Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 października 2023 r., II SA/Kr 943/23

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 października 2023 r., II SA/Kr 943/23

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa (spr.) Sędziowie: WSA Joanna Człowiekowska ASR WSA Anna Kopeć Protokolant: starszy referent sądowy Kamila Maśloch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2023 r. sprawy ze skargi F. F. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 9 czerwca 2023 r., znak: DSE3-K0918-D20185-9/23 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych skargę oddala.

Uzasadnienie

2 F. F. złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U z 2023 r. poz. 388), dalej zwaną "ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej". Jako tytuł upoważniający do uzyskania wymienionych statusów Zainteresowany wskazał pobyt w areszcie wojskowym w związku z odmową pełnienia służby wojskowej w 1971 r., współpracę od 1975 r. z kabaretem "[...] oraz przeszukanie w mieszkaniu w 1984 r..

3 Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia 2 marca 2023 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nr DSE3-K1025-D20185-6D/23, odmówił Stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

4 Organ wskazał, iż przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w szczególności zwrócił się do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, o treści zgromadzonych dokumentów dot. Wnioskodawcy. W odpowiedzi z dnia 11 stycznia 2023 r. Instytut Pamięci Narodowej poinformował, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej odnaleziono zapisy ewidencyjne, oraz akta paszportowe Strony. W przesłanej dokumentacji brak jest jednak informacji na temat działalności opozycyjnej Strony lub doznanych przez niego represji, określonych przepisami ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

5 Strona nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

6 Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z 9.06.2023r. Nr DSE3-K0918-D20185-9/23, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa oraz art. 5 w związku z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn.: Dz. U. 2023 poz. 388), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 2 marca 2023 r.

7 Organ podkreślił, iż strona nie prowadziła działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Mając na uwadze oświadczenia samego Wnioskodawcy, w ocenie Szefa Urzędu, nie można uznać, że Strona prowadziła w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Analiza wskazanych przez Stronę okoliczności (m.in. pobyt w areszcie wojskowym w związku z odmową pełnienia służby wojskowej w 1971 r. czy współpraca z kabaretem "[...]") nie prowadzi do wniosku, iż Strona prowadziła w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, przez co najmniej 12 miesięcy, działalność, o której w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Nadto należy zauważyć, iż przejawy aktywności Wnioskodawcy podejmowane przeciw ówczesnej władzy trudno zinterpretować jako działania o charakterze niepodległościowym. Być może w subiektywnym odczuciu Wnioskodawcy miały one taki charakter, jednak oceniając je obiektywnie należałoby je raczej zakwalifikować jako próbę jawnego i otwartego wyrażenia przez ww. swoich poglądów i zaprezentowania obywatelskiej postawy. Działalność określona w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowiek w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 25 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 2775/20, z dnia 26 lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 1702/20, z dnia 30 października 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1437/18). Ponadto, zwrócono uwagę na preambułę ustawy stanowiącej podstawę rozstrzygnięć o treści: "Uznając szczególne zasługi dla Polski tych jej obywateli, którzy w latach 1956-1989 z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani, uchwala się, co następuje", Z samej preambuły wynika zatem, że nie każda działalność, choćby była działalnością zasługującą na uznanie, może zostać potraktowana jako działalność opozycyjna. Ustawodawca wprost wskazał, że chodzi o działalność, którą można określić mianem szczególnych zasług prowadzoną z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Go 613/20, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 października 2019 r., II SA/Bd 562/19, wyrok NSA z dnia 14 lipca 2020 r., II OSK 645/20).

8 Przedstawione prze Stronę okoliczności nie świadczą o prowadzonej przez Stronę działalności, na warunkach określonych w art. 2 cytowanej ustawy. Również w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej nie odnaleziono dokumentów dotyczących nielegalnej działalności antykomunistycznej Strony. Ponadto, wskazywana przez Wnioskodawcę działalność artystyczna w ramach kabaretu [...] w ocenie Szefa Urzędu również nie jest działalnością, o której mowa w przepisach obowiązującej ustawy, związku z czym nie może być podstawą do wydania decyzji o potwierdzeniu omawianego statusu.

9 Wobec powyższego Organ stwierdził, że Strona nie prowadziła działalności w

10 opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

11 W ocenie Organu Strona nie przedstawiła również dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Podnoszona przez Stronę okoliczność osadzenia w areszcie wojskowym z uwagi na odmowę służby wojskowej, zgodnie z przepisami obowiązującej ustawy nie może być podstawą do potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych.

12 Zgodnie z art. 3 pkt I lit. a osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r., przebywała w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski, na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989, albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Norma prawna wywiedziona z przywołanego przepisu wymaga kumulatywnego wystąpienia trzech przesłanek, aby możliwe było potwierdzenie represji z powodów politycznych, o której mowa w tym przepisie. Po pierwsze, Wnioskodawca musiał przebywać w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku. Po drugie, pozbawienie wolności jednorazowo trwało dłużej niż 48 godzin lub wielokrotnie - dłużej niż 30 dni. Po trzecie, pobyt w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia był konsekwencją prowadzenia działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Dopiero kumulatywne wystąpienie wszystkich tych przesłanek, przy braku przesłanki negatywnej z art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, pozwala na ustalenie, że w stosunku do Wnioskodawcy zastosowano represję z powodów politycznych, o której mowa w art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

13 W sprawie F. F. stwierdzone zostało, że Wnioskodawca wyrokiem Sądu Garnizonowego w O. z dnia 3 stycznia 1971 r. został skazany za przestępstwo określone w art. 188 ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. na karę ośmiu miesięcy aresztu wojskowego, którą odbywał od dnia 17 listopada 1970 r. Postanowieniem Wojskowego Sądu Garnizonowego w S. z dnia 17 czerwca

14 1980 r. F. F. został przedterminowo zwolniony z kary aresztu wojskowego. Zgodnie natomiast z art. 188 ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o

15 powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej "jeżeli sprawca nie zgłasza się o odbycia tej służby przez czas dłuższy niż 14 dni podlega karze więzienia do lat 5".

16 Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że spełnione zostały przesłanki pierwsza i druga, o których mowa powyżej, tj. Wnioskodawca przebywał w więzieniu na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 jednorazowo dłużej niż 48 godzin.

17 Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala natomiast stwierdzić, że w niniejszej sprawie została spełniona trzecia przesłanka, o której mowa powyżej. Nie wykazano, że pobyt F. F. w więzieniu był konsekwencją prowadzenia działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

18 Z przedstawionych przez Stronę wyjaśnień wynika, iż jej skazanie na karę pozbawienia wolności było rezultatem odmowy odbycia służby wojskowej. Wobec tego skazanie i uwiezienie Strony nie było spowodowane jej działalnością na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, lecz było skutkiem odmowy pełnienia zasadniczej służby wojskowej. W opinii Organu trudno uznać, iż uwiezienie nastąpiło na skutek prowadzenia faktycznej działalności politycznej przeciwko systemowi politycznemu PRL lub też na rzecz respektowania politycznych praw człowieka.

19 Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożył wnioskodawca zarzucając:

20 1. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

21 -art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, co miało wpływ na treść orzeczenia, polegający na tym, że:

22 - Szef Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że Skarżący nie prowadził w ramach struktur zorganizowanych lub współpracy z nimi, przez okres co najmniej 12 miesięcy, zagrożonej odpowiedzialnością kamą działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, uznając tym samym, że Skarżący nie spełnił przesłanek niezbędnych do uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej, podczas gdy:

23 Skarżący współpracował z grupą aktywnie inwigilowaną przez Służbę Bezpieczeństwa PRL, Działalność grupy, z którą Skarżący współpracował, polegała na wyszydzaniu władzy państwowej podczas organizowanych publicznie występów artystycznych, co podlegało odpowiedzialności karnej, a ponadto funkcjonowanie grupy "[...]" było wielokrotnie ograniczane, Współpracując z grupą [...] Skarżący narażał swoją wolność i majątek;

24 - Szef Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że pobyt Skarżącego w więzieniu nie był konsekwencją prowadzenia działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw politycznych człowieka w Polsce, uznając tym samym, że Skarżący nie spełnił przesłanek niezbędnych do uznania go za osobę represjonowaną z powodów politycznych, podczas gdy powołanie Skarżącego do czynnej służby wojskowej było konsekwencją aktywnego uczestnictwa Skarżącego w wydarzeniach marcowych;

25 - Szef Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, podczas analizy przesłanek niezbędnych do uzyskania przez Skarżącego statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych nie uwzględnił faktu relegowania Skarżącego ze szkoły na skutek brania udziału przez Skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności, a także respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, jakim były wydarzenia marcowe w 1968 r., uznając tym samym, że Skarżący nie spełnił przesłanek niezbędnych do uznania go za osobę represjonowaną z powodów politycznych;

26 - Art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, naruszając zasadę równego traktowania, co miało wpływ na treść orzeczenia, polegający na tym, że Szef Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy swoją decyzję odmawiającą potwierdzenia posiadania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, podczas gdy status taki przyznawany jest przez organ osobom, które, tak jak Skarżący, zostały powołane do pełnienia czynnej służby wojskowej w zamian za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, jednak w innym okresie niż Skarżący;

27 - Art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, co miało wpływ na treść orzeczenia, polegający na tym, że:

28 - Szef Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że Skarżący nie prowadził w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, przez okres co najmniej 12 miesięcy, zagrożonej odpowiedzialnością kamą działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, uznając tym samym, że Skarżący nie spełnił przesłanek niezbędnych do uznania go za działacza opozycji antykomimistycznej,

29 - Szef Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że pobyt Skarżącego w więzieniu nie był konsekwencją prowadzenia działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw politycznych człowieka w Polsce, uznając tym samym, że Skarżący nie spełnił przesłanek niezbędnych do uznania go za osobę represjonowaną z powodów politycznych,

30 - Szef Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, podczas analizy przesłanek niezbędnych do uzyskania przez Skarżącego statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych nie uwzględnił faktu relegowania Skarżącego ze szkoły na skutek brania udziału przez Skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności, a także respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, jakim były wydarzenia marcowe w 1968 r., uznając tym samym, że Skarżący nie spełnił przesłanek niezbędnych do uznania go za osobę represjonowaną z powodów politycznych;

31 2.naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj,:

32 - art. 2 ostawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że Skarżący nie prowadził w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, przez okres co najmniej 12 miesięcy, zagrożonej odpowiedzialnością kamą działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

33 - art. 3 w/w ustawy poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że:

34 - pobyt Skarżącego w więzieniu nie był konsekwencją prowadzenia działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw politycznych człowieka w Polsce,

35 - relegowanie Skarżącego ze szkoły na skutek brania udziału przez Skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności, a także respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, jakim były wydarzenia marcowe w 1968 r., me spełnia przesłanek niezbędnych do uznania Skarżącego za osobę represjonowaną z powodów politycznych.

36 W uzasadnieniu podkreślono, iż Grupa kabaretowa "[...]" w czasach PRLu nie miała szansy by zorganizować swoją działalność w sposób formalny, ze względu na wielokrotnie nakładane na grupę ograniczenia i próby władz ukierunkowane na zakończenie funkcjonowania grupy. [...]" była natomiast zorganizowana w sposób materialny, jako że pozyskiwała środki finansowe, dzięki którym mogła kontynuować swoją działalność, uzyskała także lokal, będący głównym miejscem prowadzenia działalności. Ponadto [...]" zatrudniała pracowników, a jej działalność była zarządzana przez kilku założycieli, w tym P. S.. Jako że działalność grupy: "[...]" była wielokrotnie delegalizowana, samo jej istnienie, a także cel, którym było ośmieszanie władzy publicznej PRL poprzez występy artystyczne, musiał pozostać tajemnicą wobec organów państwowych. Stąd udział Skarżącego w grupie groził mu odpowiedzialnością kamą. Ponadto samo znieważanie organu państwowego lub organizacji politycznej, czym członkowie grupy, w tym Skarżący zajmowali się tworząc satyryczne występy, podlegało ówcześnie odpowiedzialności karnej. Skarżący poprzez współpracę z grupą: "[...]" wspierał osoby internowane i członków ich rodzin, na który to cel grupa przeznaczała sporą część zebranych środków. Wspieranie osób, które z powodów politycznych zostały w sposób niezgodny z zasadami sprawiedliwości internowane, niewątpliwie powinno zostać uznane za działanie w celu respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, zwłaszcza że Skarżący wspierając we wskazany sposób osoby internowane sam ryzykował utratą własnej wolności i majątku. Stąd należy wyprowadzić wniosek o spełnieniu przez Skarżącego przesłanek niezbędnych do potwierdzenia jego statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Pobyt Skarżącego w więzieniu był konsekwencją aktywnego uczestnictwa Skarżącego w wydarzeniach marcowych. Jego kilkukrotne zatrzymanie i obicie przez służby mundurowe podczas protestów poskutkowało relegowaniem Skarżącego ze szkoły i uniemożliwieniem mu podjęcia dalszej nauki, przez co został on powołany do służby wojskowej. Powoływanie osób sprawiających problemy ówczesnej władzy do wojska stanowiło powszechną wówczas praktykę. Spośród powołanych w ten sposób młodych ludzi wielu zdecydowało o konieczności zaprotestowania przeciwko nieprzestrzeganiu przez władze okresu PRL podstawowych praw politycznych poprzez niestawienie się do jednostki wojskowej. Wobec części takich osób status osoby represjonowanej z powodów politycznych został przez organ potwierdzony, dlatego też brak potwierdzenia owego statusu wobec Skarżącego stanowi naruszenie Konstytucyjnej zasady równości wobec prawa w zakresie ochrony praw majątkowych (art. 64 ust, 2 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji) oraz zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Organ różnicując sytuację Skarżącego w stosunku do osób, których status osoby represjonowanej z powodów politycznych został potwierdzony, mimo iż były one represjonowane w ten sam sposób i z tego samego powodu, nie może się więc powołać na art. 8a Ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (t.j. Dz, U, z 2021 r. poz. 1693), jako że artykuł ten, przyznając odszkodowanie i zadośćuczynienie niejako automatycznie osobom, które w okresie od dnia 1 listopada 1982 r. do dnia 28 lutego 1983 r. pełniły czynną służbę wojskową, do której odbycia zostali powołani za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, pomija w sposób niezasadny osoby zaangażowane w wydarzenia Marca 1968 r., czy też uczestników strajków lat 1970-1971 oraz działaczy opozycji, "profilaktycznie" powołanych do wojska przed podwyżkami cen w czerwcu 1976 r. Na fakt nierównego traktowania wskazanych osób zwrócił uwagę również RPO. Ponadto należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 3 pkt 3 u.d.o.a. status osoby represjonowanej z powodów politycznych ma również osoba, która brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym została relegowana ze szkoły. Zgodnie z Wyrokiem NSA z 11.10.2022 r., III OSK 1422/21, LEX nr 3427869, pojęcie normatywne "udział w wystąpieniu wolnościowym" nie jest pojęciem zdefiniowanym, należy więc przyjąć, że jest to forma świadomego uczestnictwa, aktywności danej osoby w przedsięwzięciu zorganizowanym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, która jednak nie musiała wiązać się z pełniejszym zaangażowaniem przybierającym już formę działalności politycznej. Wydarzenia marca 1968 r. niewątpliwie należy uznać za przedsięwzięcie ukierunkowane na odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności, a przede wszystkim, na respektowanie politycznych praw człowieka. Szef Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych niezasadnie pominął uznanie niniejszej przesłanki za spełnioną, mimo iż Skarżący wykazał, że został wydalony ze szkoły na skutek zawiadomienia kuratorium o kilkukrotnym zatrzymaniu Skarżącego na protestach będących formą walki o respektowanie politycznych praw człowieka w Polsce. Co więcej, Skarżący otrzymując od władzy tzw. "wilczy bilet" nie mógł podjąć edukacji w żadnym innym liceum w okresie PRL. Uniemożliwiło mu to uzyskanie średniego wykształcenia i tym samym Skarżący został pozbawiony możliwości wykonywania upragnionego zawodu, pozostając przez długi czas na utrzymaniu rodziny.

37 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

38 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

39 Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych. Natomiast w przypadku nieuwzględnienia skargi, sąd w myśl art. 151 p.p.s.a., skargę oddala.

40 Zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.

41 Sporne w kontrolowanej sprawie było czy organy wyczerpująco ustaliły i czy w oparciu o te ustalenia prawidłowo oceniły spełnienie przesłanek dla potwierdzenia względem skarżącego statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie udokumentowanego wniosku strony, w świetle art. 2 lub art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

42 Zgodnie z art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia l stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, do okresu 12 miesięcy, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.

43 Natomiast zgodnie z art. 3 cytowanej ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

44 1) przebywała w:

45 a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956—1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

46 b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. póz. 154, z 1982 r. póz. 18, z 1989 r. póz. 178 oraz z 2011 r. póz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

47 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

48 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

49 a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2019 r. póz. 1882), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

50 b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

51 c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

52 d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

53 e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

54 f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

55 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

56 Z oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, dokonanej przez organ w całokształcie zebranego materiału dowodowego, nie wynika, aby strona spełniła w/w przesłanki ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

57 Wbrew argumentacji zawartej w skardze, organy zgromadziły wszystkie dostępne im dowody, przeprowadzając wyczerpujące ustalenia, w tym zwróciły się do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, o treści zgromadzonych dokumentów dot. wnioskodawcy. W odpowiedzi z dnia 11 stycznia 2023 r. Instytut Pamięci Narodowej poinformował, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej odnaleziono zapisy ewidencyjne, oraz akta paszportowe skarżącego. W przesłanej dokumentacji brak było jednak informacji na temat jego działalności opozycyjnej lub doznanych przez niego represji, określonych przepisami ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

58 W ocenie Sądu skarżone organy oceniły materiał dowodowy w kontekście obowiązujących przepisów prawa materialnego prawidłowo uznając, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

59 Natomiast podawane przez skarżącego okoliczności (m.in. pobyt w areszcie wojskowym w związku z odmową pełnienia służby wojskowej w 1971 r. czy współpraca z kabaretem [...]") nie wskazują, aby skarżący prowadził je w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, przez co najmniej 12 miesięcy. Okoliczności takiej bowiem skarżący nie wykazał żadnymi dowodami. Zatem wskazywane tak przejawy aktywności podejmowane przeciw ówczesnej władzy trudno zaliczyć jako działania skarżącego o charakterze niepodległościowym. Ponadto działalność określona w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowiek w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy. Chodzi tutaj zatem o działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub bycia z tych powodów represjonowanym, co wynika z samej preambuły w/w ustawy. Nie każda działalność, choćby była działalnością zasługującą na uznanie, może zostać potraktowana jako działalność opozycyjna. Ustawodawca wprost wskazał, że chodzi o działalność, którą można określić mianem szczególnych zasług prowadzoną z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych. Zasadnie zatem organy oceniły, iż przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności nie świadczą o prowadzonej przez niego działalności, na warunkach określonych w art. 2 w/w ustawy. Jak wyżej wskazano w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej nie odnaleziono dokumentów dotyczących nielegalnej działalności antykomunistycznej skarżącego. Z kolei wskazywana działalność artystyczna w ramach kabaretu [...] nie jest działalnością, o której mowa w przepisach obowiązującej ustawy, w związku z czym nie może być podstawą do wydania decyzji o potwierdzeniu omawianego statusu.

60 Odnosząc się do zarzutów skargi, szeroko akcentujących, że organy nie ustaliły wyczerpująco spornych okoliczności, w tym tych wielokrotnie podawanych przez skarżącego w toku postępowania, w ocenie Sądu, to skarżący nie przedstawił dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Podawanie osadzenia w areszcie wojskowym z innych powodów niż odmowa służby wojskowej, nie zostało wykazane żadnymi dowodami w tym np. z zeznań świadków. Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a w/w ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r., przebywała w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski, na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989, albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przepis wymaga kumulatywnego wystąpienia trzech przesłanek: 1) pobytu w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku, 2) okresu pozbawienie wolności jednorazowo - dłużej niż 48 godzin lub wielokrotnie - dłużej niż 30 dni oraz 3) że taki pobyt był konsekwencją prowadzenia działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Tymczasem wnioskodawca wyrokiem Sądu Garnizonowego w O. z dnia 3 stycznia 1971 r. został skazany za przestępstwo określone w art. 188 ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. na karę ośmiu miesięcy aresztu wojskowego, którą odbywał od dnia 17 listopada 1970 r. Postanowieniem Wojskowego Sądu Garnizonowego w S. z dnia 17 czerwca 1980 r. F. F. został przedterminowo zwolniony z kary aresztu wojskowego. Zgodnie natomiast z art. 188 ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej "jeżeli sprawca nie zgłasza się o odbycia tej służby przez czas dłuższy niż 14 dni podlega karze więzienia do lat 5". Z uwagi na brak przedstawienia innych dowodów, zasadna była więc ocena przez organy, iż nie wykazano, że pobyt F. F. w więzieniu był konsekwencją prowadzenia działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

61 Podobnie rzecz ma się z podawaną we wniosku okolicznością bycia świadomym uczestnikiem wydarzeń marcowych w 1968 r. Skarżący i w tym przypadku nie wykazał tej okoliczności jak i represji, które mogły być wynikiem jego udziału wystąpieniu wolnościowym. Natomiast fakt dokonania przeszukania u skarżącego w domu w 1984 r. nie stanowi samoistnie podstawy do przyznania wnioskowanego statusu. Dokonane przeszukanie z pewnością miało charakter represyjny ze strony ówczesnej władzy, jednak powyższa okoliczność nie znalazła się w katalogu represji, z którymi przepisy cytowanej ustawy wiążą możliwość potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Tylko te zdarzenia, które zostały wymienione w cytowanych przepisach, mogą spowodować uznanie, że dana osoba była działaczem opozycji antykomunistycznej lub była represjonowana z przyczyn politycznych. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za działalność antykomunistyczną lub represję w rozumieniu ustawy, chociażby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej stanowiły one dużą dolegliwość (por. wyrok WSA w Kielcach z 19 października 2017 r., II SA/Ke 540/17; wyrok WSA w Poznaniu z 8 lutego 2017 r., II SA/Po 742/16).

62 Należy podkreślić, iż brew argumentacji zawartej w skardze o ile zebranie pełnego materiału dowodowego jest niewątpliwie obowiązkiem organu, to obowiązek ten nie ma charakteru absolutnego w tym znaczeniu, że organ nie jest zobowiązany do poszukiwania, niejako w zastępstwie strony, dowodów mających potwierdzić korzystne dla tej strony okoliczności. Innymi słowy w niniejszej sprawie organy nie miały obowiązku poszukiwać samemu dowodów na okoliczności podawane przez skarżącego i to w zasadzie nie wiadomo gdzie. Zatem wymagane jest jedynie, aby organ zgromadził wszystkie dostępne mu dowody, tak aby przeprowadzić wyczerpujące ustalenia , ale to na wnioskodawcy, w razie braku możliwości zgromadzenia takich dowodów przez organ, ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Postępowanie w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej wszczyna się co do zasady na wniosek osoby ubiegającej się o ten status, zatem to ta osoba ma dołączyć do wniosku dowody potwierdzające spełnienie oznaczonych przesłanek (por. wyroki NSA z 29 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1452/20; z 14 lipca 2020 r., sygn. akt II OSK 645/20; z 26 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 2864/19). W ocenie Sądu skarżone organy oceniły materiał dowodowy w kontekście obowiązujących przepisów prawa materialnego prawidłowo uznając, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Na podstawie art. 5 w/w ustawy organ mógł w drodze decyzji administracyjnej potwierdzić status odpowiednio działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wyłącznie osobie spełniającej warunki wskazane w art. 2 ust. 1 i art. 3. Na podstawie prawidłowych i wyczerpujących ustaleń, prawidłowo oceniono, iż skarżący nie wykazał, a w toku postępowania nie ustalono, by prowadził on działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej lub podlegała którejkolwiek z represji ujętych w art. 3 ww. ustawy.

63 Mając powyższe na uwadze, sąd w oparciu o art. 151 p p.s.a. oddalił skargę.