Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 maja 2024 r., I SA/Gl 1565/23

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 maja 2024 r., I SA/Gl 1565/23

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), Sędzia WSA Monika Krywow, Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 maja 2024 r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 29 września 2023 r. nr SKO.FE/41.4/82/2023/19864 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 29 września 2023 r. nr SKO/FE/41.4/82/2023/19864 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO, Kolegium) ‒ działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej K.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej u.p.e.a.) – po rozpoznaniu zażalenia J. S. (dalej zobowiązany, skarżący) utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta Miasta R. (organ I instancji) z 10 sierpnia 2023 r., nr [...] odmawiającego wszczęcia postępowania w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

3 Kolegium przedstawiło następujący stan faktyczny i prawny.

4 Decyzją Prezydenta Miasta R. z 23 stycznia 2007 r. (doręczoną 25 stycznia 2007 r.) ustalono podatnikowi J. S. wysokość zobowiązania podatkowego dotyczącego nieruchomości położonej w R. z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2002- 2006, w łącznej kwocie 51.271,20 zł. W związku z brakiem zapłaty całości podatku, co dotyczyło zaległości za lata 2004-2006, Prezydent Miasta wystawił 13 czerwca 2007 r. tytuł wykonawczy o nr SW1/158/2007. Tytułowi nadano 13 czerwca 2007 r. klauzulę o skierowaniu do egzekucji, a następnie wszczęto postępowanie egzekucyjne. Tytuł wykonawczy doręczono zobowiązanemu 10 lipca 2007 r.

5 Zobowiązany pismem z 21 marca 2023 r. wniósł, za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w R., zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego SW1/158/2007 z 13 czerwca 2007 r., dotyczący wszczęcia egzekucji administracyjnej pomimo nieistnienia obowiązku. Wniósł "o umorzenie egzekucji administracyjnej w zakresie wyznaczonym tytułem egzekucyjnym SW1/158/07 UM R. oraz zawieszenie postępowania egzekucyjnego w zakresie objętym ww. tytułem egzekucyjnym do czasu rozpatrzenia sprzeciwu".

6 Organ I instancji działając jako wierzyciel postanowieniem z 18 maja 2023 r., oddalił zarzut. Kolegium – rozpatrując zażalenie zobowiązanego – postanowieniem z 7 lipca 2023 r. uchyliło zaskarżone postanowienie. Stwierdziło, że postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte i nie zostało zakończone przed dniem wejścia w życie znowelizowanych przepisów u.p.e.a. (w tym art. art. 33 § 5 u.p.e.a.). W konsekwencji do oceny terminowości wniesienia zarzutu zastosowanie znajduje art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. obowiązujący w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Kolegium zaleciło, aby ponowie rozpatrując sprawę wierzyciel zastosował właściwe przepisy dla oceny dopuszczalności i terminowości wniesionego zarzutu, co pociąga ocenę istotnych z punktu widzenia tych przepisów ustaleń.

7 Organ I instancji postanowieniem z 10 sierpnia 2023 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutu zobowiązanego dotyczącego egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego z 13 czerwca 2007 r. (doręczonego 10 lipca 2007 r.), ze względu na uchybienie terminu do jego wniesienia wyznaczonego w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.

8 Zobowiązany w zażaleniu zarzucił, że ww. postanowienie wydane zostało z naruszeniem 1) art. 33 § 1, § 2 pkt 1 oraz § 5 u.p.e.a.; 2) art. 13 u. 2 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw; 3) art. 77 k.p.a.

9 Powtórzył argumentację ukierunkowaną na wykazanie nieistnienia dochodzonego obowiązku kwestionując zasadność i prawidłowość nałożenia na zobowiązanego ciężaru podatkowego w drodze decyzji Prezydenta Miasta z 23 stycznia 2007 r.

10 SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

11 Powołało art. 13 § 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070, dalej ustawa nowelizująca) i wskazało, że do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie u.p.e.a. i niezakończonych przed dniem wejścia w życie noweli do ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z art. 29 wspomnianej noweli z 11 września 2019 r. zmienione przepisy weszły w życie po upływie 9 miesięcy od jej publikacji w Dzienniku Ustaw, to jest z dniem 30 lipca 2020 r. Do postępowań egzekucyjnych wszczętych po tej ostatniej dacie zastosowanie znajduje nowa regulacja.

12 Powołując art. 26 § 5 u.p.e.a. uznało, że istotne jest ustalenie znaczenia momentu wszczęcia egzekucji. W niniejszej sprawie wobec wszczęcia postępowania egzekucyjnego przed 30 lipca 2020 r. znajdują zastosowanie przepisy obowiązujące do tej daty. Z ww. art. 13 ust. 1 ustawy nowelizującej wynika, że nowe przepisy stosuje się do ściśle wskazanych środków egzekucyjnych (m.in. egzekucji z pieniędzy, ruchomości). W reżimie prawnym obowiązującym w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym sprzed obowiązywania nowelizacji, termin do zgłoszenia zarzutów wynosił 7 dni i biegł od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, co wynikało art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Z akt sprawy wynika, że w niniejszej sprawie zarówno postępowanie egzekucyjne jak i egzekucja została wszczęta przed 30 lipca 2020 r., nastąpiło to bowiem 13 czerwca 2007 r. W konsekwencji do oceny zarzutu zastosowanie znaleźć powinny przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r. Termin do zgłoszenia zarzutów (tak nazwanego wówczas środka zaskarżenia) upływał z dniem 20 czerwca 2007 r. Zarzut wniesiony 23 marca 2023 r. jest w tej sytuacji spóźniony i nie może jako taki zostać rozpoznany merytorycznie przez wierzyciela, a w dalszej kolejności przez organ egzekucyjny (powołało wyroki NSA o sygn. II OSK 1085/18 oraz III FSK 821/22).

13 Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, w związku z zarzutami zażalenia, że nie jest dopuszczalne, aby w ramach rozpoznania zarzutu weryfikować merytorycznie poprawność istnienia i treści dochodzonego obowiązku. Sprowadzić to można do stwierdzenia, że przy rozpoznaniu zarzutu nie istnienia dochodzonego obowiązku możliwe jest badanie tego czy orzeczenie z którego wynika obowiązek weszło do obrotu prawnego, a sam obowiązek jest wymagalny, lecz niemożliwe jest badanie czy orzeczenie to jest poprawne. W postępowaniu egzekucyjnym nie można oceniać czy ostateczna decyzja wymierzająca podatek była prawidłowa (powołał wyrok z 20 marca 2018 r., II FSK 1543/160. Postępowanie egzekucyjne służy wykonaniu obowiązku wynikającego z orzeczenia bądź z mocy prawa, a nie ustaleniu czy obowiązek został prawidłowo określony w orzeczeniu. Temu ostatniemu celowi służy przysługujące stronie prawo do wniesienia odwołania od decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego.

14 W skardze na powyższe postanowienie zobowiązany wniósł o jego uchylenie w całości i skierowanie sprawy do merytorycznego rozpoznania przez organ I instancji. Postanowieniu zarzucił rażące naruszenie art. 33 § 1, § 2 pkt 1 oraz § 5 u.p.e.a.

15 Za bezsporne uznał to, że postępowanie egzekucyjne pozostaje w toku. Również przyznał, że nie złożył w terminie odwołania od decyzji określającej obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości za lata 2002-2006. Wyjaśnił, że SKO ostateczną decyzją z 12 września 2011 r. (SKO/F/423/934/6246/11) odmówiło stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji z uwagi na upływ czasu, stwierdzając równocześnie, że w części podatku od nieruchomości za lata 2002 -2004 została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa.

16 Zauważył, że nieistnienie obowiązku jest pierwszą określoną w ustawie podstawą wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 33 § 2 pkt 1). Przesłanką wniesienia zarzutu jest więc sytuacja, w której obowiązek nie istnieje z uwagi na fakt, że w ogóle nie zaistniał. Warto też podkreślić, że okoliczność nieistnienia obowiązku nie musi być następstwem okoliczności, która nastąpiła po wydaniu tytułu wykonawczego, bowiem może zaistnieć wcześniej (powołał się na poglądy orzecznictwa i doktryny).

17 W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

18 Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym zważył, co następuje.

19 Skarga jest niezasadna.

20 Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 w związku z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej P.p.s.a.) – podlegało postanowienie odmawiające skarżącemu wszczęcia postępowania w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

21 Z niespornych okoliczności sprawy wynika, że wierzyciel Prezydent Miasta R. (organ I instancji):

22 - wydał 23 stycznia 2007 r. decyzję, którą ustalono skarżącemu wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2002- 2006, doręczoną mu 25 stycznia 2007 r. (skarżący przyznał w skardze, że nie złożył w terminie odwołania od tej decyzji),

23 - w związku z brakiem zapłaty całości podatku (zaległość za lata 2004-2006) wystawił 13 czerwca 2007 r. tytuł wykonawczy o nr SW1/158/2007, której tego samego dnia nadano klauzulę o skierowaniu do egzekucji, a następnie wszczęto postępowanie egzekucyjne,

24 - tytuł wykonawczy doręczono skarżącemu 10 lipca 2007 r.

25 Ponadto z akt administracyjnych wynika, że Prezydent Miasta zastosował środki egzekucyjne przewidziane w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., w postaci:

26 - zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelności z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem z 29 grudnia 2010 r. skierowanego do P. S.A., które doręczono skarżącemu 31 grudnia 2010 r.,

27 - zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z 27 lutego 2020 r. skierowanego do M. w M., które doręczono skarżącemu 3 marca 2020 r., a wobec którego nastąpił zbieg egzekucji.

28 Skarżący pismem z 21 marca 2023 r. wniósł do wierzyciela, za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego, zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego SW1/158/2007 z 13 czerwca 2007 r., dotyczący wszczęcia egzekucji administracyjnej pomimo nieistnienia obowiązku. W piśmie tym stwierdził także, że decyzja dotycząca części podatku od nieruchomości za lata 2002-2004 została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

29 W skardze do sądu podniósł natomiast, że "sprzeciw wniósł po wszczęciu postępowania egzekucyjnego z jego konta bankowego, a zatem dochował terminu do jego wniesienia". Zarzucił organowi, że nie rozpoznał jego merytorycznych argumentów i nie odniósł się do istoty sporu.

30 Zgodnie z art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

31 Natomiast zgodnie z − obowiązującym od 20 lutego 2021 r. – przepisem art. 26 § 3a u.p.e.a. wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą: doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, jeżeli wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym (pkt 1); podpisania tytułu wykonawczego przez osobę upoważnioną do działania w imieniu wierzyciela, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, albo opatrzenia pieczęcią, o której mowa w art. 26e § 1 pkt 4 albo 5 (pkt 2).

32 Skarżący powołał w skardze przepisy art. 33 § 1, § 2 pkt 1 oraz § 5 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia zarzutu) wskazując, że podstawą wniesionego zarzutu jest nieistnienie obowiązku.

33 Rację ma jednak organ, że postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie wszczęto przed dniem 30 lipca 2020 r., co ma znaczenia dla rozpoznania zarzutu wniesionego przez skarżącego.

34 Wyjaśnić zatem ponownie należy, że na podstawie ustawy zmieniającej dokonano istotnych zmian w u.p.e.a. oraz w p.p.s.a. Zmiany te weszły w życie z dniem 30 lipca 2020 r., z wyjątkiem przepisów określonych w jej art. 29, które weszły w życie w terminach innych niż ustawa zmieniająca, tj. w terminach zakreślonych tym przepisem, które jednak nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie.

35 Dla rozstrzygnięcia zgłoszonego przez skarżącego zarzutu istotne znaczenie ma art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej, zgodnie z którym do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 (tj. u.p.e.a.) i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Jedynie do egzekucji z: pieniędzy, rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz rachunku prowadzonego przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową, wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku, praw z instrumentów finansowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innych rachunkach oraz wierzytelności z rachunków pieniężnych oraz ruchomości - wszczętych po wejściu w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (art. 13 ust. 2 ustawy zmieniającej).

36 Zgodnie z art. 61 § 3 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. datą wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest dzień doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym. Stosownie natomiast do treści ww. art. 26 § 5 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (pkt 1) lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (pkt 2). W przytoczonej regulacji przewidziano dwa możliwe momenty wszczęcia egzekucji administracyjnej: doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Zatem art. 26 § 5 u.p.e.a. stwarza alternatywę rozłączną i oznacza, że spełnienie jednego tylko warunku prowadzi do wszczęcia postępowania egzekucyjnego (por. powołany przez organ odwoławczy wyrok WSA w Warszawie z 17 marca 2021 r., III SA/Wa 193/21 i powołany tam wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 stycznia 2013 r., II FSK 1043/11, dostępne w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Data doręczenia tytułu wykonawczego (lub zawiadomienia o zajęciu) ma zatem decydujące znaczenie przy ocenie momentu wszczęcia egzekucji administracyjnej, nie zaś momentu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Należy zatem przyjąć, że skoro skarżącemu w dniu 10 lipca 2007 r. doręczono odpis tytułu wykonawczego, to z tym dniem wszczęto egzekucję administracyjną. Ponadto – jak wyżej wskazano – w grudniu 2010 r. oraz w lutym 2020 r. zastosowano środki egzekucyjne.

37 Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zarzuty mogą być wniesione w terminie 7 dnia od dnia doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego. Po upływie tego terminu zobowiązany nie tylko nie może wnieść po raz pierwszy zarzutów, ale też innych zarzutów niż wniesione w terminie. Zarzuty wniesione po terminie nie podlegają rozpatrzeniu, gdyż ani organ odwoławczy, ani sąd administracyjny nie są uprawnieni do ich rozpatrywania. Stanowisko takie jest jednolicie prezentowane w orzecznictwie i Sąd orzekający w niniejszej sprawie je podziela (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 października 2022 r., III FSK 821/22 i powołane tam orzecznictwo).

38 Skarżący we wniesionej skardze odwołuje się także do wydanej przez organ ostatecznej decyzji będącej podstawą wszczęcia egzekucji, jak również złożonego wniosku o stwierdzenie jej nieważności. Nadmienić jednak należy, że tut. Sąd prawomocnym wyrokiem z 25 kwietnia 2016 r., sygn. I SA/Gl 202/16 oddalił skargę podatnika w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie podatku od nieruchomości za lata 2002-2006. Tak więc w warunkach niniejszej sprawy organ mógł, w świetle obowiązujących przepisów prawa, ocenić stanowisko skarżącego wyłącznie w zakresie dotyczącym wniesionego zarzutu nieistnienia obowiązku.

39 Podkreślić należy, że na obecnym etapie postępowania, nie jest możliwe ponowne rozpatrywanie merytorycznych zarzutów skarżącego dotyczących niezasadnie wydanej – w jego ocenie − decyzji dotyczącej wymiaru podatku od nieruchomości za lata 2002-2006.

40 Zatem podjęte przez organ rozstrzygnięcie na podstawie art. 61a K.p.a. w związku z ww. przepisami u.p.e.a. należało uznać za zasadne.

41 Z przedstawionych przyczyn Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.