Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 grudnia 2011 r., I SA/Łd 1224/10

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 grudnia 2011 r., I SA/Łd 1224/10

Sentencja

1 Dnia 22 grudnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku H. J. –K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi H. J.-K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia prawidłowej wysokości zobowiązania w podatku od towarów i usług od lutego do maja 2006 r. oraz określenia wysokości nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za styczeń 2006 r. i za okres od czerwca do września 2006 r. p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie sądowe z ponownego wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 21 listopada 2011 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, po rozpoznaniu wniosku H. J. –K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, umorzył postępowanie sądowe z ponownego wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

3 W uzasadnieniu Referendarz sądowy podniósł, że skarżąca dwukrotnie wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym zarówno zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Po raz pierwszy wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Wniosek ten został rozpoznany pozytywnie dla skarżącej, która uzyskała prawo pomocy zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia dla niej profesjonalnego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego. W tej sytuacji wyznaczenie doradcy podatkowego z urzędu w osobie J. D. przez Krajową Radę Doradców Podatkowych oraz podjęcie przez tegoż pełnomocnika czynności procesowych, których efektem było sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 kwietnia 2011 r., w ocenie Referendarza sądowego stanowiło wykonanie wydanego w sprawie postanowienia z dnia 18 sierpnia 2011 r. o przyznaniu prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu.

4 Wychodząc z powyższych przesłanek Referendarz sądowy stwierdził, że w analizowanej sytuacji strona nie może skutecznie domagać się wyznaczenia kolejnego pełnomocnika z urzędu, tym razem w osobie radcy prawnego, bowiem przyznane jej prawo pomocy w tym zakresie zostało już skonsumowane poprzez ustanowienie doradcy podatkowego, zgodnie z uprzednio złożonym przez nią wnioskiem.

5 Uwzględniając zatem fakt, że postanowienie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego zostało skonsumowane w wyniku podjętych przez pełnomocnika czynności

6 (tj. zapoznanie z aktami sprawy, sporządzenie fotokopii z akt sprawy oraz złożenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 27 kwietnia 2011 r.), Referendarz sądowy uznał, że zawarte we wniosku z dnia 6 listopada 2011 r. żądanie wyznaczenia nowego pełnomocnika, tym razem w osobie radcy prawnego, jest bezprzedmiotowe. Jednocześnie z uwagi na fakt, iż mocą wskazanego na wstępie postanowienia skarżąca korzysta ze zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie Referendarz sądowy, uznając za bezprzedmiotowe postępowanie z wniosku o prawo pomocy także w tym zakresie, w konsekwencji umorzył postępowanie z wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.

7 Od powyższego postanowienia w dniu 5 grudnia 2011 roku skarżąca złożyła sprzeciw, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie kolejnego pełnomocnika, tym razem w osobie radcy prawnego. Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 243, art. 244, art. 246, art. 251 i art. 258 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

8 W uzasadnieniu skarżąca, przywołując przebieg postępowania w przedmiocie przyznania jej prawa pomocy oraz treść art. 251 i art. 249 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podniosła, że dotąd nie skorzystała z przyznanego jej prawa pomocy. Pełnomocnik w osobie doradcy podatkowego nie skontaktował się z nią przed przedłożeniem Sądowi opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej. Tym samym nie poznał jej oczekiwań co do prawa pomocy, nie zapoznał się z jej stanowiskiem w sprawie, odmówił spotkania z nią, a nawet odpowiedzi na kierowane do niego pytania poprzez e-mail. W tej sytuacji, zdaniem skarżącej, doradca podatkowy nie dysponował pełnomocnictwem do działania w jej imieniu. Wskazanie pełnomocnika samo w sobie nie może skutkować domniemaniem Sądu, że pełnomocnictwo zostało mu udzielone. Na skutek istotnego uchybienia procesowego strona nie mogła zatem brać udziału w istotnej części postępowania, a także przedstawić swoich racji, przez co została pozbawiona możliwości obrony swoich praw, czym naruszono jej konstytucyjne prawo do sądu. Przyznana jej przez Sąd pomoc prawna nie została więc skonsumowana.

9 Jednocześnie skarżąca podniosła, że przesłanie do WSA w Łodzi opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej bez porozumienia z nią stanowiło naruszenie

10 art. 12 ust. 3 Zasad etyki doradców podatkowych. Ponadto w ocenie skarżącej ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera normy zabraniającej stronom wnioskowania o ustanowienie pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego, a następnie w osobie radcy prawnego, w trakcie tej samej sprawy. Jej zdaniem w postanowieniu WSA z dnia 21 listopada 2011 r. nie wskazano normy prawnej, na podstawie której Sąd umorzył postępowanie z ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W świetle postanowień art. 258 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zachodzi brak uprawnień do umarzania postępowania sądowego przez referendarza sądowego.

11 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

12 Na wstępie wyjaśnić należy, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.".

13 Przepis art. 244 tej ustawy stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tego przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

14 Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określa natomiast przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. I tak, przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

15 Wedle przepisu art. 260 p.p.s.a. z kolei w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu.

16 Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że analiza akt sprawy dowodzi, że skarżąca dwukrotnie wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym zarówno zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Pierwotnie złożony wniosek zakresem swym obejmował żądanie przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy także w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w osobie tym razem radcy prawnego skarżąca wystąpiła w dniu 7 listopada 2011 r.

17 Zauważyć przy tym należy, że pierwotnie złożony wniosek został rozpoznany przez Referendarza sądowego pozytywnie dla skarżącej, w drodze postanowienia z dnia 18 sierpnia 2011 r. uzyskała ona prawo pomocy zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego. Postanowienie to stanowiło następnie podstawę do zwrócenia się przez Sąd do Krajowej Rady Doradców Podatkowych – Oddział w Ł. o wyznaczenie konkretnego doradcy podatkowego z urzędu dla skarżącej w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie określenia prawidłowej wysokości zobowiązania w podatku od towarów i usług od lutego do maja 2006 r. oraz określenia wysokości nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za styczeń 2006 r. i za okres od czerwca do września 2006 r. W odpowiedzi na to pismo Krajowa Rada Doradców Podatkowych wyznaczyła doradcę podatkowego w osobie J. D.. Pełnomocnik skarżącej w dniu 9 września 2011 roku w Sekretariacie Wydziału Informacji Sądowej zapoznał się z aktami sprawy, dokonał fotokopii z akt sprawy, a następnie w dniu 12 września 2011 roku złożył do akt sprawy opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wymienionego na wstępie wyroku.

18 W tej sytuacji, w ocenie Sądu, uznać zatem należało, że wyznaczenie doradcy podatkowego z urzędu w osobie J. D. przez Krajową Radę Doradców Podatkowych oraz podjęcie przez tegoż pełnomocnika czynności procesowych, których efektem było sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od ww. wyroku, stanowiło wykonanie wydanego w sprawie postanowienia Referendarza sądowego z dnia 18 sierpnia 2011 r. o przyznaniu prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu. W konsekwencji strona nie może skutecznie domagać się wyznaczenia kolejnego pełnomocnika z urzędu, tym razem w osobie radcy prawnego, bowiem przyznane jej prawo pomocy w tym zakresie zostało już skonsumowane poprzez ustanowienie doradcy podatkowego. Stąd też z uwagi na fakt, że postanowienie Referendarza sądowego z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego zostało skonsumowane w wyniku podjętych przez pełnomocnika ww. czynności, w ocenie Sądu uznać należało, iż zawarte we wniosku z dnia 6 listopada 2011 r. żądanie wyznaczenia nowego pełnomocnika, tym razem w osobie radcy prawnego, jest bezprzedmiotowe.

19 Jednocześnie z uwagi na fakt, że w drodze wskazanego na wstępie postanowienia Referendarza sądowego skarżąca korzysta ze zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, zdaniem Sądu należało uznać za bezprzedmiotowe postępowanie z wniosku o prawo pomocy także w tym zakresie i konsekwencji umorzyć postępowanie z wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie bowiem z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., mającym w niniejszej sprawie zastosowanie z uwagi na odesłanie zawarte w art. 64 § 3 p.p.s.a., Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn (niż śmierć skarżącego i cofnięcie skargi) stało się bezprzedmiotowe. Okoliczność przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym niewątpliwie wypełnia wskazaną w powołanym przepisie przesłankę umorzenia postępowania sądowego wywołanego ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy także w zakresie całkowitym, bez względu na objętą żądaniem wnioskodawcy osobę pełnomocnika z urzędu.

20 Końcowo podkreślić należy, że Sąd nie rozpoznaje merytorycznie zarzutów zawartych w zgłoszonym sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. Stąd też odnosząc się jedynie ma marginesie niniejszej sprawy do argumentacji skarżącej w kwestii braku w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normy zabraniającej stronom wnioskowania o ustanowienie pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego, a następnie w osobie radcy prawnego, Sąd pragnie zauważyć, że w ustawie tej wprowadzono jednoznaczny zapis określający istotę prawa pomocy przyznawanego w zakresie całkowitym. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. wyraźnie stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z istoty swej przyjęta konstrukcja prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zatem zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie jednego ze wskazanych w tym przepisie pełnomocników procesowych w konkretnej, jednostkowej sprawie sądowoadministracyjnej, o której mowa w art. 1 p.p.s.a.

21 Ponadto samo niezadowolenie strony z działań pełnomocnika z urzędu nie może stanowić podstawy do zmiany postanowienia w kwestii jego ustanowienia przez referendarza sądowego bądź Sąd. Nie czyni ono również zasadnym zarzutu pozbawienia strony możliwości obrony swych praw. W niniejszej sprawie doradca podatkowy podjął stosowne czynności, w wyniku których uznał, że zachodzi brak podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej, tym samym chroniąc stronę przed negatywnymi skutkami związanymi z oddaleniem tego środka odwoławczego, w postaci choćby konieczności zwrotu kosztów postępowania stronie przeciwnej

22 (art. 248 p.p.s.a.). Dodatkowo na uwagę w tej sprawie zasługuje także fakt, iż Krajowa Rada Doradców Podatkowych odmówiła skarżącej zmiany wyznaczonego doradcy podatkowego, nie dopatrując się tym samym uchybień w zakresie udzielenia stronie pomocy prawnej z urzędu.

23 Ponadto Sąd w tym miejscu podziela prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym katalog czynności referendarza sądowego określony w art. 258 § 2 p.p.s.a. ma charakter otwarty, co powoduje, że ma on także możliwość wydawania innych niż wymienione w tym przepisie zarządzeń i postanowień. Jeśli zatem referendarz sądowy na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. został uprawniony do merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, to takie jego uprawnienie obejmuje tym bardziej kompetencję do zakończenia tego postępowania z powodu zaistnienia w jego toku zdarzeń, które uniemożliwiają osiągnięcie tego celu (por. postanowienie NSA z dnia 13 grudnia 2007 roku, sygn. akt I OZ 942/07, a także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 grudnia 2008 r., sygn. akt III SA/Gd 379/08).

24 Z tych względów, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 64 § 3 i

25 art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

26 P.Z-C.