Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 30 czerwca 2010 r., II SA/Go 397/10

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 30 czerwca 2010 r., II SA/Go 397/10

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędzia WSA Joanna Brzezińska Protokolant referent Adam Janas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi M.M. na czynność Starosty z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu części opłat za wydanie kart pojazdu I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności, II. uznaje obowiązek Starosty dokonania zwrotu M.M. części opłat w wysokości po 425 (czterysta dwadzieścia pięć) złotych za każdą z niżej wymienionych kart pojazdu: 1. z dnia [...] r., nr [...], 2. z dnia [...] r., nr [...], 3. z dnia [...] r., nr [...], 4. z dnia [...] r., nr [...], 5. z dnia [...] r., nr [...], 6. z dnia [...] r., nr [...], 7. z dnia [...] r., nr [...], 8. z dnia [...] r., nr [...], 9. z dnia [...] r., nr [...], 10. z dnia [...] r., nr [...], 11. z dnia [...] r., nr [...], 12. z dnia [...] r., nr [...], 13. z dnia [...] r., nr [...], 14. z dnia [...] r., nr [...], 15. z dnia [...] r., nr [...], 16. z dnia [...] r., nr [...], 17. z dnia [...] r., nr [...], 18. z dnia [...] r., nr [...], 19. z dnia [...] r., nr [...], 20. z dnia [...] r., nr [...], 21. z dnia [...] r., nr [...], 22. z dnia [...] r., nr [...], 23. z dnia [...] r., nr [...], 24. z dnia [...] r., nr [...], 25. z dnia [...] r., nr [...], 26. z dnia [...] r., nr [...], 27. z dnia [...] r., nr [...], 28. z dnia [...] r., nr [...], 29. z dnia [...] r., nr [...], 30. z dnia [...] r., nr [...], 31. z dnia [...] r., nr [...], 32. z dnia [...] r., nr [...], 33. z dnia [...] r., nr [...], 34. z dnia [...] r., nr [...], 35. z dnia [...] r., nr [...], 36. z dnia [...] r., nr [...], 37. z dnia [...] r., nr [...], 38. z dnia [...] r., nr [...], 39. z dnia [...] r., nr [...], 40. z dnia [...] r., nr [...], 41. z dnia [...] r., nr [...], 42. z dnia [...] r., nr [...], 43. z dnia [...] r., nr [...], 44. z dnia [...] r., nr [...], 45. z dnia [...] r., nr [...], 46. z dnia [...] r., nr [...], 47. z dnia [...] r., nr [...], 48. z dnia [...] r., nr [...], 49. z dnia [...] r., nr [...], 50. z dnia [...] r., nr [...], 51. z dnia [...] r., nr [...], 52. z dnia [...] r., nr [...], 53. z dnia [...] r., nr [...], 54. z dnia [...] r., nr [...], 55. z dnia [...] r., nr [...], 56. z dnia [...] r., nr [...], 57. z dnia [...] r., nr [...], 58. z dnia [...] r., nr [...], 59. z dnia [...] r., nr [...], 60. z dnia [...] r., nr [...], 61. z dnia [...] r., nr [...], 62. z dnia [...] r., nr [...], 63. z dnia [...] r., nr [...], 64. z dnia [...] r., nr [...], 65. z dnia [...] r., nr [...], 66. z dnia [...] r., nr [...], 67. z dnia [...] r., nr [...], 68. z dnia [...] r., nr [...], 69. z dnia [...] r., nr [...], 70. z dnia [...] r., nr [...], 71. z dnia [...] r., nr [...], III. zasądza od Starosty na rzecz M.M. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 1. Wnioskiem z dnia [...] marca 2010 r. pełnomocnik skarżącego M.M. zwrócił się do Starosty o stwierdzenie uprawnienia do otrzymania zwrotu części opłat pobranych przez organ za wydanie kart 70 pojazdów samochodowych (określonych w wykazie stanowiącym załącznik do wniosku) oraz zwrot nadpłaconej kwoty w wysokości 29.750 zł.

3 Pismem z dnia [...] marca 2010 r. znak: [...] organ odmówił dokonania zwrotu nadpłat wskazując, iż przedmiotowa opłata została pobrana na podstawie art. 77 ust. 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu. Zdaniem organu pobrane opłaty nie podlegają zwrotowi o czym świadczy odroczenie przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 stycznia 2006 r. (U 6/04, OTK-A 2006/1/3) terminu utraty mocy obowiązującej przepisu § 1 ust. 1 wymienionego Rozporządzenia do dnia 1 maja 2006 r.

4 Wnioskodawca pismem z dnia [...] marca 2010 r. wezwał Starostę do usunięcia naruszenia prawa poprzez stwierdzenie uprawnienia do otrzymania zwrotu części opłat pobranych przez organ za wydanie kart 70 pojazdów samochodowych i zwrot nadpłaconej kwoty w wysokości 29.750 zł.

5 Na wezwanie organ w terminie 30 dni od dnia doręczenia wezwania nie udzielił stronie odpowiedzi.

6 2. Pismem z dnia [...] kwietnia 2010 r. M.M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na czynność materialno-techniczną Starosty z dnia [...] marca 2010 r. w przedmiocie odmowy zwrotu części opłat za wydanie kart pojazdów nienależnie pobranych przez organ. Zaskarżonej czynności zarzucono:

7 - naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej k.p.a.)

8 - naruszenie prawa materialnego przez zastosowanie w sprawie przepisu § 1 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, w sytuacji - w której powołany przepis jest niezgodny z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 Prawa o ruchu drogowym, jak i z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 90 akapitem pierwszym Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską;

9 - naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie w stanie faktycznym sprawy przepisu art. 90 akapit 1 TWE;

10 - naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie w stanie faktycznym przepisu art. 10 TWE;

11 - naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie zasady pierwszeństwa prawa wspólnotowego z której wynika iż krajowy organ władzy stosując prawo jest zobowiązany pominąć normę krajową w zakresie w jakim jest ona sprzeczna z normą wspólnotową, a w stanie faktycznym sprawy sprzeczny z art. 90 akapit 1 TWE.

12 W oparciu o te zarzuty wniesiono o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności oraz stwierdzenie obowiązku Starosty do zwrotu skarżącemu części opłaty za wydanie 70 kart pojazdów pobranych ponad kwotę wynikającą z art. 77 ust. 3 w zw. z art. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym.

13 W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

14 3. Opłaty zostały pobrane w związku z decyzjami o czasowej rejestracji 70

15 pojazdów wymienionych w wykazie załączonym do wniosku z dnia [...] marca 2010 r. (kopie decyzji w aktach administracyjnych sprawy).

16 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

17 4. Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju

18 sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, póz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne

19 sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności

20 administracji publicznej. Kontrola taka sprawowana jest pod względem zgodności

21 z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli

22 administracji publicznej obejmuje, między innymi, orzekanie w sprawach skarg na

23 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub

24 obowiązków wynikających z przepisów prawa (art. 3 § 1 oraz § 2 pkt 4 ustawy z dnia

25 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr

26 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).

27 5. Kwestią wstępną dla przedmiotu kontroli jest rozważenie dopuszczalności

28 skierowania żądania zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu na drogę

29 administracyjną. Tryb ten został zaaprobowany w uchwale składu siedmiu sędziów

30 NSA z dnia 4 lutego 2008 r. (l OPS 3/07), w której stwierdzono, że skierowane do

31 organu żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu, uiszczonej na podstawie

32 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r., jest

33 sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności, na które

34 przysługuje skarga do sądu administracyjnego. W uchwale podkreślono, że

35 obowiązek uiszczenia opłaty za wydanie karty pojazdu powstaje w toku indywidualnej sprawy administracyjnej o rejestrację pojazdu, rozstrzyganej przez organ administracji publicznej w drodze decyzji administracyjnej. Zatem obowiązek uiszczenia opłaty ma charakter obowiązku administracyjnego, który wynika z przepisów prawa. Organ administracji publicznej jest uprawniony do orzekania w przedmiocie tego obowiązku, z tym że nie ma podstawy do rozstrzygania o tym w drodze decyzji administracyjnej. Dlatego odnosząc się do żądania zwrotu opłaty za kartę pojazdu organ odnosi się do obowiązku wynikającego z przepisów prawa, a więc podejmuje akt lub czynność, które nie są decyzją lub postanowieniem. W tej sytuacji skarga do sądu administracyjnego opiera się więc na art. 3 § 2 ust. 4 p.p.s.a. Wskazano przy tym, iż droga ta jest dopuszczalna obok możliwości dochodzenia roszczenia przed sądem powszechnym (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2007 r., III CZP 35/07).

36 Przy takiej konstrukcji uprawnienia strony konieczne było wyczerpanie trybu przewidzianego w art. 52 § 3 p.p.s.a. czyli poprzedzenie skargi wezwaniem organu do usunięcia naruszenia prawa. Zostało to w niniejszej sprawie dopełnione.

37 6. Kwestia pobrania opłaty za wydanie karty pojazdu była przedmiotem powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r., w którym stwierdzono niezgodność § 1 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 Prawa o ruchu drogowym oraz

38 art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, iż niezgodność § 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 Prawa o ruchu drogowym polega na tym, że przez zawyżenie wysokości opłaty wykroczono poza zakres upoważnienia zawartego w ustawie. Rozporządzenie bowiem niezgodnie ze wskazanymi w ustawie wytycznymi w postaci nakazu uwzględnienia rzeczywistego znaczenia karty pojazdu dla rejestracji pojazdu oraz kosztów związanych z drukiem i dystrybucją karty ustalało opłatę, uwzględniając dodatkowo koszty innych zadań administracji publicznej, których ustawodawca nie przewiduje. Dlatego też § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia został uznany za niezgodny również z art. 92 ust. 1 Konstytucji, który nakazuje wydanie rozporządzeń w celu wykonania ustaw i wyklucza przejmowanie przez organ wydający rozporządzenie uprawnień ustawodawcy. Rozporządzenie może być bowiem wydane wyłącznie na podstawie wyraźnego, a więc opartego tylko na domniemaniu lub na wykładni celowościowej, szczegółowego upoważnienia ustawy, w granicach tego upoważnienia i w celu wykonania ustawy. Trybunał uznał ponadto, że § 1 ust. 1 rozporządzenia jest niezgodny z art. 217 Konstytucji, gdyż ustanowiona w nim opłata stanowi – ze względu na niewspółmierność do rzeczywistych kosztów świadczonej usługi - daninę publiczną o charakterze podatkowym.

39 Jeśli chodzi o skutki tego orzeczenia, na tle zastosowanego przez Trybunał

40 zabiegu polegającego na czasowym odroczeniu terminu utraty mocy obowiązującej

41 zakwestionowanego przepisu, stwierdzić należy, iż przepis był niekonstytucyjny od

42 samego początku jego obowiązywania. Odnosząc to do kompetencji sądu

43 administracyjnego trzeba zważyć, iż z art. 178 Konstytucji RP wywodzi się

44 samodzielność sądownictwa administracyjnego w ocenie konstytucyjności prawa

45 wykonawczego. Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie istnieje zgodność poglądów

46 o uprawnieniu do takiej kontroli stosowania prawa (por. uchwała NSA

47 z 30 października 2000 r., OPK 13/00, ONSA z 2001 r., Nr 2, poz. 63 oraz wyrok

48 składu siedmiu sędziów NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., l OPS 4/05, ONSAiWSA nr

49 2, poz. 39). To uprawnienie sądów nie pozostaje w kolizji z rolą Trybunału Konstytucyjnego. W przypadku stwierdzenia niezgodności przepisów rozporządzenia z Konstytucją i ustawą różnica polega na tym, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niezgodność wywołuje ten skutek, że zakwestionowane przepisy tracą moc z chwilą wskazaną przez Trybunał, podczas gdy stwierdzenie takiej niezgodności przez sąd administracyjny jest podstawą do odmowy zastosowania zakwestionowanego przepisu w toku rozpoznawania określonej sprawy, pomimo że formalnie przepis ten pozostaje w systemie prawnym (por. wyrok NSA z 24 lutego 2009 r., l OSK 418/08). Tym samym określenie przez Trybunał innego, niż wynikającego z bazowej reguły walidacyjnej, momentu utraty mocy obowiązującej przepisu wykonawczego sądu administracyjnego nie związuje (por. J. Trzciński, Glosa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007 r., P 10/07, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2008, nr 1; także J. Trzciński, R. Hauser: Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 70 i 85; wyrok NSA z dnia 26 maja 2009 r, II OSK 290/09, LEX nr 505239; wyrok NSA z dnia 21 maja 2009 r., II OSK 179/09, LEX nr 507638, wyrok NSA z dnia 5 maja 2009 r., II OSK 71/09, LEX 507812; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008 r., II OSK 1745/07, LEX nr 357511).

50 Należy również wskazać na sprzeczność powołanego przepisu

51 rozporządzenia z art. 90 akapit pierwszy Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE). Postanowienia Traktatu są bezpośrednio stosowane i mają walor nadrzędności nad prawem krajowym państw członkowskich, co znajduje odzwierciedlenie w art. 87 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 3 i art. 91 Konstytucji RP oraz Traktatu akcesyjnego dotyczącego przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 2 Aktu o warunkach przystąpienia stanowiącego część Traktatu, od dnia przystąpienia do Unii Europejskiej Polska jest związana postanowieniami Traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez instytucje Wspólnot i Europejski Bank Centralny. Art. 90 TWE stanowi zaś, że żadne Państwo Członkowskie nie nakłada bezpośrednio lub pośrednio na produkty innych Państw Członkowskich podatków wewnętrznych jakiegokolwiek rodzaju wyższych od tych, które nakłada bezpośrednio lub pośrednio na podobne produkty krajowe (zasada niedyskryminacji w ramach wspólnego rynku). Zgodność krajowych regulacji prawnych odnoszących się do opłat za wydanie karty pojazdu z powołanym przepisem TWE stała się przedmiotem postanowienia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2007 r. w sprawie C-134/07 (Lex nr 354541). Trybunał ten stwierdził, że art. 90 akapit pierwszy TWE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on opłacie, takiej jak przewidziana w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, która to opłata w praktyce jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany.

52 7. Z tych względów orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym przede wszystkim Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznaje przedmiotowe zagadnienie jednolicie przyjmując, iż czynność polegająca na odmowie zwrotu części opłaty za kartę pojazdu narusza prawo jako wydana bez podstawy prawnej (por. wyroki z dnia 18 czerwca 2008 r., l OSK 52/07; z dnia 17 września 2008 r., I OSK 1340/07, z dnia 24 lutego 2009 r., l OSK 418/08; z dnia 30 czerwca 2009 r., I OSK 939/08; z dnia 25 sierpnia 2009 r., I OSK 1238/08; z dnia 9 grudnia 2009 r., I OSK 773/09; z dnia 15 lutego 2010 r., I OSK 842/09; z dnia 17 lutego 2010 r., I OSK 590/09 oraz I OSK 591/09, publikowane w bazie orzecznictwa na stronie internetowej NSA). Prowadzi to, w oparciu o art. 146 § 1 p.p.s.a., do stwierdzenia bezskuteczność zaskarżonej czynności (punkt I wyroku).

53 Skoro żądanie zwrotu opłaty dotyczy obowiązku wynikającego z przepisów prawa, to podmiot, którego obowiązku dotyczy akt lub czynność, o których mowa w

54 art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. ma prawo żądać, aby sąd orzekł o jego istnieniu lub nieistnieniu (art. 146 § 1 P.p.s.a.). Ponieważ uprawnienie skarżącego do zwrotu opłat ponad kwoty wynikające z przepisów prawa (ustawy) ma charakter bezpośredni, a nie podlegało ono konkretyzacji w formie indywidualnego aktu prawnego, zachodziła potrzeba uznania go w treści niniejszego orzeczenia (art. 146 § 2 p.p.s.a.). Podzielić należy pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż konkretyzacja ta przyjmuje postać uznania obowiązku organu do dokonania zwrotu skarżącemu, pobranych bez podstawy prawnej, części opłat w kwotach po 425 zł za wymienione w pkt. II wyroku karty pojazdu (por. uzasadnienia powołanych wyżej wyroków z dnia 9 grudnia 2009 r., I OSK 773/09; z dnia 15 lutego 2010 r., I OSK 842/09 oraz z dnia 17 lutego 2010 r., I OSK 590/09).

55 O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.