Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 lutego 2017 r., I SA/Łd 141/14

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 lutego 2017 r., I SA/Łd 141/14

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Paweł Janicki po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. A. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 13 stycznia 2017 r. w sprawie ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2009 rok postanawia: odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z 21 maja 2015 roku, sygn. akt I SA/Łd 141/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] roku ustalającą skarżącej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2009 rok.

3 Postanowieniem z 15 września 2015r. WSA w Łodzi odrzucił skargę kasacyjną D. A. z powodu nieuiszczenia wpisu w zakreślonym terminie. Od orzeczenia tego skarżąca 6 października 2015r. wniosła zażalenie, które postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 stycznia 2016r., sygn. akt II FZ 932/15 zostało oddalone.

4 Postanowieniem z 16 września 2016r. WSA w Łodzi odmówił stronie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie tut. Sądu z 2 marca 2016r. odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej.

5 Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 21 października 2016r. D. A. została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 września 2016 r. odmawiającego przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie WSA w Łodzi z 2 marca 2016 r.

6 W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia, a ponadto 29 grudnia 2016r. nadesłała dokumenty i oświadczenia dotyczące sytuacji majątkowej, w tym odpisy deklaracji VAT-7K za trzy kwartały 2016 roku, wydruki podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 11 miesięcy 2016 roku, kserokopię odcinka emerytury za styczeń 2017 roku. Oświadczyła przy tym, że nie posiada żadnych rachunków bankowych.

7 Postanowieniem z 13 stycznia 2017r. starszy referendarz sądowy odmówił D. A. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia. W uzasadnieniu podkreślono, że informacje zawarte w aktualnie złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowią w istocie powtórzenie oświadczeń zamieszczonych we wniosku skarżącej z dnia 7 czerwca 2016r., a także we wcześniejszym wniosku o prawo pomocy i żadnej mierze nie wynika z nich, aby sytuacja materialna skarżącej uległa tak istotnemu pogorszeniu, aby uzasadniała przyznanie skarżącej prawa pomocy na obecnym etapie postępowania.

8 W szczególności z przedstawionego aktualnie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje świadczenie emerytalne w kwocie 1.260 zł netto (2.178 zł brutto), którego tytułem zajęcia komorniczego pobierana jest kwota 544 zł. Nadal zamieszkuje w domu należącym do jej siostry, która ponosi koszty jego utrzymania. Także w ramach posiadanego majątku skarżąca nie wykazała zmian sugerujących, iż jej sytuacja materialna w tym zakresie uległa istotnemu pogorszeniu. Nadal jej majątek stanowi działka o pow. 818 m2 wraz z budynkiem (w budowie) i oszczędności w kwocie 20 zł zgromadzone na książeczce A.. Referendarz wskazał ponadto, że aktualnie wykazana przez skarżącą kwota zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości wynosi 8.492 zł, podczas gdy w poprzednio złożonym wniosku wykazywane przez skarżącą zadłużenie z tego tytułu opiewało na kwotę 15.000 zł, co pozwala przyjąć, że w tym zakresie sytuacja materialna zmieniła się na korzyść skarżącej.

9 W sprzeciwie z 13 lutego 2017r. od tego postanowienia skarżąca podniosła, że wbrew ustaleniom referendarza, nie posiada środków niezbędnych do uregulowania należności sądowych. W uzasadnieniu ponownie powołała się na swoją trudną sytuację materialną i życiową, obciążenia egzekucyjne, konieczność korzystania z pomocy siostry, a także zły stan zdrowia. Wskazała ponadto, że referendarz nie zauważył pozostałych spraw toczących się przez tutejszym sądem, w których skarżąca również musi ponosić koszty sądowe.

10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

11 Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

12 Na wstępie należy wskazać, że w dniu 15 sierpnia 2015r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658). W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 (p.p.s.a.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Z art. 2 ustawy zmieniającej wynika zatem, że przepis art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez jej art. 1 pkt 73 nie ma w tym wypadku zastosowania. Przepis art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej nie został bowiem wymieniony w art. 2 jako przepis, który należy stosować do postępowań wszczętych przed jej wejściem w życie. W związku z tym w tym wypadku stosuje się przepis art. 260 p.p.s.a. w jego dotychczasowym brzmieniu. Tym samym z mocy art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 1 pkt 73 w zw. z art. 2 ustawy zmieniającej uznać należy, że postanowienie referendarza sądowego z 13 stycznia 2017r. w związku ze skutecznym wniesieniem sprzeciwu utraciło moc, a wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd.

13 Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199: p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.).

14 Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje.

15 Rozpoznawany obecnie wniosek jest kolejnym (trzecim) wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Postanowieniem z 3 czerwca 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił D. A. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów, a następnie postanowieniem z 22 września 2014r., sygn. akt II FZ 1241/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie strony na ww. postanowienie. Ponadto w aktach sprawy znajduje się prawomocne postanowienie referendarza sądowego z 20 czerwca 2016r. o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, którego skarżąca nie kwestionowała w drodze sprzeciwu.

16 Z uwagi na treść art. 165 oraz art. 170 p.p.s.a., ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (postanowienie NSA z 25 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 654/08, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ – dalej: CBOSA).

17 Z treści oświadczeń skarżącej wynika, że stanowią one w zasadzie powtórzenie oświadczeń złożonych zarówno we wniosku z 7 czerwca 2016r., jak i 11 marca 2014r. Z przedstawionego aktualnie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca nadal prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje świadczenie emerytalne w kwocie 1.260 zł netto (2.178 zł brutto), z którego tytułem zajęcia komorniczego pobierana jest kwota 544 zł. W dalszym ciągu zamieszkuje w domu stanowiącym własność jej siostry, która ponosi koszty jego utrzymania. Także w ramach posiadanego majątku skarżąca nie wykazała zmian sugerujących, iż jej sytuacja materialna w tym zakresie uległa istotnemu pogorszeniu. Nadal jej majątek stanowi działka o pow. 818 m2 wraz z budynkiem (w budowie) i oszczędności w kwocie 20 zł zgromadzone na książeczce A..

18 Jednocześnie wbrew twierdzeniom strony zawartym w sprzeciwie istotnego pogorszenia sytuacji skarżącej, mającego wpływ na możliwość poniesienia kosztów sądowych w żądanym obecnie zakresie nie potwierdzają nadesłane przy sprzeciwie dokumenty dotyczące prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. W szczególności z nadesłanych wyciągów z księgi przychodów i rozchodów wynika, że prowadzona przez skarżącą działalność finansowo-księgowa do końca listopada 2016 roku przyniosła przychód w wysokości 11.359 zł, przy kosztach jego uzyskania wynoszących 37.480 zł, co skutkowało stratą w wysokości 26.121,74 zł.

19 W orzecznictwie nie budzi jednak wątpliwości, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13).

20 Podsumowując wskazać należy, że w dalszym ciągu podstawowym źródłem utrzymania skarżącej pozostaje jej świadczenie emerytalne w kwocie 1.260 zł netto, które w zestawieniu z wysokością obciążających ją w chwili obecnej kosztów sądowych w kwocie 100 zł w zakresie wpisu od zażalenia oraz wykazaną kwotą potrącenia komorniczego nie pozwala na przyjęcie tezy o utracie przez stronę możliwości sfinansowania kosztów procesu we wskazanym zakresie, zwłaszcza w sytuacji, w której koszty utrzymania wnioskodawczyni, są jak sama stwierdziła pokrywane przez jej siostrę.

21 Uwzględniając powyższe Sąd stwierdza, że ponowny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy wraz z nadesłanymi dodatkowymi oświadczeniami i dokumentami nie wskazuje na istotną zmianę okoliczności faktycznych, ani też prawnych, które uzasadniałyby przyznanie skarżącej prawa pomocy na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego.

22 Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

AKE.