Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 stycznia 2014 r., I SA/Gl 1639/13

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 stycznia 2014 r., I SA/Gl 1639/13

Sentencja

1 Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulgi płatnicze – umorzenie zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 200,00 (słownie: dwieście 00/100) złotych; 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić.

Uzasadnienie

2 W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 25 października 2013 r.) M. G. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie go od kosztów sądowych. W motywach wniosku skarżący odnotował, że średnie miesięczne wydatki w jego gospodarstwie domowym (opłaty za czynsz; media; utrzymanie samochodu; wyżywienie; lekarstwa; wizyty w poradniach specjalistycznych; ubezpieczenie; środki czystości i higieny; układ ratalny z ZUS) stanowią kwotę około 2.200,00 zł. Wnioskodawca utrzymuje się natomiast z renty stałej w kwocie 1.623,99 zł netto, z czego zajęciu podlega kwota 600 zł miesięcznie. Ze sposobu wypełnienia oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, w części dotyczącej stanu rodzinnego, należy wnioskować, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jedyny majątek nieruchomy jakim dysponuje to mieszkanie o pow. 60 m2. Skarżący wraz z małżonką są współwłaścicielami samochodu osobowego marki Ford (rok prod. 1993) o wartości około 500 zł.

3 W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia, pismem z dnia 5 grudnia 2013 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w tym: 1) dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności potwierdzenia wypłaty świadczenia rentowego za ostatni miesiąc lub zaświadczenia ZUS o wysokości świadczenia wypłaconego w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazującego też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) oraz jaka część świadczenia jest potrącana tytułem zajęcia egzekucyjnego, a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 2) wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego

4 i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz o sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy; 3) kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2012 złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim

5 w gospodarstwie domowym; 4) dokumentów wskazujących kwoty uiszczone przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy tytułem spłaty układu ratalnego, o którym mowa we wniosku, np. potwierdzenia wpłat lub stosownego zaświadczenia wystawionego przez ZUS. Z przedstawionych dokumentów powinna wynikać przy tym suma zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty; 5) dokumentów obrazujących wysokość miesięcznych wydatków ponoszonych przez skarżącego w związku z leczeniem, w szczególności faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp.; 6) kopii faktur lub rachunków wskazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie.

6 W przywołanym wyżej piśmie referendarza zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do wezwania w terminie siedmiu dni lub we wskazanym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a. Jednocześnie zwrócono uwagę, że ilekroć w wezwaniu mowa jest o osobach pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć również jego małżonkę, niezależnie od tego, że w jego małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa oraz że jego małżonka czasowo zamieszkuje u rodziny.

7 Odpowiadając na przytoczone wyżej wezwanie skarżący oświadczył między innymi (patrz pismo z dnia 19 grudnia 2013 r.), że stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości stanowią miesięcznie kwotę około 1000 zł (czynsz – 630 zł; telefon – 30 zł; gaz – 70 zł; internet i telewizja – 35 zł; energia – 160 zł; ubezpieczenie – 45 zł), co zostało udokumentowane w ramach załączników do ww. pisma. Dodatkowo skarżący nadesłał kopie faktur dokumentujących zakup lekarstw na łączną kwotę 796,63 zł wydatkowaną w okresie siedmiu miesięcy. Z nadesłanego zestawienia operacji bankowych na rachunku żony skarżącego wynika, że dochód M. G. kształtuje się na poziomie 1.144,44 zł, zaś jego małżonki odpowiednio 1.837,74 zł.

8 Na podstawie akt administracyjnych tej sprawy ustalono nadto, że z dniem 26 listopada 2009 r. w małżeństwie skarżącego wprowadzono ustrój rozdzielności majątkowej. Spłata akcentowanego przez skarżącego układu ratalnego, wynikającego z umowy z dnia 17 listopada 2008 r. zawartej z ZUS, zakończyła się z dniem 25 października 2013 r., tj. z dniem dokonania ostatniej wpłaty. W toku postępowania administracyjnego przyjęto, że małżonka skarżącego przebywa u rodziny w miejscowości, w której pochowany został syn M. G. i tam utrzymuje się samodzielnie. Należy nadto odnotować za treścią odwołania skarżącego z dnia 24 czerwca 2013 r. od decyzji organu pierwszej instancji, że żona M. G. sporadycznie wspiera go finansowo.

9 Wpis sądowy od skargi wynosi w tej sprawie 500 zł.

10 Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje:

11 Przedmiotem tego incydentalnego postępowania jest wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

12 Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. II OZ 322/08). Podobny pogląd został wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r. (sygn. I GZ 147/08) w odniesieniu do prawa pomocy w zakresie częściowym, gdzie stwierdzono: "Ciężar dowodu, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy".

13 Ocena okoliczności faktycznych tej sprawy, w tym oświadczeń skarżącego, prowadzi do konkluzji, że jego postulat zwolnienia od kosztów sądowych nie może być w tym przypadku uwzględniony w pełnym zakresie.

14 Szczególnego znaczenia nabiera sytuacja mieszkaniowa i finansowa M. G. w kontekście wielokrotnie deklarowanej przez niego rozdzielności majątkowej w małżeństwie. Otóż z jednej strony skarżący deklaruje, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, podnosząc przy tym, że w jego małżeństwie wyłączono ustrój wspólności majątkowej. Z drugiej zaś, akcentuje, że w sytuacji, w której brakuje mu środków na utrzymanie gospodarstwa to korzysta z pomocy żony, z którą prowadzą m.in. wspólny rachunek bankowy. Na podstawie tych okoliczności trudno jest jednoznacznie wskazać m.in. miejsce faktycznego zamieszkania żony skarżącego, tj. miejsca, w którym znajduje się jej "centrum życiowe", jak również trudno jest przy tym zaprzeczyć hipotezie, że skarżący stale przebywa razem z żoną współpracując ze sobą w sprawach gospodarczych czy życiowych i pozostając w ekonomicznym związku, znajdującym zresztą uzasadnienie normatywne w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.). Przepis ten zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). W innym ze swoich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż "fakt prowadzenia osobnych gospodarstw domowych skarżącego i jego żony nie jest okolicznością przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem. Jak wskazał NSA w orzeczeniu z 30 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 102/10 rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka" (z uzasadnienia postanowienia NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, źródło: www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń).

15 W świetle poczynionych wyżej rozważań, na potrzebę rozpoznania niniejszego wniosku, przyjęto dochody pozostające w gospodarstwie domowym skarżącego na poziomie bez mała 3.000,00 zł netto, tj. uwzględniające także świadczenia ZUS wypłacane na rzecz jego żony. Ustalono nadto, że nie wszystkie wydatki deklarowane przez skarżącego w druku PPF są w dalszym ciągu przez niego ponoszone. Taki stan rzeczy ma miejsce w przypadku akcentowanego przez niego układu ratalnego, będącego realizacją umowy zawartej z ZUS. Dodatkowo nie wszystkie wydatki zostały udokumentowane np. te związane z eksploatacją samochodu i odpłatnością wizyt lekarskich.

16 W wyniku przybliżonych wyżej spostrzeżeń, wziąwszy także pod uwagę ustalenia organów podatkowych, z których wynika, że żona skarżącego może w chwili obecnej przebywać poza miejscem zamieszkania M. G., gdzie – co jest wysoce prawdopodobne - ponosi także inne wydatki związane z jej codziennym utrzymaniem, przyjęto, że skarżący będzie mógł partycypować w kosztach sądowych niniejszego postępowania w części określonej w sentencji niniejszego postanowienia. Stwierdzono zatem, że uiszczenie każdorazowej opłaty sądowej ustalonej na poziomie 200 zł nie będzie skutkowało uszczerbkiem koniecznego utrzymania skarżącego i jego żony. Nie stracono przy tym z pola widzenia, że koszty sądowe w postępowaniu przed sądem administracyjnym sprowadzają się w większości przypadków do wpisu sądowego od skargi.

17 W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.