Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 maja 2023 r., II SA/Łd 82/23

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 maja 2023 r., II SA/Łd 82/23

Sentencja

1 Dnia 25 maja 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.), Asesor WSA Tomasz Porczyński, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2023 roku sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 26 października 2022 r. nr SKO 4114.572.2022 w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat J. W. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. ał

Uzasadnienie

2 II SA/Łd 82/23

U Z A S A D N I E N I E

3 Decyzją z dnia 23.09.2022 r. Prezydent Miasta Pabianice przyznał K.M. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem A.W. w kwocie 2119 zł miesięcznie na okres od dnia 11.04.2022 do dnia 31.07.2025.

4 W odwołaniu od ww. decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi K.M. wniosła o zmianę decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres od dnia 12.01.2022 r., czyli od daty złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności.

5 Decyzją z dnia 26 października 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy.

6 W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że podstawę materialnoprawną w przedmiotowej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2022 r., póz. 615 z późn. zm.), powoływanej dalej jako u.ś.r.

7 Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

8 1) matce albo ojcu,

9 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

10 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca

11 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

12 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

13 - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

14 Wskazania przy czym wymaga, iż art. 24 ust. 2 u.ś.r. wprowadza zasadę, że prawo do świadczeń rodzinnych organ ustala począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (...). Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (ust. 2a).

15 W myśl art. 24 ust. 4 u.ś.r. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.

16 Kolegium zauważyło, że strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką A.W. w dniu 07.09.2022 r. (wpływ do organu l instancji) i świadczenie takie zostało stronie przyznane od dnia 11.04.2022 r., czyli od daty zakończenia pobierania zasiłku dla bezrobotnych z PUP.

17 Katalog zamknięty nie zawiera i nigdy nie zawierał zasiłku dla bezrobotnych jako stojącego naprzeciwko prawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a zgodnie z art.17 ust. 6 u.ś.r. zarejestrowanie w PUP jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma tu jednak mowy o pobieraniu zasiłku dla bezrobotnych. Zdaniem Kolegium przepis ten nie pozwala na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi, który ma przyznany zasiłek dla bezrobotnych. Cechą wspólną osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne, jest, iż nie uzyskują żadnych dochodów, decydując się na zajęcie niepełnosprawnym członkiem rodziny, a celem tego wsparcia, co należy podkreślić z całą stanowczością, jest zrekompensowanie strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy.

18 W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K.M. wskazała, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest krzywdząca i niesprawiedliwa, a organ nie wyjaśnił podstawy prawnej twierdzenie, że zasiłek dla bezrobotnych nie pozwala na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

19 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

21 Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) – powoływanej dalej jako: "p.p.s.a" – sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.).

22 Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

23 Przedmiotem kontroli stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 26 października 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Pabianice z dnia 23 września 2022 r. przyznającej stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem od dnia 11 kwietnia 2022 r. do dnia 31 lipca 2025 r.

24 Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.) - dalej: u.ś.r.

25 Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia.

26 Trafnie zauważył organ, że stosownie do art. 17 ust. 6 u.ś.r. zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego.

27 W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że w dacie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego córka skarżącej legitymowała się orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi z dnia 1 lipca 2022 r. o niepełnosprawności i o potrzebie stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia. Powyższe orzeczenie wydano do dnia 1 lipca 2025 r.

28 Wobec powyższego uznać należy, że skarżąca należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

29 Natomiast sporną pomiędzy stronami postępowania pozostaje kwestia początkowej daty, od której przysługuje wnioskowane świadczenie z uwagi na fakt, że skarżąca do dnia 10 kwietnia 2022 r. posiadała status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych. W ocenie organu fakt pobierania przez skarżącą zasiłku dla bezrobotnych stanowi bowiem negatywną przesłankę przyznania przedmiotowego świadczenia.

30 Przechodząc do oceny zasadności przedmiotowej skargi wskazać należy, że z treści przywołanego na wstępie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż wystąpienie z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje określonej przez ustawodawcę grupie podmiotów, sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi członkami rodziny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela, że wykładnia zawartej w przywołanym wyżej przepisie przesłanki "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" winna być dokonywana przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z uwzględnieniem celu oraz charakteru świadczenia pielęgnacyjnego, którym jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16; wyroki WSA w Łodzi z 21 stycznia 2022 r., II SA/Łd 912/21; z 5 marca 2021 r., II SA/Łd 913/20; wyrok WSA w Gdańsku z 7 kwietnia 2022 r., III SA/Gd 61/22; wyrok WSA w Poznaniu z 8 kwietnia 2022 r., II SA/Po 1017/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stwierdzić zatem należy, że osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia, w związku z koniecznością sprawowania opieki rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy. Przy czym za osobę niepodejmującą zatrudnienia lub pracy zarobkowej lub rezygnującą z zatrudnienia lub pracy zarobkowej należy również uznać osobę bezrobotną, która nie podejmuje zatrudnienia, co z treści powołanego wyżej art. 17 ust. 6 u.ś.r. Podkreślić należy, że z ustawowej definicji terminu "bezrobotny", uregulowanej w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 690), wynika, iż jedną z przesłanek uzyskania statusu osoby bezrobotnej jest pozostawanie w zdolności i gotowości do podjęcia zatrudnienia (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy). Uznać zatem należy, że składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osoba bezrobotna de facto rezygnuje z gotowości do podjęcia zatrudnienia. Dodatkowo podkreślenia wymaga, że uregulowanie zawarte w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy definiując pojęcie bezrobotnego wskazuje dodatkowo, że jest to osoba, która - przy spełnieniu innych warunków - nie pobiera na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. Z powyższych regulacji wynika zatem, że to nie status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych ma wpływ na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, ale uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej.

31 Tym samym Sąd w składzie niniejszym w pełni podziela, na gruncie rozpoznawanej sprawy, prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że posiadanie statusu bezrobotnego z prawem do zasiłku dla bezrobotnych nie wyłącza wnioskodawcy z kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Natomiast z punktu widzenia statusu bezrobotnego, na gruncie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, dopiero przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powoduje utratę statusu osoby bezrobotnej, a w konsekwencji także i prawa do zasiłku dla bezrobotnych (vide: np. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1120/20, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 913/20; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

32 W konsekwencji powyższego przy ustalaniu okresu przysługującego świadczenia pielęgnacyjnego organ winien był uwzględnić zasady wynikające z art. 24 ust. 2 i ust. 2a u.ś.r., w myśl których prawo do świadczeń rodzinnych organ ustala począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (...). Natomiast, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (ust. 2a).

33 W myśl art. 24 ust. 4 u.ś.r. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.

34 Jeżeli zatem skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie niepełnosprawności w dniu 12 stycznia 2022 r., stosownej treści orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wydane zostało w dniu 1 lipca 2022 r., a wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w dniu 7 września 2022 r., a zatem z zachowaniem trzymiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r., to również data początkowa, na który przyznaje się świadczenie powinna wynikać z ust. 2a, bez względu na fakt pobierania zasiłku dla bezrobotnych.

35 Wobec powyższego w ocenie Sądu uznać należy, iż procedujące w niniejszej sprawie organy administracji obu instancji, odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia w okresie przed 11 kwietnia 2022 r. , z uwagi na fakt pobierania przez nią zasiłku dla bezrobotnych, dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 6 u.ś.r., co dyskwalifikuje podjęte w sprawie decyzje, jako wydane z istotnym naruszeniem prawa materialnego.

36 Z uwagi na zakres kompetencji przysługujący w świetle art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. organowi odwoławczemu za zasadne Sąd uznał uchylenie jedynie zaskarżonej decyzji. Ponownie rozpatrując odwołanie K.M. organ odwoławczy weźmie pod uwagę poczynione rozważania.

37 Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu orzeczono w punkcie 2 wyroku, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r., poz. 18).

38 is