Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 marca 2018 r., I SA/Go 502/17
postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 marca 2018 r., I SA/Go 502/17
Sentencja
1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 marca 2018 r. sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 26 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Go 502/17 w sprawie ze skargi P spółka z ograniczoną odpowiedzialnością na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2016 postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
2 P spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wniosła skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2016.
3 W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek Spółka wskazała, że obecnie nie posiada środków pieniężnych na uiszczenie wpisu a jej konto jest zajęte przez Urząd Skarbowy. Skarżąca podniosła, że jest w złej sytuacji finansowej. Wyjaśniła, że pomimo próby sprzedaży działek rolnych nie doszło do żadnej transakcji. Skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 20.000 zł, wartość środków trwałych 2.076.299,50 zł. Spółka zanotowała stratę za ostatni rok obrotowy w wysokość "60.0347,53" zł. Stan konta jedynego rachunku bankowego Spółki wynosi -39,33 zł.
4 W odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego z dnia 13 lutego 2017 r. reprezentujący skarżącą Spółkę prezes zarządu, w piśmie z dnia [...] lutego 2018 r. oświadczył, że skarżąca nie posiada rocznego zeznania podatkowego od osób prawnych za rok 2016 bowiem zostało złożone do Urzędu Skarbowego. Spółka korzysta z przedmiotu leasingu, tj. samochodu [...] i miesięczne obciążenia z tego tytułu wynoszą 2.648,60 zł oraz, że Spółka posiada środki trwałe o wartości 2.076.299,50 zł. Do ww. pisma załączono kopie deklaracji w podatku akcyzowym z ostatniego półrocza oraz dwa ostatnie bilanse spółki wraz z bilansem za I półrocze 2017 r.
5 Z nadesłanych przez Spółkę dokumentów wynika, że na koniec czerwca 2017 r. spółka dysponowała aktywami trwałymi o wartości 2.076.299,50 oraz aktywami obrotowymi o wartości 780.723,45 zł. Zgodnie z jednostronnym rachunkiem zysków i strat z uwzględnieniem bufora, na koniec czerwca 2017 r. spółka poniosła stratę w wysokości 62.037,53, wynikającą w zdecydowanej większości z amortyzacji (41.899,00 zł) oraz zużycia materiałów i energii (14.892,44 zł). Spółka nie osiągnęła przychodu ze sprzedaży.
6 Postanowieniem z dnia 26 lutego 2018 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy.
7 W motywach uzasadnienia postanowienia Referendarz wyjaśnił, że okoliczność odnotowania przez przedsiębiorstwo straty nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy. Zaznaczył, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje konieczności udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.
8 Referendarz stwierdził, że ze złożonego jednostronnego rachunku zysków i strat wynika, iż Spółka ponosi koszty z tytułu zużycia materiałów i energii oraz usług obcych. Posiada zatem środki na ich sfinansowanie. Oznacza to, że środki te mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Referendarz podkreślił, że od przedsiębiorcy należy oczekiwać, że potrafi przewidywać konsekwencje wykonywanej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. Nadto stwierdził, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków.
9 Dodatkowo Referendarz wskazał, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo ewentualnych trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Prowadząc działalność gospodarczą przedsiębiorstwo powinno uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z tą działalnością. Zdaniem Referendarza osoba prawna oraz inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca Spółka w żaden sposób nie wykazała podjęcia jakichkolwiek czynności w celu uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych.
10 Referendarz stwierdził, że skarżąca Spółka posiada aktywa trwałe o znacznej wartości (2.076.299,50 zł). Część tych aktywów to urządzenia techniczne, maszyny i środki transportu (łącznie 237.909,50 zł). Zatem nawet jeżeli sprzedaż nieruchomości gruntowych (jak wskazano we wniosku PPPr) nie powiodła się, to Spółka dysponuje innym majątkiem, którego sprzedaż umożliwiłaby opłacenie wpisów od skarg w sprawach I SA/Go 502 i 503/17, w łącznej wysokości 400 zł.
11 Od powyższego postanowienia skarżąca Spółka wniosła sprzeciw żądając jego uchylenia oraz orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy.
12 Zdaniem skarżącej Referendarz sądowy nie zważył, że brak sprzedaży w okresie do końca czerwca dla Spółki zajmującej się tylko i wyłącznie działalnością rolniczą jest z samej natury rzeczy przy wielomiesięcznym cyklu produkcyjnym w rolnictwie nie może być przesłanką odmowy przyznania pomocy. Także przesłanki takiej, nie stanowią zawarcie przez Spółkę wieloletniej umowy leasingowej, której to zerwanie skutkowałoby powstaniem nieproporcjonalnie większych wartościowo szkód dla skarżącej, byłoby oczywiście nieracjonalne gospodarczo.
13 Skarżąca stwierdziła, że nie wolno żądać od rolnika sprzedaży ciągników rolniczych czy maszyn rolniczych o wartości kilkudziesięciu tysięcy złotych na poniesienie wpisów sądowych o łącznej wartości 400 złotych.
14 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
15 Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
16 Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy).
17 Z kolei przepis art. 246 § 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie prawnej. W zakresie częściowym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca Spółka, następuje ono gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 art. 246 § 2 P.p.s.a.).
18 Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, wszystkie cytowane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).
19 Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015r. sygn. akt II GZ 935/14). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
20 Od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się co do zasady podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności, aniżeli ma to miejsce w przypadku osób fizycznych, nie będących profesjonalnymi przedsiębiorcami ani nie posiadających specjalistycznej wiedzy prawniczej. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji prowadzonej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. Jak bowiem słusznie zauważył Referendarz sądowy osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych środków celem zdobycia funduszy na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08, LEX nr 479137).
21 Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze składanych przez skarżącą oświadczeń oraz treść sprzeciwu, Sąd stwierdził, iż brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia. Skarżąca nie wykazała bowiem w sposób dostateczny aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd ma również na uwadze, że prócz niniejszego postępowania przed tutejszym Sądem toczy się równolegle postępowanie w sprawie I SA/Go 503/17, w której wpis sądowy także wynosi 200 zł.
22 Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała na trudną sytuacje finansową. Zaznaczyła, że pomimo próby sprzedaży działek rolnych nie doszło do żadnej transakcji. Skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 20.000 zł, wartość środków trwałych 2.076.299,50 zł. Spółka zanotowała stratę za ostatni rok obrotowy w wysokość 60.0347,53 zł. Wskazała również, że stan konta jedynego rachunku bankowego Spółki wynosi -39,33 zł.
23 Z przedłożonego przez skarżącą bilansu wynika natomiast, że koniec czerwca 2017 r. Spółka posiadała aktywa trwałe w wysokości 2.086.299,50 zł zaś aktywa obrotowe w wysokości 780.723,45 zł. Oznacza to, że Spółka dysponuje środkami pieniężnymi, które mogą posłużyć poniesieniu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
24 Powyższe potwierdza zwłaszcza okoliczność, że skarżąca, pomimo wskazywanych trudności finansowych, jest w stanie comiesięcznie uiszczać kwotę 2.648,60 zł z tytułu leasingu samochodu [...]. Jest to kwota znacznie przewyższająca wpis sądowy w niniejszej sprawie jak i w sprawie I SA/Go 503/17.
25 Zarzuty skarżącej dotyczące wadliwości wydanego przez Referendarza sądowego postanowienia są bezpodstawne. W zaskarżonym postanowieniu Referendarz nie narzucał skarżącej sposobu rozporządzania mieniem wskazał jedynie, że skarżąca ma w tym zakresie szerokie możliwości. Wyjaśnił również przesłanki, które umożliwiają przyznanie prawa pomocy osobie prawnej.
26 Podkreślić należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763).
27 W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych. Tym samym, jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z: 1 sierpnia 2013r. sygn. akt I FZ 327/13; 22 marca 2011r. sygn. akt II GZ 112/11; 19 listopada 2004r. sygn. akt I FZ 436/04). Poniesienie straty nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jeśli spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2017 r. sygn. akt I FZ 327/13). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy.
28 Istotną w niniejszej sprawie jest także okoliczność, ze skarżąca Spółka pomimo twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej, nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. Nie zostało zainicjowane postępowanie w kierunku ogłoszenia upadłości (a w każdym razie Spółka nie twierdzi, aby takie postępowanie miało miejsce). Oznacza to, że władze Spółki widzą realne możliwości jej funkcjonowania oraz wypłacalności.
29 Jak słusznie stwierdził Referendarz sądowy Spółka, prócz próby sprzedaży działek, nie wykazała, że podjęła jakiekolwiek inne starania zmierzające do pozyskania środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
30 Zauważyć należy, że skarżąca mogła podjąć działania chociażby w celu zobowiązania wspólników do dopłat a trybie art. 177 §1 k.s.h. czego nie uczyniła. Zgodnie treścią ww. przepisu umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dekapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom L Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienia NSA z 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie NSA z 24 czerwca 2015 r., sygn. akt II GZ 293/15 oraz postanowienie WSA w Warszawie z dnia 15 lipca 2016 r. sygn. akt VIII SA/Wa 214/16).
31 Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 P.p.s.a, postanowił jak w sentencji.