Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 marca 2018 r., II SA/Łd 972/17

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 marca 2018 r., II SA/Łd 972/17

Sentencja

1 Dnia 20 marca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2018 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M. K. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. LS

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania M. M., od decyzji wydanej przez Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] orzekającej o:

3 1. uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego :

4 - za okres od 1.10.2010 r. do 28.02.2011 r. w wysokości 200,00 zł miesięcznie; za okres 1.03.2011 r. do 31.03.2011 r. w wysokości 480,65 zł.; za okres od 1.04.2011 r. do 30.09.2011 r. w wysokości 500 zł. m-cznie.

5 2. zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego:

6 - za okres od 1.10.2010 r. do 30.09.2011 r. w łącznej wysokości 4.480,65 zł,

7 na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017r., poz. 1257, dalej "k.p.a."), art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2015r., poz. 1659 ze. zm.), art. 2 pkt 4, pkt 5, pkt 5a, art. 9 ust. 1, 2, art. 19 ust. 1, art. 23 ust. 1, 1a, 2, 5, 6, 7, art. 24, art. 30 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r. poz. 489, dalej jako "ustawa"), art. 2, art. 3 pkt 2 i 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2016r., poz. 1518 ze. zm., dalej jako "u.ś.r."), § 1 pkt 3 uchwały nr [...] Rady Miejskiej w Ł. z dnia 16.09.2015r. w sprawie podniesienia kwot niektórych dodatków do zasiłku rodzinnego (Dziennik Urzędowy Województwa [...] z 2015r., poz. [...]), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2015r., poz. 1238), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

8 W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że decyzją z dnia [...] nr [...] organ I instancji orzekł o:

9 1. uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego :

10 - za okres od 1.10.2010 r. do 28.02.2011 r. w wysokości 200,00 zł miesięcznie; za okres 1.03.2011 r. do 31.03.2011 r. w wysokości 480,65 zł.; za okres od 1.04.2011r. do 30.09.2011 r. w wysokości 500 zł. m-cznie.

11 2. zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego:

12 - za okres od 1.10.2010 r. do 30.09.2011 r. w łącznej wysokości 4.480,65 zł.

13 Kwestionując powyższą decyzję odwołanie wniosła M. M.

14 W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium, przytoczyło treść art. 23 ust. 1 i ust. 1a oraz art. 2 pkt 7 lit c ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

15 Wskazało, że w dniu [...] strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2010/2011.

16 Następnie decyzją z dnia [...] nr [...] organ I instancji przyznał stronie prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1.10.2010 r. do 30.09.2011 r. w wysokości 200,00 zł miesięcznie uznając, iż zostały spełnione kryteria określone w ustawie.

17 W dniu [...] do siedziby Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. wpłynął wyrok Sądu Rejonowego w Ł. sygn. akt [...] z dnia [...] podwyższający alimenty na rzecz strony do wysokości 500,00 zł m-cznie.

18 Następnie decyzją z dnia [...] nr [...] organ I instancji zmienił decyzję z dnia [...] nr [...] w ten sposób, iż przyznał stronie prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1.10.2010 r., do 28.02.2011 r. w wysokości 200,00 zł

19 m-cznie, na okres od 1.03.2011 r. do 31.03.2011 r. w wysokości 480,65 zł oraz na okres od 1.04.2011r. do 30.09.2011 r. w wysokości 500,00 zł m-cznie uznając, że zostały spełnione kryteria określone w ustawie.

20 Jak wynika z akt sprawy w dniu [...] do organu I instancji wpłynął odpis skrócony aktu małżeństwa z dnia [...] Nr [...] wydany przez Urząd Stanu Cywilnego w Ł., z którego wynika, iż matka strony – G. M. w dniu [...] zawarła związek małżeński z T. P., przyjmując nazwisko męża.

21 Przytaczając brzmienie art. 9 ust. 2 oraz art. 2 pkt 4, 5, 5a i 12 ustawy oraz art. 3 pkt 2 u.ś.r. organ odwoławczy wyjaśnił, iż w świetle art. 3 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed wejściem w życie ustawy zmieniającej tj. przed dniem 1 stycznia 2012r. podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych.

22 Dalej organ wskazał, iż od miesiąca października 2010 r. do składu rodziny strony należy zaliczyć również męża matki M. M. – T. P., a zatem zaistniały przesłanki do ponownego przeliczenia dochodu rodziny strony.

23 Po ponownej analizie zgromadzonych dokumentów dołączonych do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z dnia 28 października 2010 r. w tym m. in. zaświadczenia strony z Urzędu Skarbowego o wysokości dochodu osiągniętego w 2009 r. z dnia 2 lipca 2010 r., zaświadczenia Urzędu Skarbowego o wysokości dochodu osiągniętego w 2009 r. przez G. P. z dnia 16 września 2010 r., oświadczenia członka rodziny o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, informacji o dochodzie i pobranej zaliczce na podatek dochodowy PIT-11 z tytułu umów zleceń, obrazujących kwoty dochodu utraconego przez stronę w 2009 r. oraz dokumentów zgromadzonych w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego tj. zaświadczenia Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] o dochodzie osiągniętym w 2009r. przez T. P., na podstawie złożonego zeznania podatkowego PIT-37 ustalono, iż miesięczny dochód rodziny strony w 2009 r. wynosił 3.375,02 zł, a miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie 1.125,01 zł :

24 1.dochód opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych osiągnięty przez stronę w 2009 r.- 3.758,45zł,

25 2.dochód opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych osiągnięty przez G. P. w 2009 r. - 933,04 zł,

26 3.dochód opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych osiągnięty przez T. P. w 2009 r. - 33.608,79 zł

27 4.dochód niepodlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych osiągniętym w 2009 r. ( z tytułu alimentów zasądzonych na rzecz strony) -2.200,00 zł

28 5.miesięczny dochód rodziny strony w 2009 r. wynosił 3.375,02 zł,

29 6.liczba osób w rodzinie - 3

30 7.miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę - 1.125,01 zł i przekracza ustawowy próg dochodowy 725,00 zł wynikający z art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

31 Organ odwoławczy wskazał, iż nawet po odliczeniu zobowiązań alimentacyjnych T. P. na rzecz M. P. w kwocie 500,00 zł m-cznie w 2009 r. miesięczny dochód na osobę w rodzinie strony wyniósłby 958,34 zł, a zatem przekroczyłby ustawowy próg dochodowy tj. 725,00 zł wynikający z art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

32 Wobec powyższego, w ocenie organu, świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługiwały stronie w okresie od 1.10.2010 r.

33 Następnie w wyniku wznowienia postępowania organ I instancji decyzją z dnia [...] nr [...] uchylił w całości decyzję z dnia [...] nr [....] zmienioną decyzją z dnia [...] nr [...] i odmówił stronie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego od 1.10.2010r.

34 Pismem z dnia [...] strona złożyła odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] nr [...].

35 Postanowieniem nr [...] z dnia [...] Kolegium stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

36 Następnie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 21października 2014r. sygn. akt II SA/Łd 1346/13, uchylono postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Ł. nr [...] z dnia [...].

37 Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kolegium przywróciło termin do wniesienia odwołania i decyzją nr [...] z dnia [...] uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

38 Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] nr [...] organ I instancji odmówił stronie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego od 01-10-2010r.

39 Pismem z dnia [...] strona złożyła odwołanie od decyzji z dnia [...] nr [...].

40 Następnie organ odwoławczy decyzją nr [...] z dnia [...] uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

41 Biorąc pod uwagę powyższe organ I instancji po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił stronie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego od 1.10.2010 r.

42 Następnie postanowieniem z dnia [...] nr [...] organ I instancji uzupełnił z urzędu decyzję z dnia [...] nr [...] i orzekł o uchyleniu w całości decyzji z dnia [...] nr [...] i odmowie stronie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1.10.2010 r.

43 Pismem z dnia [...] strona złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji z dnia [...] nr [...].

44 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją nr [...] z dnia [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

45 Następnie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi sygn. akt II SA/Łd 166/16 z dnia 28 czerwca 2016 r. oddalano skargę.

46 Organ odwoławczy podkreślił, iż zgodnie z nowym brzmieniem art. 30 ust. 3 i ust. 5 u.ś.r. nadanym ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 poz. 1302) zasadnym jest wydanie jednej decyzji orzekającej o uznaniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń.

47 Jednocześnie Kolegium zaznaczyło, iż o przypadkach, w których nie przysługuje prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak również o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu I instancji o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń strona była pouczona we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz w decyzji przyznającej świadczenia.

48 W świetle powyższych ustaleń strona nienależnie pobrała świadczenie z funduszu alimentacyjnego za okres od 1.10.2010 r. do 30.09.2011 r. w łącznej wysokości 4.480,65 zł i jest zobowiązana do jego zwrotu.

49 Jednocześnie Kolegium zaznaczyło, iż stosownie do przepisu art. 23 ust. 5 w/w ustawy kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu w całości z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Potrącanie z bieżących wypłat kolejnej części świadczeń nienależnie pobranych wraz z odsetkami skutkuje zmniejszeniem kwoty zadłużenia. Od pozostałej do spłacenia kwoty głównej w dalszym ciągu naliczane są odsetki aż do dnia całkowitej spłaty.

50 W przypadku niedokonania wpłaty należności wraz z ustawowymi odsetkami oraz braku możliwości dokonywania potrąceń z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na poczet spłaty zadłużenia, zgodnie z art. 23 ust. 6 ustawy niniejsza sprawa zostanie przekazana na drogę postępowania egzekucyjnego.

51 Ponadto Kolegium wskazało stronie, iż w szczególnie uzasadnionych okolicznościach organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może - (w świetle art. 23 ust. 8 ustawy) - umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Strona składając podanie w kwestii ulgi w spłacie winna udokumentować swą sytuację materialną rodziny.

52 Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyła M. M. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a w szczególności art. 7, 8, 11 oraz 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie wnikliwego i wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego, prowadzące w konsekwencji do ustaleń nie znajdujących oparcia w dowodach zgromadzonych w sprawie, w tym poprzez błędne określenie członków gospodarstwa domowego skarżącej.

53 Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

54 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

55 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

56 W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

57 Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako - "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

58 Rozpoznając sprawę w ramach tak zakreślonych granicach, Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Sąd kontroluje legalność decyzji a w działaniu organu administracji w niniejszej sprawie nie dopatrzył się ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania.

59 Materialnoprawną podstawę w niniejszej sprawie stanowiły przepisy powołanej wyżej ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stosownie do treści art. 2 pkt 7 lit. c tej ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenia i odmówiono prawa do świadczenia. Obowiązek zwrotu świadczeń nienależnie pobranych z funduszu alimentacyjnego reguluje natomiast przepis art. 23 ust. 1 ustawy. Według tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

60 W niniejszej sprawie jest bezsporne, że decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. uchylił decyzję z dnia [...], przyznającą skarżącej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. i odmówił przyznania tego świadczenia w okresie od 1 października 2010 r. Wskazana decyzja pozostaje w obrocie prawnym, poddana była kontroli instancyjnej i tak jak zostało to wskazane powyżej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne, a następnie wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt II SA/Łd 166/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, co jest Sądowi znane z urzędu (wyrok z dnia 3 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2430/16). Tak więc nie może budzić żadnych wątpliwości, że zaistniała podstawa do wydania decyzji o jakiej mowa w art. 23 w związku z art. 2 pkt 7 lit. c ustawy.

61 Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 7, 8, 11 i 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie wnikliwego i wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w tym poprzez błędne określenia członków gospodarstwa domowego skarżącej wymaga podkreślenia, że istota sporu w niniejszej sprawie była przedmiotem wyrokowania Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyniku złożonej przez M. M. skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 166/16 - wyrokiem z dnia 3 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2430/16 – oddalił skargę kasacyjną.

62 Wskazać należy, a co wynika z wiążącego w sprawie wyżej wymienionego wyroku, przepis art. 2 pkt 12 zawiera definicję legalną. Oznacza to, że ustawodawca ukształtował znaczenie i zakres definiowanego terminu (w tym przypadku rodziny) w oderwaniu od rozumienia języka potocznego lub prawnego. Odpowiednie uwzględnienie wymienionych art. 2 pkt 12 ustawy osób w składzie rodziny skutkuje tym, że podlegają oni zaliczeniu do tego kręgu, o ile w konkretnej sytuacji istnieją. Na mocy tej definicji małżonek rodzica osoby uprawnionej jest zaliczony do rodziny i nie ma na to wpływu ani brak prowadzenia wspólnego gospodarstwa z uprawnionym, ani brak obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, ani istniejące między nimi relacje osobiste. Skoro matka M. M. nie jest zobowiązana tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do jej alimentowania i pozostaje w związku małżeńskim, to zarówno ona, jak i jej małżonek, w rozumieniu art. 2 pkt 12 ustawy wchodzą w skład rodziny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2228/14, LEX nr 2082528).

63 Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd i argumentację zaprezentowaną w przywołanym wyżej orzeczeniu.

64 Stosownie do treści art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 lit. c ustawy konsekwencją uprawomocnienia się decyzji uchylającej w wyniku wznowienia postępowania decyzji przyznającej świadczenie jest uznanie świadczeń za nienależnie pobrane i ich zwrot. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie podjęte przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] orzekającej o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1.10.2010 r. do 30.09.2011 r. jest prawidłowe, natomiast zarzuty skargi nie mogły odnieść zamierzonego skutku. W szczególności z uwagi na brzmienie przepisu art. 2 pkt 7 lit.c nie mogą podnieść skutku podnoszone w skardze okoliczności dotyczące finansowania przez T. P. jego syna. Brak było również podstaw do uznania, że organ dopuścił się naruszenia powołanych przepisów k.p.a.

65 Dlatego też skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.

66 Po myśli art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714), orzeczono natomiast o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu żądanego wynagrodzenia, powiększonego o należny podatek od towarów i usług.

67 M.K.