Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 czerwca 2015 r., III SA/Kr 1260/14

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 czerwca 2015 r., III SA/Kr 1260/14

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga Sędziowie WSA Hanna Knysiak – Molczyk (spr.) WSA Maria Zawadzka Protokolant st. ref. Justyna Owczarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2015 r. sprawy ze skarg K. Ś. na postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 maja 2014 r. nr [....], [....], [....], [....], [....], [....], [....] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. skargi oddala, 2. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - na rzecz radcy prawnego L. K., Kancelaria Radcy Prawnego, ul. [....] kwotę 1680 (tysiąc sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonymi postanowieniami nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] z dnia 6 maja 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 58 w zw. z art. 59 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.) odmówiło K. Ś. przywrócenia terminu do wniesienia odwołań.

3 Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następujących okolicznościach: decyzją nr [...] z dnia [...] 2013 r. Prezydent Miasta przyznał K. Ś. (dalej: skarżącemu) zasiłek celowy na dofinansowanie do czynszu – decyzja ta została skarżącemu doręczona skutecznie w dniu 22 maja 2013 r. Z kolei decyzją [...] z dnia 22 maja 2013 r. Prezydent Miasta przyznał skarżącemu zasiłek celowy na pokrycie zaległości czynszowych – decyzja ta została skarżącemu doręczona skutecznie w dniu 22 maja 2013 r. Następnie decyzją [...] z dnia [...] 2013 r. Prezydent Miasta odmówił przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup materiałów budowlanych do ocieplenia łazienki – decyzja ta została skarżącemu doręczona skutecznie w dniu 21 czerwca 2013 r. Z kolei decyzją [...] z dnia [...] 2013 r. Prezydent Miasta przyznał skarżącemu zasiłek celowy na czynsz – decyzja ta została skarżącemu doręczona skutecznie w dniu 21 czerwca 2013 r. Ponadto decyzją [...] z dnia [...] 2013 r. Prezydent Miasta odmówił przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie całości zaległych opłat czynszowych – decyzja ta została skarżącemu doręczona skutecznie w dniu 21 czerwca 2013 r. Z kolei decyzją [...] z dnia [...] 2013 r. Prezydent Miasta odmówił przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie różnicy między kwotą czynszu, a kwotą zasiłku celowego na czynsz otrzymanego w maju 2013 r. – decyzja ta została skarżącemu doręczona skutecznie w dniu 21 czerwca 2013 r. Wreszcie decyzją nr [...] z dnia [...] 2013 r. Prezydent Miasta przyznał skarżącemu skarżącemu zasiłek okresowy na lipiec 2013 r. – decyzja ta została skarżącemu doręczona skutecznie w dniu 23 lipca 2013 r.

4 W dniu 7 lutego 2014 r. skarżący złożył odwołania od powyższych decyzji. Skarżący wniósł jednocześnie o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, nie wskazując przyczyn uchybienia terminowi.

5 Wobec tego w dniu 27 marca 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wezwało skarżącego o uzupełnienie wniesionego podania przez dostarczenie dokumentów wskazujących na przeszkody w zachowaniu terminu do wniesienia odwołania – w terminie siedmiu dni. Pomimo tego skarżący nadal nie wskazał żadnych przyczyn uchybienia terminom do wniesienia odwołań.

6 Zaskarżonymi postanowieniami z dnia 6 maja 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia odwołań od opisanych wyżej decyzji Prezydenta Miasta.

7 Kolegium wskazało, że decyzje organu pierwszej instancji zostały skarżącemu prawidłowo doręczone w podanych wyżej datach, toteż czternastodniowy termin na ich zaskarżenie upływał odpowiednio w dniach między 5 czerwca a 6 sierpnia 2013 r. Organ odwoławczy przypomniał przy tym, że termin ustawowy jest terminem wiążącym zarówno organy administracji, jak i strony postępowania. Organ podkreślił, że aby przywrócić termin do wniesienia odwołania, skarżący powinien był uprawdopodobnić, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Organ wskazał również, że podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Kolegium podało, że pomimo wezwania ze strony organu, skarżący nie uprawdopodobnił w żaden sposób, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji Prezydenta Miasta nastąpiło bez winy skarżącego. Tym samym Kolegium nie miało podstaw do przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia tych środków zaskarżenia.

8 Pismem z dnia 26 czerwca 2014 r. K. Ś. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie ze skargami na ww. postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

9 Skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 8, art. 87, art. 67 i art. 68 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), jak również art. 2, art. 3 ust. 1, art. 5, art. 7 ust. 1 oraz 3-6, art. 8 ust. 1 pkt 1 i 3, ust. 3 pkt 3 pkt 1 i 3, art. 16 ust. 2, art. 19 ust. 13, art. 24, art. 36 ust. 2, art. 37 ust. 1, art. 38 ust. 1, art. 39 ust. 2 oraz art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.; dalej: u.p.s.). Skarżący zażądał uchylenia zaskarżonych postanowień oraz przyznania mu prawa pomocy.

10 W odpowiedziach na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonych postanowieniach.

11 Postanowieniami z dnia 11 marca 2015 r. Sąd przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie dla niego radcy prawnego. Z kolei postanowieniem z dnia 18 czerwca 2015 r. Sąd połączył sprawy z ww. skarg do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. akt III SA/Kr 1260/14.

12 Na rozprawie w dniu 18 czerwca 2015 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę, wnosząc o uchylenie zaskarżonych postanowień. Zarzucił im naruszenie art. 58 § 1 w zw. z art. 8 k.p.a. w sposób mający wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwą wykładnię tych przepisów, polegającą na utożsamieniu pojęć "udowodnienie" i "uprawdopodobnienie". Zwrócił także uwagę, że w piśmie z dnia 27 marca 2014 r. organ odwoławczy wezwał skarżącego do uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołań. W ocenie pełnomocnika skarżącego, okoliczność choroby psychicznej skarżącego była znana organom obu instancji i nie mogły one oczekiwać od skarżącego by rozróżniał pojęcia "uprawdopodobnienia" i "udowodnienia" tym bardziej, że w tym okresie skarżący nie zażywał środków medycznych mogących stymulować pracę jego mózgu w sposób prawidłowy.

13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

14 zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Jednocześnie, zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

15 Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria nie wykazała, by zaskarżone postanowienia naruszały prawo w stopniu uzasadniającym ich eliminację z obrotu prawnego.

16 W pierwszej kolejności należało zatem zauważyć, że przedmiotem zaskarżenia w niniejszym postępowaniu uczyniono ostateczne postanowienia organu odwoławczego o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołań (art. 59 § 2 k.p.a.). Ocena legalności zaskarżonych postanowień wymagała zatem ustalenia, czy organ dokonał prawidłowego zastosowania art. 58 k.p.a. Przepis ten stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Z kolei przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). Na tle przytoczonej regulacji podnosi się, że instytucja przywrócenia terminu oparta jest na zasadzie skargowości, co oznacza, że wnoszący podanie musi w sposób nie budzący wątpliwości domagać się przywrócenia uchybionego terminu (zob. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2287/10, LEX nr 1121217). Istotne jest przy tym, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 1096/11, LEX nr 1132061). Co jednak najistotniejsze, to na stronie, a nie na organie, ciąży obowiązek uprawdopodobnienia, że przesłanki z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. zostały spełnione (por. wyrok NSA z dnia 17 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 933/10, LEX nr 1081959).

17 W realiach kontrolowanych spraw skarżący zażądał przywrócenia terminu do wniesienia odwołań od decyzji organu pierwszej instancji, składając jednocześnie przedmiotowe odwołania. Skarżący w swoim wniosku nie wskazał, ani nawet nie zasygnalizował żadnego powodu uchybienia tym terminom. W szczególności jednak skarżący nie uprawdopodobnił, że do uchybienia tym terminom doszło bez jego winy. Sąd zauważa, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sposób prawidłowy zareagowało na milczenie skarżącego w tym zakresie. Sądy administracyjne wskazują bowiem, że jeśli organ uzna, że wskazane przez stronę okoliczności nie są wystarczające do oceny braku winy w uchybieniu terminowi, powinien podjąć działania wyjaśniające, w tym także, realizując zasady wynikające z art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a., wezwać stronę do uzupełnienia wniosku lub o przedłożenie posiadanej dokumentacji mającej dla znaczenie dla podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 września 2014 r., sygn. akt I SA/Ol 583/14, LEX nr 1510023; wyrok WSA w Opolu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Op 162/13, LEX nr 1358934; wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 2717/11, LEX nr 1138996). Tak właśnie postąpił organ w kontrolowanych postępowaniach. Pismem z dnia 27 marca 2014 r. zwrócił się bowiem do skarżącego "o uzupełnienie wniesionego podania przez dostarczenie dokumentów wskazujących na przeszkody w zachowaniu terminu do wniesienia odwołania". Sąd zauważa, że Kolegium w przytoczonym piśmie nie wykorzystało kodeksowego sformułowania "wezwania do uzupełnienia braków podania", ale świadome sytuacji życiowej skarżącego wprost wskazało na możliwość przedłożenia odpowiednich dokumentów, które mogłyby być podstawą uprawdopodobnienia braku winy skarżącego w uchybieniu terminów do wniesienia ww. odwołań. W ocenie Sądu, użyte przez organ sformułowanie stanowi prawidłowe wezwanie do uzupełnienia braków podania o przywrócenie terminu, którym to organ dodatkowo dał wyraz czuwania nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa (art. 9 k.p.a.), mając na względzie interes skarżącego (art. 7 k.p.a.) oraz jego indywidualne warunki. Zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze podjęło wszelkie niezbędne kroki w celu umożliwienia skarżącemu uprawdopodobnienia, że do uchybienia ww. terminów do wniesienia odwołania doszło bez jego winy. Skarżący jednak nie ustosunkował się do tej inicjatywy organu w żaden sposób, który mógłby zostać uznany za wykonanie dyspozycji art. 58 § 1 k.p.a.

18 Sąd zauważa ponadto, że nawet gdyby skarżący – odpowiadając na wezwanie organu z dnia 27 marca 2014 r. – uprawdopodobnił, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, to Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie powinno przywrócić skarżącemu terminu do wniesienia ww. odwołań. Należy bowiem zwrócić uwagę na ścisły i nieprzywracany termin złożenia podania o przywrócenie terminu, wynikający z art. 58 § 2 zdanie pierwsze k.p.a. Jak już wyżej wskazano, zgodnie z tym przepisem prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Z okoliczności sprawy może wynikać, że zdaniem skarżącego – wobec złożenia wniosku o przywrócenie terminu w dniu 7 lutego 2014 r. – przyczyna uchybienia terminu ustała najwcześniej na przełomie stycznia i lutego 2014 r. Tymczasem w zbiorczych aktach postępowań administracyjnych prowadzonych w sprawach skarżącego (przesłanych do Sądu wraz z rozpatrywanymi skargami), zalegają liczne dokumenty wskazujące, że skarżący brał czynny udział w postępowaniach administracyjnych w sprawach pomocy społecznej prowadzonych przez organy obu instancji w okresie poprzedzającym koniec stycznia 2014 r. Sąd zwraca w tym miejscu uwagę na pisma skarżącego z dnia 28 sierpnia, 27 listopada oraz 18 grudnia 2013 r., w których skarżący zwracał się do pracowników organu pierwszej instancji o przedstawienie szeregu informacji. Co jednak najistotniejsze, skarżący był w stanie w dniu 3 sierpnia 2013 r. złożyć skutecznie odwołania od sześciu decyzji Prezydenta Miasta w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Okoliczności te potwierdzają decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2013 r., którymi rozpoznano złożone odwołania.

19 Sąd w składzie rozpoznającym niniejsze sprawy stoi zatem na stanowisku, że najpóźniej w dniu 3 sierpnia 2013 r. ustały przyczyny uchybienia terminu do wniesienia odwołań od decyzji Prezydenta Miasta nr [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...]. Z kolei termin do wniesienia odwołania od decyzji tego organu nr [...] upływał w dniu 6 sierpnia 2013 r., a zatem skarżący – skoro składał w dniu 3 sierpnia 2013 r. odwołania od szeregu decyzji wydanych przez Prezydenta Miasta w tym samym okresie – miał również możliwość terminowego złożenia odwołania od wspomnianej decyzji.

20 Sąd wskazuje przy tym, że choć wobec skarżącego są prowadzone liczne postępowania administracyjne z zakresu pomocy społecznej, to jednak sama ta okoliczność nie może stanowić nigdy wystarczającego powodu przywrócenia terminu do złożenia pisma w postępowaniu administracyjnym. Oceniając brak winy w uchybieniu terminu bierze się bowiem pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej w danych okolicznościach można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Oznacza to, że przywrócenie terminu mogą uzasadniać wyłącznie obiektywne, występujące bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw uniemożliwiały dokonanie czynności w przewidzianym terminie (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 978/13, LEX nr 1471645).

21 W tym miejscu należy ponadto wskazać, że stawiane przez skarżącego zarzuty naruszenia przez organ art. 8, art. 87, art. 67 i art. 68 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jak również art. 2, art. 3 ust. 1, art. 5, art. 7 ust. 1 oraz 3-6, art. 8 ust. 1 pkt 1 i 3, ust. 3 pkt 3 pkt 1 i 3, art. 16 ust. 2, art. 19 ust. 13, art. 24, art. 36 ust. 2, art. 37 ust. 1, art. 38 ust. 1, art. 39 ust. 2 oraz art. 100 ust. 1 u.p.s. – należy uznać za oczywiście bezzasadne. W zaskarżonych postanowieniach Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie konkretyzowało bowiem norm wynikających z tych przepisów. Zarzuty te są zatem nieadekwatne kwestionowanym przez skarżącego rozstrzygnięciom, których podstawę prawną stanowiły przede wszystkim przepisy art. 58 i art. 59 § 2 k.p.a. Tych zaś przepisów - ani innych norm regulujących materialne i procesowe podstawy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania – Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie naruszyło.

22 Zarzuty skargi okazały się zatem nieuzasadnione. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie stwierdził również, by zaskarżone rozstrzygnięcia były dotknięte jakimikolwiek innymi uchybieniami, które uzasadniałyby ich uchylenie. Wobec powyższego skargi należało oddalić, stosownie do art. 151 p.p.s.a.

23 W punkcie II wyroku Sąd – stosownie do art. 250 p.p.s.a. – orzekł ponadto o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego działającemu na zasadzie prawa pomocy kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zasądzona kwota wynika z kolei – w każdej z połączonych spraw – z § 15 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 490).

24 Na zakończenie należy jeszcze wskazać, że istniały podstawy do połączenia spraw ze skarg na wszystkie ww. postanowienia do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanych sprawach skargi te, ze względu na stan faktyczny i istotę spornych zagadnień prawnych, pozostawały ze sobą w związku w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu.

25 Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji.