Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 maja 2015 r., II SA/Kr 281/15

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 maja 2015 r., II SA/Kr 281/15

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędziowie WSA Mariusz Kotulski (spr.) WSA Jacek Bursa Protokolant st. sekr. sąd. Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2015 r. sprawy ze skarg J. K. i W. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia 19 grudnia 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących J. K. i W. W. kwoty po 457 ( czterysta pięćdziesiąt siedem ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie

2 Decyzją z 13 stycznia 2014 r. nr [...] Starosta orzekł: w pkt l - o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] położonej w obrębie [...] jedn. ewid. [...] m. K., na rzecz: W. K., J. H. (reprezentowanej przez pełnomocnika Panią J. H.), J. B., K. K., A. H., B. K., W. W., R. W., W. Z., J. G., A. K., K. K. i W. K.; w pkt 2 - o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] położonej w obrębie [...] jedn. ewid. K. m. K., na rzecz: J. W., S. G., K. J. i J. K. (reprezentowanego przez pełnomocnika R. K..

3 Organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na poczynionych w toku prowadzonego postępowania administracyjnego ustaleniach z których wynika, iż brak jest zgody wszystkich współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości (tj. J. K.) lub jego spadkobierców na jej zwrot, co w świetle przepisu zawartego w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości wobec pozostałych osób uprawnionych do występowania o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Ponadto Starosta ustalił, że wnioskodawcy: J. W., S. G., K. J. i J. K. (reprezentowany przez pełnomocnika R. K.) nie udowodnili swojego następstwa prawnego po byłych współwłaścicielach przedmiotowej nieruchomości.

4 Odwołanie od ww. decyzji złożyli J. H. działająca przez pełnomocnika J. H. oraz J. K. działający przez pełnomocnika R. K.. W odwołaniach podnieśli, iż: zgromadzone w przedmiotowej sprawie przez organ I instancji dokumenty w wystarczającym stopniu dowodzą, że J. K. wykazany w postanowieniach spadkowych jest tożsamy z J.K., jednym z następców prawnych byłych współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości.

5 Decyzją z 19 grudnia 2014 roku nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty z 13 stycznia 2014 r. nr [...], (sprostowaną postanowieniem z 5 lutego 2014 r., nr [...]).

6 Jak uzasadniał organ odwoławczy, tryb zwrotu nieruchomości przewidziany w art. 136 i następnych ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.), wymaga wystąpienia z odpowiednim wnioskiem przez wszystkich właścicieli (współwłaścicieli) lub ich spadkobierców i przeprowadzenia postępowania z udziałem ich wszystkich, przy czym tytuł prawny do nieruchomości powinien przysługiwać tym wszystkim osobom w dacie zgłoszenia żądania. Tymczasem, jak wskazuje organ odwoławczy, organ I instancji słusznie ustalił, iż K. J., S. G., J. W. i J. K. – będący spadkobiercami po J. K. – nie udowodnili swojego następstwa prawnego po byłych współwłaścicielach przedmiotowej nieruchomości. W szczególności nie zostało bowiem udowodnione, że J. K. wymieniony w orzeczeniu z 30 czerwca 1969 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu jako współwłaściciel wywłaszczonej nieruchomości oraz w postanowieniu Sądu z 25 października 1968 r. sygn. akt [...] jest osobą tożsamą z J. K. wymienionym w odpisach aktu małżeństwa, aktu urodzenia i w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku z [...] maja 1989 r. sygn. akt [...], którego spadkobiercami są wyżej wymienieni wnioskodawcy. Organ odwoławczy zauważył, że wobec braku dokumentu potwierdzającego, że J. K. używał nazwiska K. lub odwrotnie, nie można mówić o tożsamości wskazanych osób. Dlatego też stwierdził, że wniosek o zwrot nieruchomości nie został złożony przez wszystkich wymaganych wnioskodawców, a co za tym idzie, nie ma możliwości dokonania jej zwrotu – wszak niedopuszczalny jest zwrot udziałów w wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli przedmiotem wywłaszczenia była cała nieruchomość.

7 Organ odwoławczy podkreślił także, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że organ administracji publicznej nie ma obowiązku ustalania i poszukiwania zainteresowanych oraz że nie ma obowiązku ani inicjować postępowań zmierzających do ustalenia spadkobierców zmarłych współwłaścicieli albo podmiotów dziedziczących po takich osobach, ani też występować do sądu o badanie tożsamości określonych osób czy ustalanie właściwej pisowni nazwiska zainteresowanych podmiotów.

8 Ponadto organ odwoławczy analizując akta przedmiotowej sprawy zauważył, iż pośród spadkobierców zmarłego J. K. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w K. Wydział I Cywilny z [...] maja 1989 r. sygn. akt [...] figuruje także W. M., która nie złożyła oświadczenia o przyłączeniu się do wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości.

9 Na ww. decyzję Wojewody, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł pismem z 4 lutego 2015 r. J. K.. W skardze zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie art. 7, 77 §1, 107 §3 KPA poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz jego dowolną ocenę, naruszenie art. 8 i 107 §3 KPA przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz naruszenie art. 138 §2 KPA poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji Starosty. W związku z wymienionymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie ww. decyzji Wojewody w całości oraz uchylenie decyzji Starosty.

10 Skargę na powyższą decyzję Wojewody wniosła także W. W. zarzucając obrazę przepisów prawa materialnego tj. art.4 ustawy z 29.09.1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego oraz obrazę przepisów postępowania: art.7, art.15art.77 § 1, art.86, art.89 § 1 i 2, art.107 § 3, art.136, aart.140 i art.138 § 2 k.p.a.

11 W odpowiedzi na skargi, organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

13 Skarga jest zasadna z innych powodów niż podniesione w skardze.

14 Na wstępie stwierdzić należy, że nie jest zadaniem, ani tym bardziej obowiązkiem organu administracyjnego prowadzącego postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jak również sądu administracyjnego, badać i orzekać co do tożsamości osób, ani tym bardziej rozstrzygać wątpliwości w tym zakresie. Kwestie te należą wyłącznie do kompetencji kierowników urzędów stanu cywilnego oraz sądów powszechnych. Jak słusznie podała na rozprawie J. H. pełnomocnika uczestniczki J. H. również ona, jej matka i babka miały podobny problem i musiały być prostowane akty stanu cywilnego w zakresie nazwiska z "K" na "K". Organy w przedmiotowej sprawie mają zweryfikować spełnienie przesłanek do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a nie orzekać oczy została uprawdopodobniona lub wykazana tożsamości osoby i jej następców prawnych. To część wnioskodawców przedstawia się jako następcy prawni jednego ze współwłaścicieli nieruchomości J. K., a więc to oni powinni wykazać owo następstwo prawne, a nie organ administracyjny.

15 W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości, że orzeczeniem z 30 czerwca 1969 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej miasta orzekło o wywłaszczeniu nieruchomości oznaczonej jako parcela [...] b. gm. kat. B. (odpowiadającej obecnie działce nr [...]) i o odszkodowaniu na rzecz współwłaścicieli: M. B., K. K. z K., J. K., A. K., W. W., S. W. i J. K..

16 Następcami prawnymi tych osób są:

17 - po M. B.: B. K.;

18 - po K. K.: W. K. i J. H.;

19 - po J. K.: W. K., J. B., A.K. i K. K.;

20 - po A. K.: A. H., A. H. i K. H.;

21 - po S. W.: R. W., J. G. i W. Z..

22 Nadto w sprawie uczestniczyli: K. K., S. G., J. W., K. J. i J. K. wykazani jako następcy prawni po J. K. i mieniący się następcami prawnymi po J. K..

23 W aktach sprawy znajduje się także wniosek z 10.08.1968r. o stwierdzenie nabycia spadku po K. z W. 1-voto K. 2-voto K., w którym sama W. W. podała, że spadkobiercą jest J. K.. Potwierdzenie to znajduje również w treści protokołu posiedzenia jawnego Sądu z 25.10.1968r. Nie budziło zatem wówczas wątpliwości wśród najbliższych i samego spadkobiercy, że nim J. K.. W takiej też formie nazwisko to znalazło swoje odzwierciedlenie w orzeczeniu z 30.06.1969 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej miasta K.. Brak jednak w aktach sprawy aktu zgonu wystawionego na nazwisko J. K. oraz stwierdzenia nabycia spadku po J. K.. Kwestie te muszą być wyjaśnione w odrębnych postępowaniach przed innymi organami i sądem powszechnym.

24 Stosownie jednak do art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., a orzekanie – w myśl art.135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt.

25 Podnieść należy, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony w postępowaniu wyrażona w art.10 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organy zobowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organ zatem z urzędu powinien ustalić strony danego postępowania, powiadomić o wszczęciu postępowania, a także doręczyć im wydane rozstrzygniecie. Naruszenie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu stanowi przesłankę wznowieniową określoną w art. 145 § 1 pkt. 4 k.p.a.

26 Na rozprawie w dniu 15 maja 2015r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie stawiła się W. M., która oświadczyła, że jest spadkobierczynią J. K. (wraz z innymi osobami na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w K. z [...] maja 1989r., sygn. akt [...]), nie była właściwie powiadamiana o toczącym się sądowym oraz postępowaniu administracyjnym i nie brała udziału w tym postępowaniu bez z własnej winy. Zadeklarowała również, że chciała brać udział w postępowaniu, a działka dotyczy "działki rodzinnej".

27 Sąd dopuścił W. M. do udziału w sprawie w charakterze uczestnika w postępowaniu sądowym na podstawie art.33 § 2 p.p.s.a. (sygn. akt II SA/Kr 282/15).

28 Jak stwierdził sam organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pośród spadkobierców zmarłego J. K. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w K. Wydział I Cywilny z [...] maja 1989 r. sygn. akt [...] figuruje także W. M., która jednak nie złożyła oświadczenia o przyłączeniu się do wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości.

29 Z akt sprawy wynika, że W. M. była wcześniej traktowana jako strona postępowania np. doręczono jej pisma Starosty: z 20.07.2006r., 4.09.2006r., 20.10.2006r., 26.02.2007r. doręczono jej "do wiadomości" decyzję Starosty z 6.06.2007r., znak: [...] (chociaż nie jako stronie postępowania), zawiadomienia Wojewody: z 26.07.2007r., 28.09.2007r., 7.12.2007r., oraz decyzję Wojewody z 8.02.2008r., znak [...], a także pisma Starosty :24.04.2009r., 16.12.2009r.

30 Jednak już zawiadomienie Starosty z dnia 19 grudnia 2013r. informujące o dacie wydania decyzji nie zostało jej doręczone. Wskutek powyższego, W. M. została pominięta również w decyzji organu I instancji oraz w zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, których również jej nie doręczono.

31 Organ odwoławczy odniósł się do kwestii jej uczestnictwa w sprawie jedynie przez wspomnianą wyżej wzmiankę o tym, że zauważył, iż jest ona wskazana w postanowieniu sądu o nabyciu spadku jako spadkobierczyni po J. K.. Wprawdzie zasadnie organ odwoławczy skonstatował, że do chwili obecnej nie złożyła ona oświadczenia o przyłączeniu się do wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości (co nadal stanowi negatywną przesłankę o charakterze podmiotowym dla zwrotu wywłaszczonej nieruchomości), to jednak uznać należy, że powinna była ona uczestniczyć w postępowaniu na równi z innymi stronami postępowania jeszcze przed organem I instancji.

32 Wbrew twierdzeniom pełnomocnika W. W. w aktach brak jest oświadczenia W. M. o przyłączeniu się do wniosku o zwrot nieruchomości, a jednoznaczne wezwanie organu z 26.02.2007r. do złożenia takiego oświadczenia, które odebrała osobiście zostało przez nią zignorowane i pozostało do dnia dzisiejszego bez odpowiedzi. W szczególności takim oświadczeniem o przyłączeniu się do wniosku o zwrot nieruchomości nie jest "Oświadczenie" z 30.01.2014r. stwierdzające, iż "J. K. jest tożsamy z J. K. i jego syn J. K. jest tożsamy z J. K.", a które W. M. podpisała wraz z innymi osobami. Jeżeli w ponownie przeprowadzonym z udziałem W. M. nie złoży ona stosownego oświadczenia organy administracyjne będą zobowiązane wydać decyzje od odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z przesłanek podmiotowych.

33 Przytoczone wyżej okoliczności sprawy decydują o zastosowaniu przez sąd w rozpoznawanej sprawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., gdyż W. M., będąc stroną postępowania, bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu przed organem I i II instancji, co jest przesłanką wznowienia postępowania w myśl art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. i na co powołała się ona osobiście na rozprawie przed WSA w Krakowie w dniu 15 maja 2015r.

34 Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję, uchyla ją, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W myśl natomiast art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Z redakcji zacytowanego art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. wynika, że tzw. podstawa wznowieniowa jest odrębną od naruszenia prawa materialnego i innego naruszenia przepisów postępowania, przesłanką do uchylenia zaskarżonego aktu i tak jak naruszenie prawa materialnego, jak też inne naruszenie przepisów postępowania, uwzględniana jest przez sąd administracyjny z urzędu. Jak bowiem wynika z wcześniej przytoczonych przepisów, sąd administracyjny zobowiązany jest z urzędu dokonać kontroli zgodności z prawem zaskarżonego aktu, w kontekście wszystkich obowiązujących przepisów prawa. Podkreślić przy tym należy, że w myśl art.145 p.p.s.a., w przypadku naruszenia przez organ prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, sąd administracyjny zobligowany jest do uchylenia zaskarżonego aktu bez konieczności dokonywania oceny, czy stwierdzone uchybienie miało i ewentualnie jaki wpływ na wynik postępowania administracyjnego. Jak wynika z treści tego przepisu, dokonanie takiej oceny jest konieczne jedynie w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a.), czy też w wypadku naruszenia innych przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a.).

35 Stosując w realiach rozpoznawanej sprawy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. podnieść należy, że nie ma znaczenia dla takiego rozstrzygnięcia treść art. 147 k.p.a. warunkująca wznowienie postępowania od złożenia stosownego wniosku. Taka konstatacja wypływa wprost z treści art. 145 § 1 pkt 1 lit b p.p.s.a. i jest to powszechnie akceptowane stanowisko w orzecznictwie i doktrynie prawa administracyjnego. Powołując się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2009r., sygn. akt II ISK 151/09, z dnia 2 lutego 2006r., sygn. akt II OSK 496/05, wyrok SN z dnia 4 grudnia 2002 r., sygn. akt III RN 200/01, a także A. Kabat B. Dauter B Gruszczyński M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz Wyd. Zakamycze 2005, s. 335-336 przywołać należy, że dla zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a nie ma znaczenia czy strona, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym złożyła wniosek o jego wznowienie. Istotne jest tylko, aby zarzut pominięcia w postępowaniu administracyjnym bez własnej winy podniosła osoba, której ta przesłanka dotyczy.

36 Na koniec wskazać należy, że w toku postępowania odwoławczego w dniu 9 października 2014r. zmarła K. K. (następcy prawni: K. H. i A. H.), o którym to jakże istotnym fakcie, ani następcy prawni, ani pozostali uczestnicy postępowania administracyjnego nie poinformowali organu administracyjnego – Wojewody. Wskutek czego zaskarżona decyzja wydana ponad dwa miesiące później została skierowana do osoby nieżyjącej jako strony postępowania.

37 Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.b p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., przy czym o kosztach na podstawie art. 200 i art.205 ww. ustawy.