Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 30 sierpnia 2023 r., II SA/Ke 404/23

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 30 sierpnia 2023 r., II SA/Ke 404/23

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 27 kwietnia 2023 r. znak: SKO.PS-80/6136/3291/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach na rzecz M. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 II SA/Ke 404/23

3 Uzasadnienie

4 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach decyzją z 27 kwietnia 2023 r. znak: SKO.PS/80/6136/3291/2022, po rozpatrzeniu odwołania M. G. od decyzji z 2 września 2022 r. wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Kunów, odmawiającej ww. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką M. G., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

5 W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że M. G. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ostrowcu Świętokrzyskim z 22.07.2021 r. zaliczającym ją do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z orzeczeniem, którego ważność upływa z dniem 31 lipca 2022 r., niepełnosprawność istnieje od 18 października 2016 r. Z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła 24 sierpnia 2021 r. M. G. – córka. Decyzją z 25.05.2022 r. znak: SKO.PS-80/208/68/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (dalej Kolegium), uchyliło decyzję organu I instancji z 29.10.2021 r. orzekającą o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, zlecając przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego.

6 Zlecono przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania M. G., na okoliczność ustalenia sprawowania przez nią osobistej opieki nad matką. Organ odwoławczy uznał, że przeprowadzone w sprawie dwa wywiady środowiskowe nie potwierdziły sprawowania przez M. G. osobistej opieki nad matką. Wywiad z dnia 20.07.2022r. pracownik socjalny przeprowadził ze stroną w siedzibie Ośrodka. W tych warunkach nie można stwierdzić ponad wszelką wątpliwość, że odwołująca faktycznie sprawuje opiekę. Podczas wywiadu z dnia 11.07.2022r. przeprowadzonego w miejscu zamieszkania M. G., pracownik socjalny jej nie zastał. Obecni podczas przeprowadzania wywiadu M. G. i mąż M. G. wskazali, że odwołująca jest nieobecna, bowiem jest na badaniach. Strona postępowania nie przedłożyła jednak na żadnym z etapów postępowania dowodu potwierdzającego powyższe wyjaśniania. Z akt sprawy wiadomo, że pracownik socjalny do miejsca zamieszkania matki odwołującej udawał się kilka razy i za każdym razem nie zastano M. G . Uzupełniając postępowanie, podjęto kolejne próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania matki odwołującej. Z przesłanych do Kolegium notatek służbowych pracowników socjalnych wynika, że zarówno w dniu 23.03.2023r., 29.03.2023r. jak i 04.04.2023r. nie zastano strony odwołującej w mieszkaniu matki, w tym w dniach 29.03.2023r. jak i 04.04.2023r. nie zastano nikogo. Pracownicy socjalni przeprowadzili rozmowę z sąsiadami, którzy wskazali, że M. G. jest widywana u matki lecz nie każdego dnia. M. G. jest za to widywana, jak sama robi sobie zakupy, również sama porusza się poza domem. W rozmowie przeprowadzonej z matką odwołującej w dniu 23.03.2023r., M. G. wskazała, że córka nie przyjeżdża do niej kiedy sama źle się czuje.

7 Zgodnie ze stanowiskiem Kolegium, nie została wykazana osobista opieka M. G. nad niepełnosprawną matką, co oznacza, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., dalej u.ś.r.), dotycząca sprawowania osobistej i ciągłej opieki.

8 Z wyjaśnień organu I instancji wynika, że pismem z dnia 17.03.2023 r. zwrócono się do pełnomocnika strony odwołującej o przedłożenie brakujących dowodów dotyczących wykazania m.in. rezygnacji z zatrudnienia. Pismo zostało odebrane przez profesjonalnego pełnomocnika w dniu 22.03.2023r. Pomimo wyznaczenia stronie odwołującej 14 - dniowego terminu do uzupełnienia materiału dowodowego, pełnomocnik nie złożył wymaganych wyjaśnień.

9 W oparciu o powyższe Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie strona odwołująca nie wykazała rezygnacji z aktywności zawodowej.

10 Zdaniem Kolegium zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że M. G. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. jej (ewentualna) rezygnacja z zatrudnienia nie ma związku ze sprawowaniem opieki nad matką.

11 W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na decyzję Samorządowego Kolegium odwoławczego w Kielcach z 27 kwietnia 2023 r. M. G. zarzuciła:

12 I. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

13 1. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. na skutek błędnego uznania, że skarżąca nie podejmuje się sprawowania faktycznej opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką – M. G., w sytuacji gdy jako osoba zobowiązana do świadczeń alimentacyjnych w pierwszej kolejności wykonuje rzetelnie i sumiennie ciążące na niej obowiązki sprawowania opieki względem niepełnosprawnej w stopniu znacznym matki,

14 II. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:

15 1. art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą nad niezdolną do samodzielnej egzystencji matką, w zakresie wymaganym stanem zdrowia M. G., co skutkowało błędnym uznaniem, że w niniejszej sprawie, skarżącej odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, poprzez przyjęcie, że Skarżąca nie sprawuje faktycznej opieki nad matką,

16 2. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji i odmówienie przyznania Pani M. G. świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką – M. G. mimo, że Skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

17 W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji odmawiającej przyznania M. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niezdolną do samodzielnej egzystencji matką – M. G., oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania poniesionych w sprawie w zakresie objętym skargą.

18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

19 Skarga zasługuje na uwzględnienie.

20 Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej pod względem legalności, była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Kunów odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką M. G .

21 Zasadniczą przyczyną zaakceptowania odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było uznanie przez organ odwoławczy, że skarżąca nie wykazała sprawowania osobistej opieki nad matką oraz nie wykazała rezygnacji z aktywności zawodowej. Powyższe stanowisko, zdaniem Kolegium uzasadniają wyniki przeprowadzonego dodatkowego postępowania, w którym na podstawie notatek służbowych sporządzonych przez pracowników socjalnych ustalono, że w dniach 23.03.2023 r., 29.03.2023 r. i 4.04.2023 r. nie zastano skarżącej w mieszkaniu matki, z tym, że w dniach 29.03.2023 r. i 4.04.2023 r. nie zastano tam nikogo. Z rozmów z sąsiadami wynikało, że M. G. nie każdego dnia jest widywana u matki, natomiast M. G. sama robi zakupy, jak również sama porusza się poza domem. M. G. w dniu 23.03.2023 r. potwierdziła, że córka nie przyjeżdża do niej kiedy sama się źle czuje. Wezwany do przedłożenia dowodów odnośnie wykazania rezygnacji z zatrudnienia skarżącej – pełnomocnik strony nie złożył wymaganych wyjaśnień.

22 W analizowanej sprawie w ocenie Sądu, zebrany materiał dowodowy nie był wystarczający do podjęcia zaskarżonej decyzji.

23 W orzecznictwie sądowoadministarcyjnym podkreśla się, że jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszelkich czynności niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści.

24 Niewątpliwie jedną z niezbędnych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w aspekcie art. 17 ust. 1 u.Ś.r. jest wykazanie osobistej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stanowisko organu, że skarżąca nie spełniła powyższej przesłanki, o czym świadczy fakt niezastania skarżącej w dniach 29.03.2022 r. i 4.04.2023 r. w miejscu zamieszkania matki, nie zasługuje na akceptację. Wyjaśnienie powodów nieobecności skarżącej należy do istotnych okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie. Z tego względu powyższa kwestia wymaga bardziej wnikliwego wyjaśnienia i analizy w zestawieniu z innymi dowodami zebranymi w niniejszej sprawie. Nie można pominąć wskazania że w wywiadzie, który przeprowadził pracownik socjalny w dniu 15.11.2021 r. w mieszkaniu M. G. znajduje się informacja, że nie stwierdzono zaniedbań w opiece nad osobą niepełnosprawną. Z kolei w wywiadzie z 14.07.2022 r. pracownik zaznaczył, że pomimo niezastania skarżącej u M. G. – matka skarżącej potwierdziła, że sprawuje ona nad nią opiekę.

25 Stwierdzenie, że organ nie zastał w tym mieszkaniu nikogo, nie wyklucza sytuacji, że skarżąca i jej matka przebywały razem poza domem. Podobna sytuacja wystąpiła 11.07.2022 r., a z ustaleń pracownika wynikało, że obie panie były w aptece (dane z wywiadu środowiskowego z 14.07.2022 r.). W przypadku wątpliwości organu co do rzeczywistych przyczyn nieobecności skarżącej w dniach 29.03.2022 r. i 4.04.2023 r istniała zatem konieczność przesłuchania stron (art. 86 k.p.a), co ma ścisły związek z realizacją zasady dochodzenia prawdy obiektywnej. Stosownie do dyspozycji art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

26 Wątpliwości w świetle dotychczas zebranego materiału budzi również stanowisko organu w kwestii niewykazania przez skarżącą rezygnacji z aktywności zawodowej, stanowiącej kolejną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W wezwaniu z 29.06.2022 r. organ I instancji zobowiązał skarżącą do "wskazania ostatniego okresu zatrudnienia i wyjaśnienia okoliczności mających wpływ na konieczność rezygnacji z aktywności zawodowej zważywszy na fakt, że Pani M. G. jest niepełnosprawna w znacznym stopniu od 2017 r." W odpowiedzi skarżąca złożyła w dniu 6 lipca 2022 r. oświadczenie wskazując, że jest jedynym dzieckiem M. G. i dlatego wszelka opieka spoczywa na niej. Pracowała do 2020 r., w którym musiała zrezygnować z pracy, ponieważ opieka nad matką stała się bardziej absorbująca i nie była w stanie połączyć jej z pracą zawodową. Wyjaśniła, że od 2017 r. do 2020 r. opiekę nad matką sprawował jej mąż, który później sam wymagał opieki i zmarł w 2019 r. Stwierdziła, że od 2020 r. pełni faktyczną, codzienną opiekę nad matką. Nadto oświadczyła, że nie jest rolnikiem ani małżonkiem rolnika ani domownikiem rolnika.

27 W dniu 17.03.2023 r. organ I instancji wezwał stronę do "uzupełnienia w terminie 14 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego o dokumentację niezbędną do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego poprzez złożenie przez stronę stosownego oświadczenia pod odpowiedzialnością karną zawierającego m.in. wskazanie czy posiada grunty rolne we współwłasności z mężem, czy wyjeżdżała w celach zarobkowych za granicę, czy pobiera świadczenia wypłacane przez inne państwa (jeśli tak to jakie), wskazanie okresów zatrudnienia na podstawie jakiej umowy pracowała i doręczenie np. świadectw pracy lub innych dowodów zaprzestania pracy."

28 Z uwagi na treść oświadczenia z 6 lipca 2022 r., stwierdzić należy, że zachowanie skarżącej było zgodne z żądaniami organu określonymi w piśmie z 29.06.2022 r. Natomiast organ nie uzasadnił jaki wpływ na wykazanie m.in. rezygnacji z zatrudnienia miało niezłożenie wyjaśnień przez pełnomocnika, który reprezentował skarżącą w postępowaniu administracyjnym, w wykonaniu wezwania z 17.03.2023 r.

29 Brak ustaleń organu w opisanym wyżej zakresie prowadzi do wniosku, że organ nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, mających wpływ na rozstrzygnięcie, co narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a.

30 Powyższe rozważania świadczą o naruszeniu przez organ II instancji przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., które miało wpływ na wynik sprawy, a także o naruszeniu przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, 77 §1, art. 80 oraz art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego zaskarżona decyzja, a także decyzja organu I instancji, podlegały uchyleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634).

31 Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji uwzględni poczynione w uzasadnieniu przez Sąd rozważania. W szczególności w celu wyjaśnienia przyczyn nieobecności skarżącej w dniach 29.03.2022 r. i 4.04.2023 r. w miejscu zamieszkania matki organ powinien przesłuchać obie strony. Konieczne jest też ustalenie wpływu jaki na wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, w tym rezygnacji z zatrudnienia – miało nieprzedłożenie przez stronę skarżącą dowodów, zgodnie z wezwaniem z 17.03.2023 r. Dopiero całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i jego wnikliwa ocena pozwoli organowi w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, czy w aspekcie art. 17 ust. 1 u.ś.r. występują przesłanki do odmowy przyznania M. G. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką M. G .

32 Wobec uwzględnienia skargi należało zasądzić od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego (art. 200 w związku z art. 205 § 2 Ppsa), na które złożyło się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą pełnomocnika – radcy prawnego obliczone według stawek przyjętych na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).