Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 marca 2021 r., II SA/Łd 482/20

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 marca 2021 r., II SA/Łd 482/20

Sentencja

1 Sygn. akt II SA/Łd 482/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 marca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Anna Dębowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 marca 2021 r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozłożenia na raty i odmowy umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. N.–P. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A 20 kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu M. G. z urzędu. dc

Uzasadnienie

2 Decyzją z [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r., nr [...] o:

3 1. umorzeniu postępowania administracyjnego w części dotyczącej rozłożenia na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz K. K. w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. powiększonej o 5%, tj. kwoty w wysokości 6 604,50 zł.;

4 2. odmowie rozłożenia na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 670 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.o.u.a.", na rzecz K. K. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w wysokości 3 600,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania niniejszej decyzji w wysokości 3 967,63 zł oraz kosztami upomnienia w wysokości 8,80 zł, co łącznie stanowi kwotę 7 576,43 zł.;

5 3. odmowie umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r., Nr 45, poz. 200 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.f.a." na rzecz K.K.;

6 4. odmowie umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.d.a.", na rzecz K. K. w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r.;

7 5. odmowie umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. K. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r.

8 W uzasadnieniu organ drugiej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że 22 października 2019 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. wpłynął wniosek, doprecyzowany pismem z 15 listopada 2019 r., w którym M.G. wniósł o rozłożenie na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. K. na podstawie u.p.o.u.a., o rozłożenie na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz K.K. na podstawie u.p.d.a., o umorzenie kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K.K. na podstawie u.f.a., o umorzenie kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz K.K. na podstawie u.p.d.a. oraz o umorzenie kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K.K. uprawnionej na podstawie u.p.o.u.a.

9 Na skutek niedopełnienia przez M.G. obowiązku alimentacji na podstawie u.p.d.a. wypłacana była zaliczka alimentacyjna na rzecz K.K. w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r.

10 Do dnia wydania decyzji na rachunek bankowy organu właściwego wierzyciela nie wpłynęła żadna kwota tytułem spłaty wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz K.K.. W związku z tym, według stanu na 5 grudnia 2019 r,. kwota należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz K.K., powiększona o 5%, wynosi 6 604,50 zł.

11 Ponadto na skutek niedopełnienia przez M.G. obowiązku alimentacji na podstawie u.p.o.u.a. na rzecz K.K. wypłacane były świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

12 Do dnia wydania decyzji na rachunek bankowy organu właściwego wierzyciela nie wpłynęła żadna kwota tytułem spłaty zobowiązań powstałych w wyniku wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K.K.. Wobec powyższego 5 grudnia 2019 r. do zwrotu pozostawała kwota należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K.K. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w wysokości 3 600,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w wysokości 3 967,63 zł oraz kosztami upomnień w wysokości 8,80 zł, co łącznie stanowiło kwotę 7 576,43 zł.

13 Prezydent Miasta Ł. decyzją z [...] r. umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej rozłożenia na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz K.K. w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. powiększonej o 5%, tj. kwoty w wysokości 6604,50 zł; odmówił rozłożenia na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie u.p.o.u.a. na rzecz K.K. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w wysokości 3 600,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w wysokości 3 967,63 zł oraz kosztami upomnienia w wysokości 8,80 zł, co łącznie stanowi kwotę 7 576,43 zł; odmówił umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie u.f.a. na rzecz K.K.; odmówił umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie u.p.d.a. na rzecz K.K. w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. oraz odmówił umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K.K. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r.

14 Od decyzji tej skarżący wniósł odwołanie.

15 Organ drugiej instancji stwierdził następnie, że od 1 października 2008 r. obowiązuje u.p.o.u.a. określająca zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego w przypadku bezskuteczności egzekucji, warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zasady finansowania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych. Zaliczka alimentacyjna była wypłacana na podstawie u.p.d.a. Ustawa ta obowiązywała do 30 września 2008 r. Z przepisów przejściowych u.p.o.u.a. wynika, że dotychczasowe przepisy tj., przepisy u.p.d.a. mają zastosowanie jedynie do spraw o zaliczki alimentacyjne do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie ustawy (art. 41 u.p.o.u.a.), spraw o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne (art. 42 ust. 2 u.p.o.u.a.) i egzekucji należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (art. 43 ust. 1 u.p.o.u.a.). Sprawa o umorzenie lub rozłożenie na raty świadczeń z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie u.p.d.a. nie należy do żadnej z kategorii spraw wymienionych w przepisach przejściowych nowej ustawy. Z tego też względu nie może być rozpatrywana na podstawie dotychczasowych przepisów. Wobec braku przepisu prawa materialnego pozwalającego na rozpatrzenie wniosku skarżącego o rozłożenie na raty zadłużenia z tytułu zaliczek alimentacyjnych na rzecz osoby uprawnionej należało na podstawie art. 105 k.p.a. postępowanie umorzyć jako bezprzedmiotowe.

16 Organ drugiej instancji wskazał następnie, że z informacji Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł.-Ś. w Ł., W.P. z 21 listopada 2019 r. o wyegzekwowanych kwotach wynika, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych należnych od skarżącego na rzecz K.K., pomimo dokonywanych potrąceń, pozostaje bezskuteczna. W świetle art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. brak jest wystarczających podstaw do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na podstawie u.f.a. oraz umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie u.p.d.a. Z treści przepisu art. 30 ust 1 u.p.o.u.a. jednoznacznie wynika, że jedyną i konieczną przesłanką umorzenia chociażby 30% należności wskazanych w artykule jest skuteczna egzekucja w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Kategoryczne sformułowanie tego przepisu nie pozostawia zatem wątpliwości, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna (czy też zdrowotna) dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności. Rozpatrując wniosek o umorzenie kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ właściwy wierzyciela bierze pod uwagę, zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., sytuację dochodową, rodzinną i zdrowotną strony. Kwestia możliwości umorzenia lub odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z należnymi odsetkami na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., pozostawiona została uznaniu organu administracji. Ustawodawca wskazał jednakże, że organ administracji zobowiązany jest do zbadania sytuacji dochodowej i rodzinnej strony ubiegającej się o umorzenie. Na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów ustalono, że skarżący od 22 sierpnia 2013 r. odbywa karę pozbawienia wolności, której przewidywany koniec przypada 9 listopada 2021 r. Z pisma skarżącego z 15 listopada 2019 r. oraz z zestawienia zarobków za okres od sierpnia do października 2019 r. z Zakładu Karnego nr [...] w Ł. z 5 listopada 2019 r. wynika, że skarżący jest zatrudniony odpłatnie na terenie jednostki penitencjarnej, w której przebywa. Nie zgłasza żadnych problemów zdrowotnych i nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. W piśmie z 15 listopada 2019 r. skarżący podniósł, że nie może liczyć na pomoc osób z kręgu rodziny w spłacie zadłużenia. W ocenie organu drugiej instancji, sytuacja materialna skarżącego jest trudna. Nie może jednak zostać uznana za wystarczającą przesłankę uzasadniającą umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej oraz umorzenie odsetek ustawowych. Nie zachodzą bowiem żadne szczególne okoliczności o charakterze szczególnym czy nadzwyczajnym. Sama okoliczność przebywania w Zakładzie Karnym nie stanowi podstawy do umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz umorzenia odsetek od tej kwoty. Sytuacja majątkowa skarżącego może ulec poprawie, co pozwoli mu na podjęcie zatrudnienia i spłatę ciążących na nim zobowiązań z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego po zakończeniu odbywania kary. Przebywanie w Zakładzie Karnym nie zwalnia z obowiązku zwrotu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz odpowiedzialności za rosnące zadłużenie. Fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej winien być bowiem traktowany jako przejściowy i nie jest wykluczone, że ulegnie on poprawie w przyszłości, umożliwiając spłatę zadłużenia. Zważywszy, że załatwienie każdej sprawy administracyjnej wymaga wyważenia słusznego interesu obywatela i interesu społecznego, uwzględnienie prośby skarżącego godziłoby w interes społeczny poprzez przyznanie kolejnej ulgi dłużnikowi alimentacyjnemu, który nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego.

17 Organ drugiej instancji stwierdził także, że na przeszkodzie rozłożenia na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K.K. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r., stoi fakt posiadania przez skarżącego niespłaconych zobowiązań wobec Skarbu Państwa z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz K.K. na podstawie u.p.d.a. oraz zobowiązań tytułem alimentów zaległych wobec K.K.. Ponadto z informacji Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł.-Ś. w Ł., W. P. z 21 listopada 2019 r. wynika, że prowadzi on również egzekucję alimentów bieżących w wysokości 300,00 zł miesięcznie na rzecz córki skarżącego. Ewentualne rozłożenie na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K.K. nie spowodowałoby skierowania do komornika sądowego wniosku o zawieszenie w całości prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. W rezultacie komornik sądowy w dalszym ciągu dokonywałby potrąceń z wynagrodzenia za pracę skarżącego tytułem spłaty wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, jaki i zaległych oraz bieżących świadczeń alimentacyjnych na rzecz K.K.. Skarżący natomiast zostałby zobligowany do uiszczenia miesięcznej raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

18 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję M.G. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i zobowiązanie organu do wydania decyzji umarzającej jego zobowiązanie.

19 Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

20 1. art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. poprzez jego niezastosowanie i odmowę umorzenia lub rozłożenia na raty należności, do których zapłaty jest zobowiązany, mimo że jego sytuacja materialna jest bardzo trudna, a całokształt okoliczności uzasadnia zastosowanie przepisu;

21 2. art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz brak wyczerpującego zebrania i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, co skutkowało wydaniem decyzji odmawiającej umorzenia należności lub rozłożenia jej na raty.

22 W uzasadnieniu skarżący podniósł, że rozpoznając wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, organ wydaje decyzję, która zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, czyli stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Obowiązkiem organu jest szczegółowa analiza sytuacji ubiegającego się o umorzenie i uwzględnienia wszystkich okoliczności, które składają się na sytuację dochodową i rodzinną, o której mowa w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Nie może być wątpliwości, że pojęcie to obejmuje całokształt sytuacji osobistej, w tym także uzyskiwane dochody, status materialny, stan zdrowia i sytuację życiową. Ustawodawca formułując przesłanki art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. nie wskazał, jakiego czasookresu ma dotyczyć analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej. Oznacza to, że kierując się ogólnymi zasadami postępowania organ obowiązany jest uwzględnić i przeanalizować stan bieżący, aktualny. Skarżący aktualnie przebywa w Zakładzie Karnym w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Jest zatrudniony odpłatnie, jednakże spłaca z tego wynagrodzenia swoje zobowiązania względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nie otrzymuje jakiejkolwiek pomocy ze strony rodziny w spłacie zobowiązań. Sytuacja materialna skarżącego jest więc bardzo trudna i uzasadnia umorzenie należności. W przeciwnym bowiem wypadku, odsetki od zaległości będą w dalszym ciągu rosnąć, przez co skarżący realnie nie będzie nigdy miał możliwości spłacić zobowiązań. Organ powinien oceniać bieżącą sytuację skarżącego. Twierdzenie, że po wyjściu z Zakładu Karnego jego sytuacja może ulec poprawie w związku z tym, że być może uzyska zatrudnienie, jest argumentacją opartą na zdarzeniach potencjalnych i niepewnych, które nie mogą stanowić podstawy decyzji. Na wypadek nieuwzględnienia powyższego wniosku, skarżący podtrzymał wniosek o rozłożenie należności na raty.

23 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

24 3 grudnia 2020 r. organ administracji wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

25 W wykonaniu zarządzenia z 7 stycznia 2021 r. zawiadomiono pełnomocnika skarżącego ustanowionego z urzędu o zgłoszeniu przez organ administracji powyższego wniosku oraz wezwano do ustosunkowania się do niego w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia. 1 lutego 2021 r. doręczono pełnomocnikowi skarżącego powyższe zawiadomienie. Pomimo upływu zakreślonego w zarządzeniu z 7 stycznia 2021 r. terminu pełnomocnik skarżącego nie odniósł się do wniosku organu administracji o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

26 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

27 Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a.

28 Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpoznawanej sprawie organ administracji wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W wykonaniu zarządzenia z 7 stycznia 2021 r. doręczono pełnomocnikowi skarżącemu 1 lutego 2021 r. zawiadomienie o złożeniu tego wniosku. Określony w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. termin do zgłoszenia żądania przeprowadzenia rozprawy upłynął zatem 15 lutego 2021 r. (w poniedziałek). W terminie tym skarżący nie zgłosił jednak takiego żądania. Nie odniósł się do wniosku organu administracji. Zaistniała zatem przesłanka, o jakiej stanowi art. 119 pkt 2 p.p.s.a., do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

29 W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (przepis art. 57a nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż dotyczy skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej). Jednakże zgodnie z art. 134 § 2 p.p.s.a. sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

30 Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję, sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

31 Jak wynika z akt sprawy, 17 października 2019 r. skarżący wniósł do organu pierwszej instancji o rozłożenie na raty należności w wysokości 7 513,16 zł wobec funduszu alimentacyjnego oraz 6 604,50 zł zaległości w zaliczkach alimentacyjnych. W piśmie z 15 listopada 2019 r. skarżący podtrzymał żądanie rozłożenia na raty wskazanych wyżej zaległości. Skarżący wskazał, że może spłacać po 100 zł miesięcznie z uwagi na pobyt w Zakładzie Karnym. Po jego opuszczeniu będzie miał możliwość dokonywania większych wpłat. Skarżący wskazał także, że obecnie spłaca innego zaległości: wobec ZUS [...] Oddział w Ł. – 50,00 zł miesięcznie, ZUS w N.– likwidatora funduszu alimentacyjnego w kwocie 100,00 zł miesięcznie, grzywnę sądową w kwocie 50,00 zł miesięcznie. W piśmie tym zawarł również wniosek o umorzenie należności.

32 Jak wynika z wydanych w niniejszej sprawie decyzji, na tej podstawie organy administracji obu instancji uznały, że przedmiotem podstępowania jest żądanie rozłożenia na raty lub umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. powiększonej o 5%, tj. kwoty 6 604,50 zł, należności wypłacone na podstawie u.p.o.u.a. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w wysokości 3 600 zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 3 967,63 zł oraz kosztami upomnienia w wysokości 8,80 zł, co łącznie stanowi kwotę 7 576,43 zł, należności w tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie u.f.a., których wysokości jednak nie określiły.

33 Wobec tego wskazać należy, że do spraw dotyczących umorzenia lub rozłożenia na raty należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek na podstawie u.p.d.a. zastosowanie znajdują aktualnie obowiązujące przepisy, to jest u.p.o.u.a. Wynika to bowiem z wykładni przepisów przejściowych, tj. art. 41, 42 i art. 43 u.p.o.u.a., które wskazują do jakich rodzajów spraw mają zastosowanie dotychczasowe przepisy, a są to: sprawy o zaliczki alimentacyjne (art. 41), sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne (art. 42), sprawa egzekucji należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (art. 43). Tym samym zakres przepisu art. 41 określony jako "sprawy o zaliczki alimentacyjne" nie może być interpretowany w sposób rozszerzający obejmujący między innymi sprawy należności dłużnika alimentacyjnego. Gdyby bowiem ustawodawca chciał zakresem tego przepisu objąć wszelkie sprawy, jakie mogą powstać w związku z zaliczkami alimentacyjnymi, wówczas wskazanie w kolejnych przepisach rodzajów spraw i reguł intertemporalnych byłoby zbędne. W przepisach art. 41, art. 42 i art. 43 u.p.o.u.a., wśród wymienionych rodzajów spraw nie ma spraw dotyczących należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, zatem uznać należy, że do tych spraw nie mają zastosowania przepisy dotychczasowe, tylko aktualnie obowiązujące przepisy (por. np. wyrok NSA z 6 sierpnia 2013 r., I OSK 534/12; wyrok WSA w Białymstoku z 9 czerwca 2020 r., II SA/Bk 158/20).

34 Przepisy odnoszące się do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zawarte zostały w art. 30 ust. 1-3 u.p.o.u.a.

35 Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

36 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

37 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

38 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

39 Należności, o których mowa w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. to: należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy, należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie u.p.d.a. oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie u.f.a. W art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. wysokość umorzenia należności uzależniona została od stopnia skuteczności egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego.

40 Stosownie natomiast do treści art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

41 Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym norma art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. pod pojęciem "z funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe pod rządami u.p.d.a. W wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1095/11 i z 6 sierpnia 2013 r. sygn. akt I OSK 534/12, z 17 października 2017 r., sygn. akt I OSK 3340/15, z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2087/17 czy też z 17 września 2019 r., I OSK 2597/18 dokonano wykładni prokonstytucyjnej, opierającej się na treści art. 2 i art. 32 Konstytucji RP i przyjęto, że inne rozumienie przepisu art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. powodowałoby nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika, w sytuacji w której pozostali dłużnicy alimentacyjni (których należności powstały pod rządami u.f.a. oraz u.p.o.u.a.) nadal taką możliwość posiadają.

42 Przyjęcie natomiast, że możliwym jest rozpoznanie wniosku o umorzenie należności powstałych jeszcze przed wejściem w życie u.p.o.u.a., w oparciu o art. 30 ust. 2 tej ustawy (tj. z uwzględnieniem sytuacji dochodowej i rodzinnej), powinno zaś prowadzić organy administracji do konieczności rozważenia wniosku skarżącego pod kątem spełnienia warunków w nim określonych również w odniesieniu do należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie u.p.d.a. oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w oparciu o u.f.a.

43 W rozpoznawanej sprawie argumentacja skarżącego wskazuje, że jego wniosek o rozłożenie należności na raty lub ich umorzenie odnosi się do przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.

44 Jednakże organy administracji wychodząc z błędnego przekonania, że art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. nie ma zastosowania do zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie przepisów u.p.d.a. i świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie u.f.a. rozpatrzyły wniosek skarżącego o umorzenie tych należności wyłącznie pod kątem przesłanek wskazanych w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., zaś w odniesieniu do żądania rozłożenia na raty należności wypłaconych z tytułu zaliczek alimentacyjnych na podstawie u.p.d.a. stwierdziły, że brak jest w ogóle podstaw do jego merytorycznego rozpoznania i dlatego za uzasadnione uznały umorzenie w tym zakresie postępowania jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Należy zwrócić uwagę, że w odniesieniu do należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie u.f.a. i zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie u.p.d.a. organy administracji rozważając możliwość ich umorzenia w oparciu o art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. stwierdziły przy tym dość ogólnie, że egzekucja pomimo dokonywanych przez komornika potrąceń pozostaje bezskuteczna. Organy administracji poza powołaniem się na informację Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł.-Ś. w Ł. z 21 listopada 2019 r. nie wskazały żadnych bardziej szczegółowych ustaleń, które poczyniły. Organy administracji nie odniosły się zatem w pełni nawet do przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Co więcej, z decyzji organów obu instancji nie wynika nawet, jaka jest wysokość należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na podstawie u.f.a., która jest przedmiotem postępowania w tej sprawie.

45 Podkreślić trzeba, że co do zasady wniosek oparty na art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. rozpatruje inny organ niż wniosek złożony na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. W pierwszym przypadku – organ właściwy dłużnika, w drugim zaś – organ właściwy wierzyciela. Przy czym nie można wykluczyć, że dłużnik alimentacyjny i wierzyciel posiadają wspólny organ upoważniony do rozpatrzenia wniosku w oparciu o art. 30 ust. 1 i 2 u.p.o.u.a. Organy mają obowiązek przeprowadzenia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz przestrzegania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej (art. 19 k.p.a.). Decyzja wydana z naruszeniem przepisów o właściwości jest dotknięta wadą nieważności (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.). Stosownie zaś do obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.) w szczególnie uzasadnionych przypadkach związanych z sytuacją zdrowotną lub rodzinną osoby, przeciwko której jest prowadzona egzekucja alimentów, lub osoby zobowiązanej do zwrotu bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu, likwidator może umorzyć, rozłożyć na raty lub odroczyć termin płatności należności likwidowanego funduszu z tytułu wypłaconych lub bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu. Jak wynika z art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, likwidatorem funduszu jest Prezes Zakładu w zakresie spraw o świadczenia z funduszu, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie ustawy. W piśmie z 15 listopada 2019 r. skarżący tymczasem wskazał, że spłaca ratalnie zaległości wobec ZUS w N.– likwidatora funduszu alimentacyjnego w kwocie 100 zł miesięcznie. Należności wobec funduszu alimentacyjnego wypłacone na podstawie u.f.a. mogły już zatem zostać objęte układem ratalnym przez ten organ. Kwestia ta nie została jednakże w niniejszej sprawie dostatecznie wyjaśniona. Z uzasadnień decyzji nie wynika zresztą, jakie należności wypłacone z funduszu alimentacyjnego na podstawie u.f.a., za jaki okres i w jakiej wysokości stanowiły przedmiot wydanych w niniejszej sprawie decyzji.

46 W ocenie sądu, organy administracji nie w pełni prawidłowo rozważyły i uzasadniły odmowę rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych z funduszu alimentacyjnego na podstawie u.p.o.u.a. za okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. Odmowę uwzględnienia wniosku w tym zakresie uzasadniły bowiem w dość ogólny sposób niespłaconymi zobowiązaniami wobec Skarbu Państwa na podstawie u.p.d.a. i wobec wierzyciela – K.K. oraz prowadzeniem egzekucji alimentów przez komornika sądowego na jej rzecz. Nie odniosły się jednak w żaden bardziej konkretny sposób do przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., tj. sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. W uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji nie wskazały nawet, jakiej wysokości skarżący dochody osiąga z tytułu z zatrudnienia w Zakładzie Karnym. Nie przedstawiły żadnych wyliczeń. Organy administracji nie rozważyły, w jaki sposób wpływa na możliwość uwzględnienia wniosku skarżącego wskazana w piśmie z 15 listopada 2019 r. okoliczność zawarcia z likwidatorem funduszu alimentacyjnego układu ratalnego w ramach, którego spłaca on należności w wysokości po 100 zł miesięcznie, jak również rozłożenia na raty innych należności. W tym zakresie organy administracji nie poczyniły żadnych ustaleń. Uwagi te należy odnieść również do uzasadnienia odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. Przedstawione przez organy administracji wyniki poczynionych ustaleń w tym zakresie nie są ani wyczerpujące, ani adekwatne. Niewątpliwie decyzje wydawane na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.p.o.u.a. należą do sfery uznania administracyjnego. Organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Jednakże nie zwalnia to organu administracji od obowiązku należytego wyjaśnienia i oceny wszystkich, istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy okoliczności oraz właściwego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia.

47 Nie sposób również nie zauważyć, że w odwołaniu skarżący w sposób wyraźny wskazał, że wnosi je w części dotyczącej odmowy rozłożenia należności na raty. Do tej części decyzji organu pierwszej instancji odnosiła się też przedstawiona w odwołaniu argumentacja, która jednakże nie została należycie rozważona.

48 W tym stanie rzeczy sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie może się ostać w obrocie prawnym, jako naruszająca w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Organy błędnie zinterpretowały również przepisy u.p.o.u.a., a w szczególności art. 30 ust. 1 i ust. 2, co miało istotny wpływ na naruszenie przepisów postępowania.

49 Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji przeprowadzi niezbędne postępowanie wyjaśniające, a przede wszystkim dokona analizy wniosku skarżącego pod kątem ustalenia w oparciu o jaką podstawę został złożony i w zależności od wyników tej analizy podejmie czynności zmierzające do ustalenia organu właściwego do rozpatrzenia wniosku skarżącego, które skutkować będą należytym rozpatrzeniem jego wniosku.

50 Z tych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.

51 O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 2 pkt 1, § 4 ust. 1-3 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 18). W skardze pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu wniósł bowiem o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że nie zostały one uiszczone ani w całości, ani w części.

52 dc