Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 lutego 2004 r., II SA/Ka 3061/01

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 lutego 2004 r., II SA/Ka 3061/01

Sentencja

1 Dnia 5 lutego 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA(del) Adam Mikusiński Sędziowie: WSA Stanisław Nitecki Asesor WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr) Protokolant: Sekretarz sądowy Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2004 roku sprawy ze skargi M. Ż. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...] roku, nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił M. Ż. uprawnień wdowy po kombatancie, powołując się na treść art. 20 ust. 3 w zw. art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 roku, nr 142, poz. 950 z późn. zmianami).

3 Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, że decyzją Zarządu Wojewódzkiego w K. ówczesnego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację z dnia [...] roku, M. Ż. uzyskała uprawnienia wdowy po kombatancie S. Ż., który posiadał uprawnienia kombatanta z tytułu udziału w walce zbrojnej o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej, w okresie od dnia 25 stycznia 1945 roku do dnia 31 grudnia 1947 roku. Z zaświadczenia wydanego przez Komendę Wojewódzką Milicji Obywatelskiej w K. z dnia [...] roku wynikało, że S. Ż. w okresie od dnia [...] roku do dnia [...] roku był zatrudniony w organach Milicji Obywatelskiej

4 Organ orzekający stwierdził, że zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały uprawnienia na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 -1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał nadto, że Milicja Obywatelska nie była służbą zmilitaryzowaną, a jedynie uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami "Wehrwolfu" może być uznane za działalność kombatancką.

5 Wykonywanie jakichkolwiek zadań podczas zatrudnienia w Milicji Obywatelskiej, bez względu na zajmowane stanowisko służbowe nie może być uznane za działalność kombatancką. Nie przysługują zatem uprawnienia wdowom i wdowcom pozostałym po takich osobach.

6 We wniosku z dnia [...] roku o ponowne rozpatrzenie sprawy, M. Ż. wniosła o powtórne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że z ustnych informacji jej zmarłego męża wiedziała, że w 1939 roku był powołany do Wojska Polskiego i brał udział w wojnie obronnej w Ł., dostając się do niewoli. Na dowód swoich twierdzeń M. Ż. przedstawiła kserokopię książeczki wojskowej zmarłego S. Ż., podnosząc, że S. Ż. był przeniesiony do rezerwy rozkazem Ministra Obrony Narodowej.

7 Zaskarżoną decyzją z dnia [...] roku, nr [...], wydaną w oparciu o przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 i 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 roku, nr 142, poz. 950 z późn. zmianami) i art. 138 § 1 pkt 1 i art. 127 § 3 orz art. 129 kodeksu postępowania administracyjnego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] roku.

8 W uzasadnieniu organ orzekający podtrzymał swoją argumentację zawartą we wcześniejszej decyzji, wykazując, że wnioskodawczyni uzyskała uprawnienia wdowy po kombatancie, tylko z tego tytułu, że jej zmarły mąż uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu uczestniczenia w walce zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w podczas służby w Milicji Obywatelskiej. Z tego też powodu jako, że uprawnienia wdów po kombatantach nie mają pierwotnego charakteru, istnienie stanu, w którym kombatant byłby pozbawiony uprawnień jest podstawą do odmowy uprawnień wdowie po takim kombatancie.

9 Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, że M. Ż. nie przedstawiła żadnych dowodów, które potwierdzałyby fakt udziału S. Ż. w wojnie obronnej 1939 roku i jego pobytu w niemieckim obozie jenieckim.

10 Na opisaną wyżej decyzję, w ustawowym terminie, skargę wniosła M. Ż., podnosząc ponownie argumenty, jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz podkreślając, że w okresie od [...] roku do [...] roku S. Ż. był powołany do Wojska Polskiego, pełniąc służbę w [...] pułku piechoty, a następnie został zwolniony do rezerwy w dniu [...] roku .W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że mąż był w Wojsku Polskim przed 1944 r., a także był w niewoli w Ł. i wspominał coś o L. , jako dowód w sprawie przedłożyła kserokopię książeczki wojskowej.

11 W pisemnej odpowiedzi z dnia [...] roku na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wskazując, że okoliczności podniesione w skardze M. Ż. nie wniosły niczego nowego do sprawy i nie mają wpływu na wynik rozstrzygnięcia w tej sprawie. W uzasadnieniu wskazał, że z postępowania weryfikacyjnego wynika , że S. Ż. nabył uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu "udziału w walkach o utrwalania władzy ludowej – MO" i to podczas zatrudnienia w organach Milicji Obywatelskiej.

12 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

13 Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 176 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.(Dz. U. nr 78, poz.483, z 2001 r., nr 28, poz.319) zostało wprowadzone dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne i od 1 stycznia 2004 r. nie obowiązuje ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym( Dz. U. nr 74, poz.368 z późn. zmianami).

14 Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepisy art. 1, 3 § 1, 16 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) i art. 3, 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) w związku z § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 roku w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U nr 72, poz. 652) mają zastosowanie do przedmiotowej skargi z uwagi na datę wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego (19 października 2001 roku) i podlega ona rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

15 Stosownie do art. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) i art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) Sąd ten sprawuje między innymi kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem oraz orzeka także w sprawach ustaw szczególnych i stosuje środki określone w tych przepisach (sprawy sądowo-administracyjne).

16 W niniejszym postępowaniu kontroli w aspekcie zgodności z prawem, na podstawie art. 1 ustawy z dnia 15 lipca 2002 roku prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), podlega wyłącznie zaskarżona decyzja o pozbawieniu uprawnień wdowy pozostałej po kombatancie.

17 Sąd bada zatem czy nie doszło do naruszenia prawa i to zarówno materialnego, jak i formalnego, w zakresie, w jakim stosował go Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

18 Zaskarżonej decyzji można przypisać cechy niezgodności z prawem, dlatego skarga zasługuje na uwzględnienie. Bezspornym jest, że zmarły mąż skarżącej S. Ż.w okresie od dnia [...] roku do dnia [...] roku pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej i w okresie od [...] roku do [...] roku brał udział w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem, co wynika z uzyskanych dokumentów, w szczególności z zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w K. z dnia [...] roku, nr [...].

19 Na podstawie decyzji Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolności i Demokrację w K. z dnia [...] roku S. Ż. przyznane zostały uprawnienia kombatanta za utrwalanie władzy ludowej w okresie od [...] roku do [...] roku.

20 Na tej podstawie Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolności i Demokrację w K. w dniu [...] roku przyznał M. Ż. uprawnienia wdowy po kombatancie.

21 Prawidłowe , ale tylko częściowo jest zatem stanowisko Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, który stosownie do art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002 roku, nr 42, poz. 371 z poźn. zm.), który pozbawił M.Ż. uprawnień wdowy po kombatancie, albowiem S. Ż. był jedynie uczestnikiem walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, jako funkcjonariusz MO, a nie uczestniczył w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936 -1939, ani też nie posiadał żadnego innego tytułu do uprawnień kombatanckich, określonego w ustawie, oraz nie był żołnierzem z poboru, pełniącym służbę wojskową w Wojsku Polskim od [...] roku do [...] roku.

22 W świetle art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002 roku, nr 42, poz. 371 z poźn. zm.) kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Ustęp 2 cytowanego artykułu oraz art. 2 określają działalność kombatancką oraz działalność równorzędną z kombatancką.

23 W szczególności art. 1 ust. 2 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy stanowi, że za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie.

24 Podkreślić w tym miejscu należy, że w przedmiotowej sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego nie uzyskał żadnych dowodów, które potwierdziłyby udział S. Ż. w wojnie obronnej 1939 roku i jego pobyt w niewoli niemieckiej, na co powołuje się skarżąca, ewentualnie brał udział w ruchu oporu ( art.1 ust.2 pkt 4 cytowanej ustawy ).

25 Skarżąca przedłożyła jako załącznik do odwołania kserokopię rozkazu z dnia [...] Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego z dnia 25 czerwca 1947 r. o nadaniu uczestnikowi walki zbrojnej z Niemcami w latach 1939 – 1945 kapr. S. Ż. Odznaki Grunwaldzkiej. Istotnie z przedstawionej kserokopii książeczki wojskowej wynika, że S. Ż. odbywał służbę wojskową i został zwolniony do rezerwy w dniu [...] r. i być może okoliczność ta byłaby podstawą do zachowania uprawnień kombatanckich przysługujących wdowie. Wówczas nie będzie to bezpośrednie postępowanie weryfikacyjne w trybie art. 25 ust. 4 cytowanej ustawy, bo prowadzenie takiego postępowania wobec osoby zmarłej jest niedopuszczalne, ale ustalenie istnienia koniecznej przesłanki dla zachowania uprawnień przysługujących wdowie, a w istocie w przypadku ustalenia negatywnego rozstrzygnięcia - rozstrzygnięcie o odmowie wydania zaświadczenia potwierdzającego uprawnienia (art. 22 ust. 2 w związku z art. 20 ust. 3 i art. 25 ust. 4 cytowanej ustawy). Problem posiadania przez stronę innego tytułu kombatanckiego, którego potwierdzenia umożliwiłoby zachowanie uprawnień zdaniem sądu powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich, bowiem nie jest to postępowanie w nowej sprawie, ale w granicach tej samej sprawy administracyjnej. Również w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2002 r., sygn. akt III RN 207/01 i III RN 211/01 wyrażono pogląd, że w sytuacji, gdy kombatant posiada uprawnienia kombatanckie z takiego tytułu, że możliwe jest pozbawienie go tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, a jednocześnie materiał dowodowy pozwala ustalić działalność kombatancką z innego tytułu ( nie potwierdzoną przez ZBOWiD w postaci wyszczególnienia w zaświadczeniu o posiadaniu uprawnień kombatanckich ), to przed ostatecznym rozstrzygnięciem pozbawiającym taką osobę uprawnień kombatanckich z dotychczasowego tytułu należałoby się wypowiedzieć, czy uprawnienia te nie mogą być zachowane z innego, wskazanego przed dniem 31 grudnia 1998 r. tytułu. Także w motywach uchwały 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 1993 r., II UZP 25/93 (OSNC 1994 Nr 11, poz. 200 ) Sąd Najwyższy przyjął możliwość rozpatrywania uprawnień kombatanckich z tytułu innego niż dotychczas uznawany za okres utrwalania władzy ludowej, jeżeli kombatant powołuje się na posiadanie uprawnień z tytułów wymienionych w przepisach art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach.

26 Znamiennym jest, że wnioskując o przyznanie uprawnień kombatanckich S. Ż. zarówno w deklaracji członkowskiej jak i w życiorysie podniósł, że brał udział w wojnie obronnej z Niemcami w 1939 roku w miejscowości Ł., gdzie był wzięty do niewoli, z której zbiegł po [...] tygodniach. Ponadto informował o przeprowadzonej w miesiącu [...] r. akcji na polecenie przełożonych konspiracji, w której brał udział ob. R. i ob. P. nie powołał jednak żadnych innych okoliczności, które pozwoliłyby tę akcję wykolejenia lokomotywy potwierdzić.

27 Mając na uwadze powyższe okoliczności i uwzględniając zarzuty podniesione przez skarżącą należało uznać, że podjęte w sprawie rozstrzygnięcie nie odpowiada prawu, gdyż narusza przepisy prawa materialnego, jak i procesowego, gdyż obowiązkiem organu było wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, dotyczącego podnoszonych przez skarżącą okoliczności zarówno w odwołaniu jak i w skardze. Nie rozpoznanie tych zarzutów zgłoszone w trakcie postępowania weryfikacyjnego stanowiło naruszenie nie tylko art. 1 ust.1 i 2, art 4 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz art. 21 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach, będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, ale także art. 7 i 77 § 1 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

28 Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1271 z późn. zm.) wychodząc z założenia, że brak jest podstaw do wykonywania zaskarżonej decyzji , w okresie do uprawomocnienia się niniejszego wyroku orzeczono, jak w sentencji.

29 Stosownie do art. 210 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o zwrocie kosztów nie orzeczono z uwagi na brak wniosku skarżącej przed zamknięciem rozprawy o przyznanie należnych kosztów.