec rozstrzygnięcia DIAS z dnia 27 lipca 2023 r. Stwierdził jedynie, że podtrzymuje argumenty (przesłanki) zawarte w kierowanych do organu egzekucyjnego pismach.

14 W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

15 Pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia 14 grudnia 2023 r. podtrzymał w całości skargę, wnosząc o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu zakończenia śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową Ł. –G., z uwagi na fakt, że ustalenie czynu będącego przedmiotem ww. śledztwa mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej; a ponadto wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części.

16 Pełnomocnik skarżącego stwierdził, że złożył on zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa polegającego na podrobieniu kilkudziesięciu faktur wystawionych rzekomo przez skarżącego na rzecz kontrahenta, z których obowiązek podatkowy powstał w 2017 r., a śledztwo trwa do chwili obecnej, trwają czynności procesowe. Podkreślił również, iż decyzja orzekająca o obowiązku zapłaty przez K. B. podatku od towarów i usług z faktur wystawionych za marzec, kwiecień czerwiec oraz za okres od sierpnia do grudnia 2008 r. została uchylona. Skarżący miał zatem prawo wnieść o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw.

18 Zasadniczy spór w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy egzekucja administracyjna prowadzona wobec skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] r., nr [...] i [...], powinna być umorzona w związku z wcześniejszym uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny - wyrokiem z 13 października 2020 r., sygn. akt I FSK 1729/17 – wyroku WSA w Łodzi z dnia 20 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Łd 840/16 i decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 25 lipca 2016 r. nr 1001-PT2.4213.78.2016.5.U91.U13.MG UNP: 1001-16-055764, w przedmiocie orzeczenia o obowiązku zapłaty przez skarżącego podatku od towarów i usług z faktur wystawionych w miesiącach: marzec, kwiecień, sierpień - grudzień 2008 roku.

19 DIAS uznał, że ewentualną podstawą umorzenia postępowania egzekucyjnego, na która powołuje się dłużnik, jest przesłanka niedopuszczalności egzekucji określona w art. 59 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 79 ze zm. – dalej: "u.p.e.a.").

20 Należy podkreślić, iż zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej i nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, czyli bada wniosek jedynie pod względem formalnym. Z drugiej jednak strony, zgodnie z art. 33 § 2 pkt 1 i 5 oraz art. 59 § 1 pkt 1 tej ustawy, organ ten jest obowiązany badać, czy np. obowiązek nie wygasł, bo wtedy powinien wydać postanowienie o umorzeniu postępowania. Aczkolwiek organ egzekucyjny nie jest w zasadzie uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, to jest obowiązany do chociażby sprawdzenia czy wierzytelność jeszcze istnieje, gdy kwestionuje to dłużnik (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 28 maja 1999 r., sygn. akt III SA 1321/98, LEX nr 46239). Obowiązek ten dotyczy zarówno organu egzekucyjnego, który nie jest jednocześnie wierzycielem dochodzonej należności pieniężnej, jak i organu egzekucyjnego, który jest wierzycielem takiej należności.

21 W niniejszej sprawie organ egzekucyjny wyjaśnił te okoliczności wskazując, że decyzja, na którą powołuje się skarżący, faktycznie została uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 października 2020 r., sygn. akt I FSK 1729/17, jednak nie stanowi ona podstawy prawnej dochodzonego obowiązku na podstawie tytułów wykonawczych z 27 marca 2023 r., gdyż obecnie prowadzone postępowanie egzekucyjne oparte jest na decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi nr 1001-IOV-2.4103.52.2022.6.UCS.U10.MG z 26 stycznia 2023 r. (utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi z 17 sierpnia 2022 r. nr 368000-CKK-7.500.18.1.2021.95) i to rozstrzygnięcie nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego, a określony obowiązek pieniężny podlega egzekucji administracyjnej.

22 Sąd potwierdza prawidłowość tych wyjaśnień, gdyż w części D poz. 4 i 5 tytułów wykonawczych z dnia [...]. nr [...] i[...]) wskazano, że podstawą prawną dochodzonych obowiązków pieniężnych jest właśnie orzeczenie nr 1001-IOV-2.4103.52.2022.6.UCS.U10.MG z 26 stycznia 2023 r., a nie decyzja Dyrektora Izby Skarbowej z dnia z 25 lipca 2016 r. W związku z tym chybiona jest argumentacja skarżącego oraz jego pełnomocnika, że decyzja (na podstawie której wystawiono tytuły wykonawcze) orzekająca o obowiązku zapłaty przez K. B. podatku od towarów i usług z faktur wystawionych za marzec, kwiecień, czerwiec oraz za okres od sierpnia do grudnia 2008 r., została uchylona.

23 Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. postępowanie umarza się w całości lub w części w przypadku niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego. Zatem – jak słusznie zauważył organ egzekucyjny - niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, o której mowa w omawianym przepisie, zachodzi w sytuacji wystąpienia okoliczności wykluczających możliwość prowadzenia egzekucji ze względów formalnych - podmiotowych lub przedmiotowych, a nie merytorycznych. Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej musi mieć przy tym źródło w przepisach prawa, całkowicie wyłączających możliwość przymusowej realizacji danego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej (por. wyrok NSA z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 512/16).

24 W ocenie Sądu, powołane przez organ odwoławczy okoliczności, w szczególności posługiwanie się przez organ egzekucyjny prawidłowo sporządzonym tytułem wykonawczym, uzasadniają przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi podnoszona przez skarżącego okoliczność nieistnienia obowiązku i w konsekwencji niedopuszczalność egzekucji. W tym postępowaniu nie jest możliwe skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego, zatem organ egzekucyjny zasadnie odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

25 Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącego o zawieszenie postepowania sądowego, podkreślić należy, iż zawieszenie postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."), ze względu na toczące się postępowanie w sprawie karnej, nie jest obligatoryjne. Wyraz "może" zawarty w dyspozycji powyższego przepisu wskazuje na to, iż zawieszenie postępowania sądowego zależy od uznania Sądu. Zawieszenie to, wpływające na czas trwania rozpoznawania sprawy, jest uzasadnione tylko wtedy, jeżeli ustalenie czynu (przestępstwa) w drodze karnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Rozstrzygnięcie sprawy karnej musi być istotne z punktu widzenia realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego oraz powinno mieć bezpośredni wpływ na wynik tego postępowania. Zawieszenie postępowania powinno być uzasadnione również ze względów celowości, sprawiedliwości, jak i ekonomiki procesowej. Ocena w tym zakresie należy do sądu rozpoznającego sprawę (zob. postanowienie NSA z dnia 6 listopada 2007 r. o sygn. akt II OSK 1501/07). W niniejszej sprawie Sąd nie miał podstaw do zawieszenie postępowania na podstawie ww. przepisu art. 125 § 1 pkt 2 p.p.s.a., gdyż wynik tego postepowania (ocena prawidłowości wydania postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego) nie jest i nie może być uzależnione od postępowania w sprawie karnej dotyczącej ewentualnego podrobienia kilkudziesięciu faktur wystawionych rzekomo przez skarżącego na rzecz kontrahenta.

26 Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało skargę oddalić. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 § 1 tej ustawy w związku § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.), orzekając, jak w punkcie II sentencji wyroku. Sąd uwzględnił przy tym wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2020 r. w sprawie SK 66/19 i uznał, że analiza statusu radcy prawnego oraz jego roli w postępowaniu, w którym występuje jako podmiot powołany i zobowiązany do zastępstwa prawnego, prowadzi do uznania, że różnicowanie jego wynagrodzenia, tj. obniżenie pełnomocnikom z urzędu wynagrodzenia, które otrzymaliby gdyby występowali w sprawie jako pełnomocnicy z wyboru, nie ma konstytucyjnego uzasadnienia.

27 dch