Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 sierpnia 2024 r., III SA/Kr 1034/24

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 sierpnia 2024 r., III SA/Kr 1034/24

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant starszy referent Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 23 kwietnia 2024 r. znak SKO-NP-4115-293/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę

Uzasadnienie

2 Zaskarżoną przez E. K., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia

3 23 kwietnia 2024 r., znak: SKO-NP.-4115-293/23, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r.,

4 poz. 775 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), art.3 pkt 11, art. 17 ust.1 pkt 4,

5 art. 25 ust. 4 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych

6 (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Biecza odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę O. U.

7 Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych

8 i prawnych:

9 Decyzją z dnia 29 czerwca 2023 r. Burmistrz Biecza odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki

10 nad niepełnosprawną matką.

11 Organ pierwszej instancji ustalił, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół Orzekania o niepełnosprawności w Gorlicach z dnia 15 lipca 2021 r. z którego wynika, że jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, a niezdolność ta istniała od 15 kwietnia 2019 r. Orzeczenie to zostało wydane na okres do 31 lipca 2023 r.

12 Skarżąca jest mężatką, zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z matką, która liczy 66 lat i od 2019 r. jest wdową. Na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki. Z oświadczenia skarżącej z dnia 19 kwietnia 2023 r. wynika z kolei, że jest ona jedyną osoba sprawującą opiekę nad niepełnosprawną matką. Do oświadczenia skarżąca dołączyła harmonogram czynności wykonywanych w ramach opieki nad matką. Z oświadczenia skarżącej dotyczącego historii pracy można wywnioskować, że skarżąca nigdy nie pracowała na terenie Polski, jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy w Gorlicach i nie osiąga żadnych dochodów. Obecnie również nie podejmuje zatrudnienia, w dniu 11 lipca 2021 r. wróciła z W. do Polski wraz dziećmi W. i D., a do dnia 2 maja 2022 r. pobierała zasiłek macierzyński wypłacany przez pracodawcę z W.

13 Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 22 maja 2023 r. organ ustalił, że niepełnosprawna wymaga wzmożonej opieki. Jednak oprócz skarżącej są również inne osoby zobligowane do świadczenia alimentacyjnego względem matki tj. córka i syn. Zdaniem organu mogą oni realizować swój obowiązek chociażby poprzez opłacanie osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni.

14 Niezależnie od powyższego organ zaznaczył, że nie został spełniony

15 inny z niezbędnych warunków do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

16 tj. niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki nie powstała w okresie wskazanym w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, dlatego odmówił wnioskowanego świadczenia.

17 Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca. Działając

18 przez profesjonalnego pełnomocnika zarzuciła organowi pierwszej instancji brak uwzględnienia w wykładni i zastosowaniu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, a także naruszenie przepisów postępowania – art. 7 i 77 § 1, 80

19 i 107 § 3 k.p.a. w szczególności poprzez, zdaniem skarżącej, niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności odnoszących się do faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką, brak oceny dowodów

20 i przedstawienia jej w uzasadnieniu decyzji i nieuprawnione uznanie,

21 że kryterium pokrewieństwa stanowi samo w sobie przeszkodę do nabycia prawa przez skarżącą do przedmiotowego świadczenia.

22 Wymienioną na wstępie decyzją z dnia 23 kwietna 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

23 W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia, działające jako organ odwoławczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, wskazało,

24 że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym

25 do 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na fakt, że skarżąca wystąpiła

26 o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w 2023 r. niniejsza sprawa zgodnie z zapisem art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, podlega rozpatrzeniu w oparciu wskazane wyżej przepisy ustawy.

27 Kolegium powtórzyło, że matka skarżącej legitymuje się Orzeczeniem o Stopniu Niepełnosprawności z dnia 15 lipca 2021 r., wydanym przez Powiatowy Zespół

28 do Spraw Orzekania i Niepełnosprawności w Gorlicach zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności na czas określony do 31 lipca 2023 r.

29 i stwierdzającym, iż niepełnosprawność istnieje od 63 - go roku życia, a znaczny stopnień niepełnosprawności datuje się 15 kwietnia 2019 r. Wobec tego organ pierwszej instancji przyjął, że nie zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 17

30 ust. 1b ww. ustawy.

31 Zdaniem Kolegium decyzja organu pierwszej instancji została wydana

32 na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 został uznany

33 za niezgodny z Konstytucją. Zatem w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przez organ pomocowy art. 17 ust. 1b cytowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych.

34 Ww. wyrokiem Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy

35 o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną

36 po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, a zatem nie wywołuje utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Tym niemniej powoduje on konieczność zrekonstruowania normy prawnej w oparciu o stanowione przepisy prawa, które pozostają zgodne z Konstytucją RP. W stosunku więc do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później,

37 niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b cyt. ustawy - jako zgodny z Konstytucją - winien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku

38 do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

39 Przekładając powyższe na stan faktyczny niniejszej sprawy organ wskazał,

40 że okoliczność, iż niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1b ustawy, jak to ma miejsce

41 w przedmiotowej sprawie, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania,

42 iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

43 W niniejszej sprawie, zdaniem organu ustaleniu podlega jednak także i to,

44 czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

45 Kolegium powtórzyło ustalenia organu pierwszej instancji, że matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną od 2019 r. (przeszła wówczas udar) ma niedowład prawostronny. W życiu codziennym wymaga stałej pomocy i opieki, porusza się

46 po domu przy pomocy kół trójników i balkonika. Z powodu schorzeń jest zmuszona korzystać z pieluchomajtek. Ma problemy z poruszaniem, wymaga stałego nadzoru

47 w ciągu dnia oraz w razie potrzeby także w nocy, przejawia objawy depresji

48 oraz cechuje ją niechęć do obcych ludzi i brak chęci opuszczania domu.

49 Ww. poinformowała, że dzień zaczyna się od pobudki o 7.00, ponieważ z powodu cukrzycy musi regularnie spożywać posiłki, o 7.00 spożywa śniadanie, o godzinie 13.00 obiad, o 18.00 podwieczorek i o 22.00 kolację. Z kolei skarżąca wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem domu w tym: sprzątanie, pranie, prasowanie jak również czynności związane z pielęgnacją swojej matki takie jak: mierzenie cukru kilka razy dziennie, zmiana pieluch, ubieranie, rozbieranie, toaleta całego ciała itp. Skarżąca mieszka razem z matką, opiekuje matka w ciągu dnia

50 oraz w nocy. Pozostałe dzieci niepełnosprawnej zamieszkują oddzielnie;

51 córka w N., a syn w tej samej miejscowości. Jak podała skarżąca nie jest ona w stanie podjąć pracy, ponieważ opieka nad niepełnosprawną matką jest dla niej sporym obciążeniem. Nadto opiekę nad niepełnosprawną matka musi łączyć z opieką nad dziećmi, co dodatkowo uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

52 Kolegium wyjaśniło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia

53 jej zadbanie o własne potrzeby. Musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

54 albo pracy w gospodarstwie rolnym.

55 Z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki

56 nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją

57 z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki

58 lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

59 Kolegium nie zakwestionowało faktu, że skarżąca sprawuje opiekę

60 nad niepełnosprawną matką, która ze względu na stan zdrowia opieki tej wymaga. Jednak oprócz skarżącej zobowiązanymi do alimentacji matki jest jeszcze dwoje dzieci w tym jedno z nich mieszka w tej samej miejscowości co ona. Ze złożonych oświadczeń przez osoby zobowiązane do alimentacji wymagającej opieki wynika, że nie są w stanie uczestniczyć w opiece nad matką. Syn – mieszkający w B. nie jest w stanie sprawować tej opieki z uwagi na pracę zawodową oraz obowiązki rodzinne i domowe, córka nie jest w stanie świadczyć pomocy, gdyż mieszka na granicą. Zdaniem Kolegium okoliczności polegającej na tym, że osoba zobowiązana do opieki pracuje poza granicami kraju lub mieszka w innej miejscowości, pracuje i wykonywane przez nią obowiązki zawodowe nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, które pozwoliłyby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy

61 do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany

62 przez osobę zobowiązaną do alimentacji. W ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby

63 nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym.

64 Niezależnie od powyższego organ podniósł, że czynności takie jak: przygotowanie posiłków, pranie, sprzątanie, dbanie o regularność zażywania lekarstw, robienie zakupów czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującej. Opisane wyżej czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Pewne czynności związane z "prowadzeniem domu", tj. robienie zakupów, pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków - wnioskodawczyni wykonuje nie tylko specjalnie dla matki, ale również i dla siebie chociażby z racji wspólnego zamieszkania.

65 Ponadto w aktach sprawy znajdują się dokumenty wskazujące na to, że matka skarżącej była osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności

66 w okresie od 15 kwietnia 2019 r. do 31 lipca 2023 r. z powodu przyczyn niepełnosprawności oznaczonych symbolami: 10-N -choroby neurologiczne, 07-S choroby układu oddechowego i krążenia; 11-l inne, w tym schorzenia: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne

67 i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego. Zatem w tym okresie wymagała wsparcia i pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Tymczasem skarżąca do 11 lipca 2021 r. mieszkała w W., następnie przebywała na urlopie macierzyńskim, który zakończyła w dniu 2 maja 2022 r. i obecnie wraz z dziećmi mieszka na terenie RP. Z kolei z przeprowadzonego w dniu 19 czerwca 2023 r. wywiadu środowiskowego z bratem skarżącej, mieszkającym w tej samej miejscowości co matka wynika, że do tej pory pomagał matce w czynnościach pielęgnacyjnych, utrzymaniu porządku w domu, robieniu zakupów, załatwianiu wizyt lekarskich oraz zawożeniu do lekarzy specjalistów. Poza tym zajmował się zabezpieczaniem matce opału (rąbał drzewo, przywoził węgiel), wykonywał prace remontowe i naprawcze. Nie obejmował matki pomocą finansową pomagał jej jedynie okazyjnie w formie rzeczonej, zadeklarował, że nadal będzie pomagał matce.

68 Jak podał organ, wykazany zakres opieki sprawowanej przez brata skarżącej jest tożsamy z opieką sparowaną przez skarżącą. Z akt nie wynika, aby stan zdrowia niepełnosprawnej uległ pogorszeniu od momentu objęcia jej opiekę

69 przez skarżącą. Zatem skoro brat skarżącej przez okres ponad dwóch lat

70 (od 15 kwietnia 2019 r. matka ma znaczny stopień niepełnosprawności

71 a wnioskodawczyni wróciła do Polski 11 lipca 2021 r) był w stanie sam objąć matkę opieką i w tym czasie pracował, to należy przyjąć, iż nie ma związku przyczynowo skutkowego między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością zapewniania opieki niepełnosprawnej matce. Współudział w bezpośredniej opiece może zapewnić brat skarżącej, z kolei mieszkająca za granica siostra nie wykluczyła, że może wesprzeć opiekę nad matką. Tak więc skarżąca nie musi rezygnować z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

72 W ocenie Kolegium przyznanie skarżącej świadczenia byłoby niezgodne

73 nie tylko z przepisami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach niepełnosprawnej. W rezultacie odbywałby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby tego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia

74 po to aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców. W przypadku odwołującej nie ma takiej konieczności, a zatem organ - pomimo częściowo błędnego uzasadnienia i błędnej wykładni.

75 W skardze na powyższą decyzje skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów:

76 1) art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych

77 do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez brak wglądu w sytuację skarżącej i osoby nad którą sprawuje ona stałą opiekę nie podejmując zatrudnienia, co skutkowało rażącymi błędami w ustaleniu stanu faktycznego sprawy, w szczególności w zakresie stanu zdrowia matki skarżącej, zakresu pomocy, świadczonej pomocy w okresie od ustalenia stopnia niepełnosprawności do wydania decyzji;

78 2) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez:

79 - niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, czyli pominięcie okoliczności związanych z samym stanem zdrowia matki skarżącej

80 i nie wzięcie pod uwagę konsekwencji zdrowotnych i funkcjonalnych wynikających

81 z samego faktu chorób oraz rokowań na przyszłość;

82 - niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w zakresie uznania, że zakres opieki nad niepełnosprawną matką ogranicza się jedynie do wykonywania podstawowych czynności domowych, podczas

83 gdy prawidłowo ustalony stan faktyczny winien doprowadzić do wniosku, że opieka nad matką zajmuje dziennie całą dobę, przez co uniemożliwia podjęcie pracy

84 przez skarżącą;

85 3) art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji - pomimo uznania argumentów odwołania na słuszne;

86 4) art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że skarżąca

87 nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas

88 gdy właściwe przeprowadzenie postępowania dowodowego i wyciągnięcie adekwatnych do niego wniosków, prowadzi do konstatacji, iż skarżąca spełnia wszystkie wymagania do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

89 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

90 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

91 Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

92 (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone

93 w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi

94 oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a.

95 Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji

96 z przepisami prawa.

97 Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

98 Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania.

99 Sąd nie dopatrzył się też takich naruszeń przepisów postępowania,

100 w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, jak i prawa materialnego – ustawy o świadczeniach rodzinnych – w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy

101 - co nie powodowało konieczności, w świetle postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

102 w zw. z art. 135 P.p.s.a., uchylenia kontrolowanych decyzji.

103 Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

104 (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych),

105 w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.

106 Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

107 1) matce albo ojcu,

108 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

109 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy

110 z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

111 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

112 - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

113 o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują

114 z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności

115 albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału

116 na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

117 Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku

118 gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

119 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

120 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie

121 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

122 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

123 o znacznym stopniu niepełnosprawności.

124 Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

125 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

126 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

127 Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad jej matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół Orzekania

128 o niepełnosprawności w Gorlicach z dnia 15 lipca 2021 r. z którego wynika, że jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, a niezdolność ta istniała od 15 kwietnia

129 2019 r. Orzeczenie to zostało wydane na okres do 31 lipca 2023 r.

130 W tym kontekście prawidłowo podniosło Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności

131 dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Zasadne były zatem argumenty prawne Kolegium, że przywołany

132 w decyzji organu pierwszej instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem

133 go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia

134 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17

135 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy przyjąć, że w stosunku

136 do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji, rację miało Kolegium,

137 że w związku z powyższym niedopuszczalne jest tylko oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17

138 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32

139 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 300/19, z dnia

140 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

141 Prawidłowe jest również stanowisko Kolegium w tym względzie, że ważne jest co innego, mianowicie jednoznaczne ustalenie przesłanek pozytywnych

142 do przyznania przedmiotowego świadczenia przy braku jednocześnie przesłanek negatywnych, wykluczających jego przyznanie.

143 W ocenie Sądu w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, mogło skorzystać z przyznanych mu, jako organowi odwoławczemu, kompetencji

144 i utrzymać w mocy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca

145 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.), decyzję organu pierwszej instancji. Wbrew twierdzeniom skargi, nie doszło bowiem w ocenie Sądu do naruszenia przepisów postępowania, w sposób który skutkował koniecznością uchylenia tej decyzji.

146 W toku postępowania administracyjnego przed organami ustalono,

147 mianowicie że matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną od 2019 r. (przeszła wówczas udar) ma niedowład prawostronny. W życiu codziennym wymaga stałej pomocy i opieki, porusza się po domu przy pomocy kół trójników i balkonika. Z powodu schorzeń jest zmuszona korzystać z pieluchomajtek. Ma problemy z poruszaniem, wymaga stałego nadzoru w ciągu dnia oraz w razie potrzeby także w nocy, przejawia objawy depresji oraz cechuje ją niechęć do obcych ludzi i brak chęci opuszczania domu. Ww. poinformowała, że dzień zaczyna się od pobudki o 7.00, ponieważ

148 z powodu cukrzycy musi regularnie spożywać posiłki, o 7.00 spożywa śniadanie,

149 o godzinie 13.00 obiad, o 18.00 podwieczorek i o 22.00 kolację. Z kolei skarżąca wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem domu w tym: sprzątanie, pranie, prasowanie jak również czynności związane z pielęgnacją swojej matki takie jak: mierzenie cukru kilka razy dziennie, zmiana pieluch, ubieranie, rozbieranie, toaleta całego ciała itp.

150 Mając na względzie powyższe ustalenia podnieść należy, że organ odwoławczy

151 ma uprawnienie do odmiennej oceny zgromadzonego materiału dowodowego

152 niż to uczynił organ pierwszej instancji wobec dewolucji kompetencji na skutek wniesionego odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej. Analiza powyższych ustaleń, dokonanych wszakże przez pracownika socjalnego w drodze fundamentalnego

153 w tego rodzaju sprawach dowodu – wywiadu środowiskowego, prowadzi do wniosku, że dokonana ocena tego materiału dowodowego przez orzekające w drugiej instancji Kolegium, wskazuje niewątpliwie, że stan zdrowia matki skarżącej,

154 a w konsekwencji możliwość samodzielnego jej funkcjonowania w życiu codziennym, nie jest jednak tego rodzaju, iż może on co do zasady wykluczać jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej. Sąd zdaje sobie sprawę, że jest

155 on trudny, ale z drugiej strony trzeba mieć na uwadze, że celem przedmiotowego świadczenia jest rekompensata za, odpowiednio, rezygnację

156 z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, bądź niepodejmowanie zatrudnienia

157 lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. (por. np. wyrok NSA z dnia

158 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Podnieść wobec tego należy,

159 że czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna musza być więc tego rodzaju

160 i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, że nie jest

161 on w stanie podjąć pracy i to nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

162 Oczywiście, że i doświadczenie życiowe i ogólna wiedza wskazują, iż pewien zakres czynności związanych np. z przygotowaniem posiłków, poranną higieną osobistą, czy też zażyciem niezbędnych leków, których przyjmowane jest wymagane w tym czasie, pranie, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich, to czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez większość pracujących. Najważniejsze jednak, że należy je odnieść do indywidualnego stanu zdrowia i samodzielnego funkcjonowania niepełnosprawnej osoby w życiu codziennym. Podkreślić

163 przy tym bowiem należy, że nie chodzi tu jednak o niemożliwość fizyczną podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności, lecz przeszkodę życiowo

164 - organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki (jak to por. WSA w Poznaniu w wyroku

165 z dnia 25 maja 12024 r., sygn. akt IV SA/Po 296/24;

166 LEX nr 3723256). Trafnie zatem zwrócił uwagę Tamtejszy Sąd na wskazany powyżej aspekt, że powyższej oceny należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych

167 itp. Innego zakresu opieki wymaga bowiem np. osoba sprawna ruchowo,

168 lecz niewidoma, a innego osoba widząca, ale stale leżąca, powołując się

169 w tym względzie na wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1637/22.

170 Ratio legis pomocy społecznej, podkreślić to należy, polega

171 na jej subsydiarnym charakterze. To rodzina w pierwszym rzędzie zobowiązana jest do zapewnienia opieki najbliższym. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Tego aspektu w procesie wykładni,

172 a co za tym idzie i stosowania przepisów, będącą tego konsekwencją,

173 nie sposób pominąć.

174 Stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, rzeczywiście wskazuje,

175 jak to wskazało trafnie Kolegium, że opisane czynności opiekuńcze, to szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego. Z tegoż względu czynności

176 te, nie mogły być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, biorąc nawet pod uwagę schorzenia matki skarżącej, które świadczą

177 o, jak już Sąd podkreślił, trudnej sytuacji, wymagającej niewątpliwie pomocy,

178 lecz ich zakres i charakter nie jest tego rodzaju, że wykluczają jakakolwiek aktywność zawodową skarżącej, a tylko w takim wypadku będzie spełniona przesłanka istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia

179 a konieczności sprawowania opieki nad matką.. Ustalone przez Kolegium, opisane przez skarżącą czynności to typowe czynności dnia codziennego. W ten aspekt wpisuje się też kwestia skorzystania z instytucji wskazanej

180 w art. 79a k.p.a., której celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy

181 o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawianych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Organ pierwszej instancji przywołał

182 wskazany przepis w zawiadomieniu przed wydaniem decyzji w pierwszej instancji, pouczając o jego treści.

183 W rozpoznawanej sprawie ani sama strona, ale co najważniejsze działający

184 w jej imieniu, co prawda dopiero w toku postępowania odwoławczego, jednakże profesjonalny pełnomocnik, nie podjął nawet próby wykazania naruszenia przepisu

185 art. 79a k.p.a.( o ile takie istnieje) w sposób istotny na treść rozstrzygnięcia

186 w pierwszej instancji poprzez przedstawienie dodatkowych dowodów na okoliczność stanu zdrowia matki skarżącej, który by determinował odmienną ocenę rzeczywistego stanu rzeczy jej funkcjonowania w życiu codziennym, jako istotnego elementu niezbędnego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej przez skarżącą a koniecznością sprawowania nad nią opieki przez skarżącą. Nie można więc postawić Kolegium, ani organowi pierwszej instancji skutecznie zarzutu istotnego naruszenia art. 79a k.p.a. Wprawdzie kwestie długotrwałego nawet niepodejmowania zatrudnienia nie mogą mieć decydującego znaczenia, bo ważna jest relacja w chwili składnia wniosku pomiędzy decyzją ubiegającego się o świadczenie o rezygnacji, czy odpowiednio o niepodejmowaniu aktywności zawodowej w związku z koniecznością sprawowania opieki

187 nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, to nie bez znaczenia są argumenty podniesione przez Kolegium, że stan funkcjonowania w życiu codziennym matki skarżącej nie jest aż tego rodzaju, który by jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej wykluczał, skoro z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby stan zdrowia niepełnosprawnej uległ pogorszeniu od momentu objęcia jej opieki przez skarżącą, którą uprzednio wykonywał jej brat godząc ją z pracą zawodową. Przedłożenie do skargi do sądu administracyjnego zaświadczenia lekarskiego, wystawione przez lekarza specjalistę chorób wewnętrznych, nic w tym zakresie nie mogło zmienić, gdyż potwierdza ono jedynie istnienie tych jednostek chorobowych, które uprzednio już ustalono. Podzielić więc należało stanowisko Kolegium w tym zakresie, że w toku postępowania skarżąca i jej pełnomocnik

188 nie zdołali podważyć skutecznie, iż nie ma związku przyczynowo skutkowego między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością zapewniania opieki niepełnosprawnej matce

189 Wobec tego okoliczność istnienia innych osób oprócz skarżącej, zobowiązanych do alimentacji wobec niepełnosprawnej matki, nie miał i nie mógł poprzez sam fakt ich istnienia mieć decydującego znaczenia.

190 Chodzi tu bowiem nie o istnienie tych osób, lecz o coś innego, a mianowicie wykazanie przez ubiegającego się jako inicjatora postępowania przed organami

191 i żądającego władczego objawu woli organu wobec jego podania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki

192 nad niepełnosprawną matką, jakie w tym przypadku miała możliwości rodzina

193 (w tym sam skarżąca) związane z organizacją opieki nad niepełnosprawną matką

194 (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1280/23; CBOSA).

195 Samo więc istnienie tych osób nie jest przesądzające o negatywnym rozstrzygnięciu sprawy.

196 Niemniej jednak nawet w sytuacji, gdy ocena w tym zakresie nie obejmowała dogłębnie także aspektu organizacji opieki nad matką przez wszystkie te osoby wespół, choćby poprzez pokrycie wydatków z tym związanych, to przy braku wykazania stanu zdrowia matki, który jest trudny ale nie niweczący jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej, kwestie te, w ocenie Sądu, nie mogły mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia.

197 Czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna muszą być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, iż nie jest on w stanie podjąć pracy i to nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Przepis

198 art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres wykonywanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa

199 bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

200 Wobec powyższego, Sąd uznał, że w rozpatrywanej sprawie wbrew zarzutom skargi, nie doszło przy wydawaniu kontrolowanych decyzji do naruszenia przepisów postępowania – artykułów 7, 77 § 1, 79a, 80 w zw. z art. 75 § 1 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

201 Kolegium mogło zatem utrzymać w mocy w całości decyzję organu pierwszej instancji.

202 Skarga nie mogła więc wywrzeć zamierzonego skutku.

203 W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie,

204 na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.

205 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w sentencji wyroku.