Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 kwietnia 2017 r., I SA/Gl 1625/16

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 kwietnia 2017 r., I SA/Gl 1625/16

Sentencja

1 Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. T. (T.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. wskutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie

2 W skardze z dnia 5 grudnia 2016 r. pełnomocnik M. T. wystąpił m.in. o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Rzeczoną skargą objęto decyzję podatkową określającą zobowiązanie podatkowe, a zatem wartość pieniężną. Strony postępowania zgodnie ustaliły wartość sporną na poziomie 12.657,00 zł, co oznacza, że wpis sądowy od skargi stanowi kwotę 400 zł.

3 Wskazany na wstępie wniosek skarżącej został w dalszej kolejności uzupełniony i ostatecznie przyjął formę urzędowego formularza, w którym skarżąca wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego motywach odnotowała, że jest osobą niezamożną i w podeszłym wieku. Obecnie utrzymuje się ze świadczenia rentowego, które do momentu całkowitej spłaty zobowiązania podatkowego było częściowo zajęte w ramach postępowania egzekucyjnego. Owa spłata była możliwa dzięki pomocy rodziny, u której skarżąca posiada w konsekwencji zadłużenie z tego tytułu. W ocenie skarżącej partycypacja w kosztach sądowych może spowodować problemy związane z utrzymaniem i pokrywaniem bieżących wydatków. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zeznała, że wspólne gospodarstwo tworzy ze swoją córką. Skarżąca odnotowała, że posiada 1/3 domu o pow. użytkowej 240 m2 o wartości około 400 tys. zł. Dochód gospodarstwa został oszacowany na kwotę 4.538,69 zł, zaś zdeklarowane stałe miesięczne wydatki zamykają się w kwocie 2.252,83 zł, w tym spłata kredytu (1089,00 zł), energia elektryczna (200 zł), butla z gazem (30 zł), woda i odprowadzenie ścieków (170 zł), gospodarowanie odpadami (30 zł), podatek od nieruchomości (33,83 zł), koszty leczenia (150 zł), żywność (500 zł), usługi telekomunikacyjne (50 zł).

4 W ramach niniejszego wpadkowego postępowania wezwano następnie skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie materiałów źródłowych. W tych ramach zobowiązano ją między innymi do wyjawienia kondycji finansowej wszystkich tych osób, które współkształtują jej materialną.

5 Odpowiadając na ww. wezwanie z dnia 14 marca 2017 r., pełnomocnik skarżącej oświadczył (patrz pismo z dnia 28 marca 2017 r.), że jego mandantka zamieszkuje w piętrowym domu, w którym prowadzone są dwa odrębne gospodarstwa domowe. Jedno prowadzi rodzina wnuczki wnioskodawczyni. Drugie zaś, skarżąca prowadzi wraz z córką. Niektóre płatności z rachunku bankowego D. i M. K. (wnuczka skarżącej wraz z mężem) są następnie rozliczne po połowie na dwa gospodarstwa domowe. Na podstawie dokumentów źródłowych nadesłanych przy tym piśmie ustalono, co następuje. Stałe, udokumentowane opłaty w nieruchomości będącej adresem zamieszkania skarżącej stanowią miesięcznie kwotę około 613,12 zł (w tym należności z tytułu: zużycia energii elektrycznej i wody, gospodarowania odpadami i podatku od nieruchomości). Udokumentowano nadto, że córka skarżącej spłaca kredyt w kwocie 1.089,91 zł. Dochód skarżącej to kwota 1.997,71 zł netto, zaś jej córki – 2.553,86 zł netto.

6 Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje:

7 W punkcie wyjścia trzeba podkreślić, że oznaczając zakres wniosku prawa pomocy, o przyznanie którego strona się ubiega, wiążąca dla rozpoznającego wniosek jest informacja zawarta w urzędowym formularzu. Jedynie bowiem właściwy druk inicjuje postępowanie w omawianym zakresie z formalnego punktu widzenia. Wbrew zatem wcześniejszemu żądaniu przyjętemu w skardze, wniosek ten zostanie rozpoznany w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (patrz druk PPF).

8 Trzeba zastrzec na wstępie, że bez względu jednak na zakres omawianego dobrodziejstwa procesowego, co do zasady to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a.

9 W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przez "uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05; dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

10 Odnosząc poczynione wyżej uwagi na grunt tej sprawy należy stwierdzić, że nie sposób sytuacji materialnej skarżącej postrzegać w kategoriach socjalnych standardów utrzymania, a tym samym skarżąca nie może być beneficjentem wnioskowanej pomocy. Uzasadnienie tej konstatacji wymaga dwutorowej analizy.

11 Po pierwsze, wypada odnotować w tym miejscu, że skarżąca zdeklarowała, że mieszka w piętrowym domu, w którym prowadzone są dwa odrębne gospodarstwa domowe, oraz że niektóre płatności są dokonywane z rachunku bankowego należącego do wnuczki i jej męża, którzy prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Zdaniem orzekającego taka sytuacja domowa skarżącej, wbrew lansowanej przez nią koncepcji, odpowiada definicji pojęcia "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym", przyjętej w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przez to pojęcie należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (postanowienie NSA z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06; dostępne na stronie internetowej j.w.). W praktyce rzadko występuje sytuacja, w której w ramach jednego budynku mieszkalnego prowadzone są dwa odrębne gospodarstwa domowe. Takim determinantem są przykładowo - w ocenie rozpoznającego wniosek - odrębne urządzenia pomiarowe służące do odczytu zużytych mediów takich jak: energia elektryczna, woda, czy gaz. Na gruncie zgromadzonego materiału źródłowego można przyjąć, że w omawianym przypadku nie mamy do czynienia z dwoma odrębnymi gospodarstwami, tym bardziej, że z dokumentacji wynika, iż gros płatności dokonywane są przez osoby, które zdaniem skarżącej nie prowadzą z nią wspólnego gospodarstwa domowego, a które – co znamienne – są także współwłaścicielami rzeczonego budynku. Konsekwencją przyjętego założenia są mankamenty dowodowe wniosku. W wezwaniu z dnia 14 marca 2017 r. wyraźnie pouczono przecież skarżącą, że przez osoby zamieszkałe w gospodarstwie domowym skarżącej należy rozumieć wszystkie te osoby, które współkształtują jej sytuację materialną np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania wspólnego miejsca zamieszkania. Niewątpliwie w omawianym przypadku w owych kosztach partycypują co najmniej cztery osoby, tymczasem przybliżono sytuację materialną tylko dwóch z nich, tj. wnioskującej i jej córki.

12 Po wtóre, co znamienne, nawet gdyby przyjąć stan faktyczny w taki sposób jaki chce tego wnioskująca, czyli że w budynku, w którym mieszka są prowadzone dwa odrębne gospodarstwa domowe, to wniosek i tak nie mógłby być uwzględniony. W tych ramach należy odnotować, że skarżąca posiada stały miesięczny dochód, który powiększony o świadczenie uzyskiwane przez jej córkę stanowi kwotę 4.551,57 zł. Wypada w tym miejscu podkreślić, że wpis sądowy od skargi w tej sprawie stanowi zatem zaledwie 8,7 % tej kwoty. W ocenie rozpoznającego wniosek rzeczony dochód, nawet po pomniejszeniu o stałe wydatki związane z utrzymaniem jedynie części budynku, wystarczy na partycypację w kosztach sądowych tego postępowania sądowego. Nawiązując jeszcze do akcentowanych przez skarżącą obciążeń finansowych związanych ze spłatą kredytu, trzeba podkreślić, że w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, pozostają one bez znaczenia z omawianego punktu widzenia i nie mogą świadczyć o tym, że w przypadku skarżącego spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy płynąca z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przykładowo w postanowieniu z dnia 12 marca 2014 r. sygn. akt II GZ 96/14 Sąd ten przyjął, że "obowiązek spłacania obciążających skarżącego kredytów czy rat leasingowych nie może przesądzać o zwolnieniu strony z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa nad zobowiązaniami publicznoprawnymi, a jak wynika z oświadczenia skarżącego - spłaca on raty kredytu, pożyczki oraz raty leasingowe, co oznacza, że dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe". Sąd kasacyjny tożsamy pogląd przyjął jeszcze w szeregu innych orzeczeń (patrz postanowienia: z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12; z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14; z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I FZ 462/09; wszystkie dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej j.w.).

13 W kontekście wszystkich podniesionych wyżej okoliczności negatywnie należało ocenić próbę przerzucenia przez skarżącą ciężaru kosztów tego konkretnego postępowania na Skarb Państwa, a w dalszej kolejności na innych podatników, będących częstokroć w relatywnie trudniejszej sytuacji życiowo-materialnej.

14 W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.