Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 31 marca 2011 r., I SA/Ke 177/11

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 31 marca 2011 r., I SA/Ke 177/11

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Sędziowie Sędzia SO (del.) Janusz Bociąga,, Sędzia WSA Maria Grabowska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2011r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 24 listopada 2010r. ; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.

Uzasadnienie

2 Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...]znak [...]po ponownym rozpatrzeniu sprawy postanowił utrzymać w mocy decyzję z dnia [...]., znak: [...]w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za okres od 2 kwartału 1998r. do 2 kwartału 2003r. w kwocie 4 037,00 zł.

3 Przy podejmowaniu decyzji wzięto pod uwagę określony stan faktyczny. T. G. użytkując od dnia nabycia gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego do dnia zatrudnienia w Fabryce Porcelany w Ć. spełniała warunek obowiązkowego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Fakt posiadania gospodarstwa rolnego od 18.04.1994r T. G. zgłosiła dopiero dnia 7.07.1997r, co spowodowało powstanie zadłużenia. Zgłaszając w dniu 21.09.2001r do ubezpieczenia rolniczego małżonka W. G. nie ujawniła zobowiązana wszystkich okoliczności mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników. Dnia 16.06.2001r małżonek zobowiązanej rozpoczął działalność gospodarczą i ta okoliczność dawała podstawę do objęcia jej małżonka ubezpieczeniem społecznym w ZUS. Okoliczności te zostały ujawnione dopiero w czerwcu 2004r. W oparciu o przedłożone dokumenty Placówka Terenowa KRUS w O. Ś.. przeprowadziła postępowanie wyjaśniające w efekcie, którego decyzją z dnia 3.08.2004r. W. G. został wyłączony z ubezpieczenia rolniczego na czas prowadzenia działalności gospodarczej. W decyzji podniesiono, że wielokrotnie korzystała T. G. z różnego rodzaju form pomocy Kasy w spłacaniu istniejącego na jej koncie zadłużenia. Dwukrotnie umorzona została część należności wobec KRUS. Decyzją z dnia 9.10.2003r umorzono 20% odsetek w kwocie 1624,58 zł. pod warunkiem spłaty pozostałego zadłużenia układzie ratalnym. O umorzoną kwotę dokonano korekty układu ratalnego. Ze względu na suszę, jaka miała miejsce latem 2006r. umorzona została również składka za 4 kwartał 2006r. Niedotrzymanie warunków zawartej ulgi stanowiło podstawę zerwania dnia 22.09.2010r układu ratalnego, co ze względu na warunkowy charakter decyzji z dnia 9.10.2003r o umorzeniu odsetek, spowodowało przypisanie umorzonej kwoty odsetek. Składając dnia 4.11.2010r. podanie o umorzenie odsetek zawartych w nowym układzie ratalnym oraz podanie z dnia 13.12.2010r. o ponowne rozpatrzenie sprawy organ podkreślił, że T. G. powołała te same argumenty dotyczące niewielkiej powierzchni gospodarstwa, ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem działalności rolniczej, wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, zadłużeniem w ZUS oraz leczeniem syna. Dołączona do wniosku o umorzenie dokumentacja medyczna z lat 2006-2010 potwierdza pobyty syna P. w Specjalistycznym Szpitalu Ortopedyczno-Rehabilitacyjnym "Górka" w B. Z. z powodu skrzywienia kręgosłupa.

4 W oparciu o przeprowadzoną w dniu 15.11.2010r. wizytację w gospodarstwie dokonano oceny sytuacji materialno-bytowej zobowiązanej. Wynika z niej, że warunki bytowe rodziny są dość dobre. Gospodarstwo w dobrej klasie bonitacyjnej ziemi wyposażone jest w niezbędne budynki i sprzęt do uprawy roli. Poza gospodarstwem T. G. posiada dodatkowe źródło utrzymania, jakim jest dochód uzyskiwany z tytułu zatrudnienia. Na utrzymaniu jest dwoje uczących się dzieci. Córka posiada własny dochód w postaci renty rodzinnej po ojcu, co w znacznym stopniu ułatwia zobowiązanej utrzymanie i kształcenie córki.

5 Ponadto ustalono, iż małżonek W. G. za rok 2008r. otrzymał dopłaty do gruntów w kwocie 3 818,08 zł, a za 2009r. w kwocie 6 157,27 zł.

6 Organ analizując całość zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie stwierdził, że zadłużenie na koncie T. G. powstało w wyniku zaniedbania obowiązku składkowego i nieterminowego zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego rolników. Powołane w podaniu argumenty nie mogą stanowić przesłanki za umorzeniem, ponieważ nie powstały na skutek niezależnych od zobowiązanej zdarzeń losowych. Choroba syna, na którą powołuje się w swoim podaniu wymaga systematycznej opieki medycznej i stałej rehabilitacji, która, jak wynika z przedstawionych dowodów jest refundowana z NFZ. Sytuację finansową rodziny kształtują zyski otrzymywane z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego oraz z zatrudnienia. Zgromadzony materiał dowodowy nie zawiera przesłanek dających podstawę do umorzenia. Zobowiązana nie udokumentowała takich zdarzeń losowych, które uniemożliwiały wywiązywanie się z obowiązku składkowego. Organ podkreślił, że spłata istniejącego na koncie zadłużenia została rozłożona na raty, a udzielona ulga jest najbardziej korzystną formą realizacji ciążącego zobowiązania finansowego wobec KRUS. Terminowa realizacja poszczególnych rat układu pozwoli na utrzymanie jego ważności i nie zwiększanie zadłużenia o dalsze odsetki.

7 Organ powołał się na art. 41 a ust. 1 pkt. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników mówiącym, że Prezes Kasy w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może m. in. umorzyć w całości lub w części należności Kasy. Reasumując wskazał, że powołane przez T. G. argumenty zostały obalone w wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego w sprawie i nie mogły być uwzględnione przy rozpatrywaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, brak też nowych okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę wcześniej podjętej decyzji.

8 Na decyzję Prezesa KRUS skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła T. G.. W jej treści przedstawiła dotychczasowy przebieg postępowania, opisała decyzje dotyczące układu ratalnego, powtórzyła argumentację świadczącą o występujących w jej rodzinie trudnościach finansowych skutkujących niemożliwością regulowania w terminie uzgodnionych rat oraz należności za media.

9 Prezes KRUS w odpowiedzi na skargę podtrzymał argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

10 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

11 Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

12 Skarga zasługuje na uwzględnienie.

13 Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników stanowi art. 41a ust.1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r., nr 50, poz.291 ze zm.), określanej dalej jako u.u.s.r. Przepis ten stanowi, że organ rentowy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno – rentowego i składkowego może w całości lub w części umorzyć należności z tytułu składek. Ponadto możliwość umorzenia przedmiotowych składek istnieje w przypadku wystąpienia przesłanki ich całkowitej nieściągalności. Oznacza to, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia działa w ramach uznania administracyjnego. W przypadku stwierdzenia przesłanki może zatem wniosek uwzględnić lub odmówić jego uwzględnienia, ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Należy podnieść, że w przypadku decyzji uznaniowych uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Szczególnie negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno być przekonywująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Sądowej kontroli legalności decyzji podlega natomiast prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalnej prawidłowości decyzji, nie zaś jej celowości.

14 Kwestią pierwszorzędną dla uruchomienia postępowania w sprawie umorzenia zaległości jest ustalenie czy w konkretnej sprawie występują przesłanki, określone dyspozycją art. 41a ust 1 pkt 1 i ust. 2 u.u.s.r., którymi są ważny interes zainteresowanego i całkowita nieściągalność należności. Pierwsza z ww. przesłanek powinna być wyjaśniona przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy

15 i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Niezbędne jest, zatem wyjaśnienie jak również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. Następnie odniesienie takiego stanu faktycznego do wysokości zadłużenia względem KRUS. W przeciwnym razie decyzja negatywna dla wnioskodawcy staje się nieuzasadnioną i dowolną

16 a powody odmowy organu orzekającego nieznane dla strony.

17 Skarżąca wnioskując o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników powoływała się na trudną sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną jej syna P.. Sytuacja materialna rolnika i wynikająca z tego niemożność opłacania składek może, zdaniem Sądu, uzasadniać istnienie przesłanki ważnego interesu ubezpieczonego. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną ubezpieczonego istnieje, gdy wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Zatem, obowiązkiem organu wynikającym z art. 77 § 1 k.p.a. było dokładne i wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji materialnej i życiowej skarżącej. Dla ustalenia sytuacji bytowej nie wystarczy jednak wskazanie faktu uzyskiwania dochodów, jak uczynił to organ w przedmiotowej sprawie. Konieczne jest bowiem ustalenie wysokości dochodów, a także wysokości wydatków oraz relacji pomiędzy dochodami a wydatkami koniecznymi dla egzystencji zobowiązanej i jej rodziny pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym.

18 Takie ustalenia w przedmiotowej sprawie nie zostały dokonane, a przede wszystkim nie zostały przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ

19 w ogóle nie uwzględnił faktu, że skarżąca ponosi wydatki na utrzymanie własne i rodziny, nie odniósł się w ogóle do rodzaju i wysokości ponoszonych wydatków oraz ewentualnego ich wpływu na jej możliwości płatnicze. Organ nie wywiązał się z powyższego obowiązku pomimo tego, że w aktach sprawy znajdują się dowody wskazujące na możliwość ustalenia tego faktu. Z protokołu wizytacji gospodarstwa rolnego z dnia 15 listopada 2010r. wynika, że stan rodzinny skarżącej to mąż i dwoje uczących się dzieci. W zasadzie organ, oparł się na ogólnych informacjach uzyskanych od córki skarżącej, nie uzupełniając dowodów o oświadczenia pochodzące od samej skarżącej, ponoszącej obowiązek regulowania zadłużenia oraz posiadającej wiedzę o dochodach i wydatkach. Nie sposób rozstrzygnąć sprawę bez ustalenia czy i w jakiej wysokości skarżąca ponosi koszty związane z bieżącym utrzymanie rodziny takie jak opłaty za zużycie wody, prądu, opału, wywóz nieczystości, koszty dojazdu do pracy, wysokość uiszczanych podatków, zakresu współprzyczynienia się do utrzymania córki, kosztów leczenia syna w zakresie pokrywanym przez skarżącą. Organ stwierdził, że koszty te refundowane są przez Narodowy fundusz Zdrowia. Skarżąca, wbrew twierdzeniom organu podnosiła, że ponosi koszty związane z leczeniem syna. Organ nie dokonał ustaleń w tym zakresie, nie zbadał podnoszonej przez skarżącą okoliczności, która może mieć wpływ na jej sytuację materialną.

20 Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że skarżąca uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia oraz jest właścicielem gospodarstwa rolnego, które prowadzi jej mąż, który osiąga z tego tytułu dochód. Organ nie ustalił wysokości dochodu uzyskiwanego przez męża W. G., a także wysokości dochodu uzyskiwanego przez skarżącą z tytułu zatrudnienia. Tak samo organ nie wyjaśnił w jakim stopniu dopłaty rolnicze mogłyby mieć wpływ na możliwości płatnicze skarżącej, a takie są przyznawane co wynika z akt sprawy.

21 Dokonanie analizy sytuacji materialnej, a mianowicie z jednej strony ustalenie poziomu uzyskiwanych dochodów, a z drugiej poziomu koniecznych wydatków, pozwoli ocenić czy skarżąca ma możliwości zapłaty odsetek w kwocie 4037,00 złotych.

22 Jak już Sąd zaznaczył, organ nie przeprowadził tego rodzaju porównania dochodów skarżącej z jej wydatkami, a taka możliwość istnieje przy wykorzystaniu wywiadu środowiskowego, który powinien być uzupełniony skoro istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia faktów dotyczących zarówno wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i jej męża oraz obciążenia finansowego stałego i okresowego, protokół ten nie zawiera. Mimo obowiązku wynikającego z przepisu art. 107 § 3 k.p.a. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pominięte zostały istotne kwestie dotyczące wydatków i dochodów w rodzinie skarżącej, a wnioski, które przedstawił, w ocenie Sądu, są nieprawidłowe.

23 Wyjaśnić należy, że organ był zobowiązany zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, wskazać dowody na których oparł swoje rozstrzygnięcie. Analiza akt wskazuje, iż z tego obowiązku Prezes KRUS nie wywiązał się należycie, przez co zaskarżoną decyzję należało uznać za pozbawioną prawidłowego uzasadnienia. Wady takie same stwierdza się w odniesieniu do decyzji z dnia 24.11.2010r. poprzedzającej zaskarżoną decyzję Prezesa KRUS.

24 Ustalając przesłankę ważnego interesu zobowiązanej organ, obok możliwości płatniczych rolnika, organ powinien wziąć pod uwagę również stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. W przedmiotowej sprawie kwestia ta nie tyko nie została przeanalizowana przez organ, ale zupełnie pominięta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Należy przy tym wyjaśnić, że jej uzasadnienie nie może ograniczyć się tylko do zacytowania przepisu, lecz winno wyjaśnić jak, w ocenie organu, stan finansów funduszu wpływa na rozpoznanie wniosku konkretnego zobowiązanego o umorzenie należności.

25 Brak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 24 listopada 2011r. rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową strony skarżącej stanowiło naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji. Przepis 107 § 3 k.p.a. stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Oceniając we wskazanym wyżej zakresie zaskarżoną decyzję Prezesa KRUS jak i decyzję z dnia 24 listopada 2010r. stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcia tych wymogów nie spełniają. Na podstawie bowiem uzasadnień tych rozstrzygnięć Sąd nie był w stanie ocenić, czy dokonane przez organ ustalenia i w konsekwencji końcowe rozstrzygnięcia zostały wydane zgodnie z prawem.

26 Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięć, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowych, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzje organu są prawidłowe w zakresie samego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony, a zatem czy są prawidłowe w aspekcie materialnym. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy.

27 Ponownie rozstrzygając sprawę w przedmiocie wniosku o umorzenie odsetek organ dokona ustaleń faktycznych w zakresie wysokości uzyskiwanych przez małżonków G. dochodów i wysokości ponoszonych w ich rodzinie wydatków w oparciu o wszystkie dowody zgromadzone w sprawie, a także uzupełniając materiał procesowy o kompletny wywiad środowiskowy przeprowadzony z osobistym udziałem T. G.. Skarżąca bowiem zainteresowana w sprawie posiada wiedzę o istotnych faktach dotyczących jej sytuacji osobistej, materialnej i możliwości płatniczych. Następnie usuwając stwierdzone naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, organ zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. uzasadni podjętą decyzję.

28 Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja jak

29 i poprzedzająca ją decyzja z dnia 24 listopada 2010r. naruszyły przepisy art. 8, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. w stopniu, który miał znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

30 Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)

31 oraz c), art. 135 oraz art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.