Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 lutego 2023 r., I SA/Gl 1141/22

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 lutego 2023 r., I SA/Gl 1141/22

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Sędziowie WSA Bożena Pindel (spr.), Katarzyna Stuła-Marcela, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 lutego 2023 r. sprawy ze skargi R. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 21 lipca 2022 r. nr 2401-IEE.711.648.2022.2/AZ UNP: 2401-22-164081 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie w sprawie podjęcia zawieszonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 21 lipca 2022 r. nr 2401-IEE.711.648.2022.2/AZ UNP:2401-22-164081 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach − działając na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej K.p.a.) oraz art. 57 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.; dalej u.p.e.a.) − stwierdził niedopuszczalność zażalenia zobowiązanego R. B. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z 9 czerwca 2022 r. nr [...], którym organ egzekucyjny podjął zawieszone postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych wierzyciela Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z., wystawionych w latach 2006-2012.

3 Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny i prawny.

4 Organ egzekucyjny prowadził wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wierzyciela wystawionych w latach 2006-2012. Pismem z 1 lipca 2013 r. wierzyciel poinformował organ egzekucyjny o złożeniu przez zobowiązanego wniosku o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek za okres objęty abolicją podatkową. Skutkowało to zawieszeniem postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny - postanowieniem z 8 lipca 2013 r.

5 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w T. pismem z 25 maja 2022 r., w odpowiedzi na pisma organu egzekucyjnego, poinformował, że zaległości objęte tytułami wykonawczymi wystawionymi w latach 2006-2012 są nadal wymagalne. Postanowieniem więc z 9 czerwca 2022 r. organ egzekucyjny podjął zawieszone postępowanie egzekucyjne.

6 Na ww. postanowienie (doręczone 13 czerwca 2022 r.) zobowiązany złożył zażalenie podnosząc, że zarówno organ egzekucyjny jak i wierzyciel działają bezprawnie, naruszając art. 105 § 1 K.p.a.

7 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, w postanowieniu z 21 lipca 2022 r. stwierdził, że zobowiązanemu nie przysługuje zażalenie, zatem nie podlega ono ocenie merytorycznej organu II instancji.

8 Tym samym organ uznał, że brak jest podstaw prawnych do rozpatrzenia zażalenia na ww. postanowienie organu I instancji. Podkreślił, że zobowiązany został prawidłowo pouczony o braku możliwości zaskarżenia postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego. Postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego, wydane na podstawie art. 57 § 1 u.p.e.a. nie podlega zaskarżeniu, bowiem w przepisach nie przewidziano takiej możliwości.

9 W skardze własnej zobowiązany zarzucił postanowieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej:

10 - naruszenie art. 134 K.p.a. w zw. z art. 18 oraz w zw. z art. 57 u.p.e.a., a także w zw. z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a to poprzez wydanie postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność wniesionego przez skarżącego zażalenia na postanowienie o podjęciu postępowania egzekucyjnego, podczas gdy żaden z przepisów art. 57 u.p.e.a. regulującego kwestię podjęcia postępowania egzekucyjnego nie wyłącza wprost możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie w tym przedmiocie, zaś organy władzy publicznej obowiązane są działać na podstawie i w granicach prawa, a przeto nie są władne do wydawania rozstrzygnięć niemających w tych przepisach oparcia - co stanowi podstawię do stwierdzenia nieważności postanowienia w całości, wskazaną w treści art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

11 Na podstawie ww. zarzutu, wniósł o:

12 1) pierwszorzędnie, z powołaniem na art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. - o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia w całości,

13 2) ewentualnie, z powołaniem na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. - o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości,

14 3) przyznanie skarżącemu prawa pomocy w części, to jest w zakresie obejmującym całkowite zwolnienie skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych, albowiem skarżący nie jest w stanie ponieść tychże ze względu na bardzo trudną sytuację materialną,

15 4) zasądzenie od organu, na rzecz skarżącego, kosztów postępowania.

16 Ewentualnie, z najdalej sięgającej ostrożności procesowej, na wypadek wydania wyroku oddalającego niniejszą skargę, na podstawie art. 206 P.p.s.a. wniósł o odstąpienie od obciążenia skarżącego kosztami postępowania z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną.

17 W uzasadnieniu przyznał, że istotnie w treści art. 57 u.p.e.a. nie wskazano wprost, iż czynność podjęcia postępowania egzekucyjnego w administracji, przyjmująca postać postanowienia, może zostać zaskarżona zażaleniem. Zauważył jednak, że żaden z przepisów tego artykułu nie stanowi, iż wniesienie zażalenia na postanowienie o podjęciu postępowania egzekucyjnego w administracji jest niedopuszczalne. Brak jest zatem jednoznacznej podstawy prawnej do tego, by stwierdzić niedopuszczalność takowego zażalenia.

18 Zwrócił uwagę, że – po myśli zasady praworządności, ustanowionej mocą art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej − organy władzy publicznej obowiązane są do działania na podstawie i w granicach prawa, co oznacza, iż ferowane przez nie rozstrzygnięcia muszą opierać się o podstawę prawną i nie mogą przekraczać uprawnienia z niej wynikającego. W przeciwnym razie działania tychże organów mogą zostać uznane za nielegalne i mogą rodzić odpowiedzialność konstytucyjną i karną osób te działania podejmujących, a także odpowiedzialność odszkodowawczą państwa (przywołano: M. Florczak-Wątor [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, wyd. II, LEX/el. 2021).

19 Zobowiązany powołał się także na art. 8 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo Przedsiębiorców. Uznał postanowienie wydane przez organ za pozbawione podstawy prawnej, co z kolei stanowi przyczynek do stwierdzenia jego nieważności, po myśli art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

20 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

21 Rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

22 Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 w związku z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej P.p.s.a.) – podlegało postanowienie organu odwoławczego stwierdzające niedopuszczalność zażalenia skarżącego na postanowienie organu egzekucyjnego o podjęciu zawieszonego postępowanie egzekucyjne prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wierzyciela wystawionych w latach 2006-2012.

23 Rozpatrując sprawę, Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a wywiedziona skarga jest niezasadna.

24 Spór w sprawie sprowadza się do ustalenia, czy na postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego przysługuje skarżącemu zażalenie.

25 Z akt sprawy wynika, że postanowienie organu egzekucyjnego z 9 czerwca 2022 r. o podjęciu postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko skarżącemu, na które skarżący złożył zażalenie, zostało podjęte na podstawie art. 57 § 1 u.p.e.a. Zaskarżone postanowienie o stwierdzeniu niedopuszczalności zażalenia skarżącego na ww. postanowienie z 9 czerwca 2022 r., zostało zaś podjęte na podstawie art. 134 w związku z art. 144 K.p.a. i art. 18 u.p.e.a.

26 Zgodnie z art. 57 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny podejmuje zawieszone postępowanie egzekucyjne po ustaniu przyczyny zawieszenia, zawiadamiając o tym zobowiązanego. Jednocześnie organ egzekucyjny przystępuje do czynności egzekucyjnych.

27 Według skarżącego żadna z jednostek redakcyjnych tego przepisu nie wskazuje wprost, że zażalenie na postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania, nie przysługuje. Należy zatem szerzej odnieść się do przepisów, które pozwoliły organowi na wydanie zaskarżonego postanowienia.

28 Przepis art. 17 ust. 1 u.p.e.a. stanowi, że o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone postanowienie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia.

29 Przepis ten reguluje formę rozstrzygnięcia i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego, stanowiąc, że formą tą jest postanowienie. Ponadto ze zdania drugiego art. 17 ust. 1 ww. ustawy wynika zasada, że na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi.

30 Zgodnie natomiast z art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Z regulacji zwartej w art. 18 u.p.e.a. wynika więc, że przepisy dotyczące postępowania egzekucyjnego w administracji zawarte w u.p.e.a. są co do zasady kompletne, a przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego mają − i to odpowiednie − zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym, o ile przepisy u.p.e.a. nie stanowią inaczej.

31 Wyjaśnić należy, że przepisy o ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowią inaczej, bowiem w art. 56 § 4 przewidziano, że "na postanowienie organu egzekucyjnego o zawieszeniu postępowania lub o odmowie zawieszenia tego postępowania służy zażalenie".

32 Z analizy przepisów dotyczących instytucji zawieszenia i umorzenia postępowania zawartych w rozdziale 4, Działu I ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym w art. 56 i art. 57 wynika, że ustawodawca przewidział środki zaskarżenia poszczególnych czynności związanych z instytucją zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W art. 56 § 3 u.p.e.a. ustawodawca wskazał postanowienie, jako formę procesową dla rozpatrzenia sprawy zawieszenia postępowania, stanowiąc, że "organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego". W kolejnych przepisach wskazano konkretne rodzaje postanowień, na które służy zażalenie. W § 4 tego przepisu przewidziano możliwość złożenia zażalenia ale wyłącznie na postanowienie o zawieszeniu postępowania lub o odmowie zawieszenia tego postępowania. W art. 58 u.p.e.a. przewidziano możliwość złożenia zażalenia na postanowienie w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych. W odniesieniu do postanowienia wymienionego w art. 57 § 1 tej ustawy, to jest postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego, nie wskazano żadnego środka zaskarżenia, a to oznacza, że na wydane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego, zażalenie nie przysługuje.

33 Dokonując więc wykładni art. 17 § 1 u.p.e.a., nie można pomijać uregulowania zawartego w art. 18 u.p.e.a. oraz zawartych w Rozdziale 4 tej ustawy regulacji szczególnych odnoszących się do zawieszenia i umorzenia postępowania egzekucyjnego, które zawierają regulacje dotyczące możliwości zaskarżenia wydanych w postępowaniu egzekucyjnym postanowień wydanych w sprawie zawieszenia postępowania.

34 Niezależnie wskazać należy, że również na gruncie obecnie obowiązującego art. 103 § 3 K.p.a, − zgodnie z którym "na postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania albo odmowy podjęcia zawieszonego postępowania służy stronie zażalenie" – zażalenie przysługuje wyłącznie na postanowienie o zawieszeniu postępowania ("w sprawie zawieszenia postępowania") oraz na postanowienie o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania ("w sprawie odmowy podjęcia postępowania"). Natomiast na postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania zażalenie nie przysługuje.

35 Ustawodawca, wymieniając w art. 56 § 4 u.p.e.a. dwa rodzaje postanowień (o zawieszeniu i odmowie zawieszenia postępowania), a nadto wprowadzając w art. 58 § 3 tej ustawy zażalenie na postanowienie w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych, wymienił konkretne rodzaje rozstrzygnięć, na które przysługuje zażalenie. Zatem – wbrew zarzutom skarżącego – przepis nie musi zawierać regulacji "negatywnej", tj. wprost stwierdzającej, że "zażalenie na postanowienie o podjęciu postępowania egzekucyjnego w administracji jest niedopuszczalne". Na niedopuszczalność takiego zażalenia wskazuje bowiem wykładania językowa (gramatyczna) przepisów art. 56 § 4 oraz art. 57 § 1 u.p.e.a. Przeciwnie, gdyby ustawodawca dopuszczał możliwość złożenia zażalenia na postanowienie o podjęciu postępowania, to wprowadziłby takie unormowanie do ustawy.

36 Podsumowując, postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego − wydane na podstawie art. 57 § 1 u.p.e.a.− nie podlega zaskarżeniu, bowiem w żadnej z jednostek redakcyjnych art. 57 tej ustawy, nie wskazano takiej możliwości. Prawidłowo w tej sytuacji organ II instancji zastosował przepis art. 134 K.p.a. i stwierdził niedopuszczalność zażalenia, brak było bowiem podstaw prawnych do rozpatrzenia wniesionego zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego.

37 Pogląd prezentowany w sprawie został uznany za prawidłowy przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z 5 stycznia 2011 r., II OSK 1974/09 oraz z 21 kwietnia 2021 r., III OSK 355/21 (dostępne w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl), które Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę w całości podziela.

38 Oznacza to, że organ nie naruszył przewidzianej w art. 7 Konstytucji RP zasady praworządności jak również art. 8 ustawy Prawo przedsiębiorców. W sprawie nie wystąpiły również przesłanki pozwalające na stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia. Skarżący bowiem nie zdołał wykazać, że rozstrzygnięcie zostało wydane bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa i nie przedstawił jakiekolwiek argumentacji pozwalającej na zastosowanie art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 126 K.p.a.

39 Wykazana legalność zaskarżonego postanowienia nie pozwalała zatem na zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c oraz pkt 2 P.p.s.a.

40 Z tych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a