Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 listopada 2024 r., II SA/Gl 986/24

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 listopada 2024 r., II SA/Gl 986/24

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 listopada 2024 r. sprawy ze skargi W. N. na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia 29 maja 2024 r. nr SOI.6231.1.2024 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wydania kopii aktu urodzenia oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2024 r., znak [...], Zastępca Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w T., działając w ramach przyznanych upoważnień, na podstawie art. 61a ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm. – dalej k.p.a.), na wniosek W. N. (dalej: strona, skarżący), odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wydania poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii aktu urodzenia strony wykonanej z księgi urodzeń z [...] roku.

3 W uzasadnieniu podano m. in., że ustawa z dnia 28 listopada 2014 roku – Prawo o aktach stanu cywilnego (j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 1378 z późn. zm. – dalej: p.a.s.c.) nie przewiduje tego rodzaju działania organów administracji publicznej. W ustawie określony został zamknięty katalog dokumentów wydawanych w oparciu o akty stanu cywilnego i akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego. Brak jest zatem podstawy materialnoprawnej do uwzględnienia żądania.

4 W zażaleniu strona nie zgodziła się z ww. postanowieniem. Zarzucono, że urzędnicy nie respektują stanowiska Wojewody, co jest skandalem i próbą jego ośmieszania.

5 Wojewoda Śląski postanowieniem z dnia 29 maja 2024 r., znak SOI.6231.1.2024, działając na podstawie m. in. art. 138 §1 pkt 1 i art. 144 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

6 W uzasadnieniu podano m. in., że w niniejszej sprawie żądanie strony dotyczyło wydania kserokopii oryginału aktu urodzenia (poprzez skserowanie fragmentu papierowej księgi urodzeń), czego przepisy ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego nie przewidują. Nie jest to z pewnością czynność z zakresu rejestracji stanu cywilnego, oryginał aktu urodzenia nie stanowi również akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego. Wgląd do aktu stanu cywilnego sporządzonego w formie dokumentu papierowego może nastąpić jedynie na podstawie art. 130 ust. 5 ww. ustawy, co też miało miejsce w dniu 26 stycznia 2024 r. Wniosek strony o sporządzenie i wydanie kserokopii aktu potwierdzonej za zgodność z oryginałem z papierowej księgi stanu cywilnego nie ma zatem odniesienia do obowiązujących przepisów, gdyż nie ma normy prawnej, w której miałby umocowanie.

7 Skargę na powyższe postanowienie złożyła strona. Zarzucono, że rozstrzygnięcie jest wadliwe. Na tą okoliczność zacytowano szeroko wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2022 r., sygn. II SA/Gl 1683/21.

8 W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację.

9 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

10 W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

11 W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.

12 Zgodnie z art. 61a § 1 i 2 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie.

13 Art. 61a k.p.a. został dodany do Kodeksu postępowania administracyjnego z mocą od 11 kwietnia 2011 r. na podstawie ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2011 r., nr 6, poz. 18). Dokonując wykładni art. 61a § 1 k.p.a. należy stwierdzić, że ustawodawca wymienia tu dwie przesłanki dające podstawę do ewentualnej odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego. Pierwszą przesłanką jest złożenie żądania przez osobę, która nie jest stroną, drugą przesłanką jest z kolei zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania.

14 Choć ustawodawca nie dokonał konkretyzacji przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, to należy jednak uznać, że przepis ten odnosi się do takich sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę wszczęcia postępowania administracyjnego. Przesłanka ta zostanie spełniona, gdy np. w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy, gdy w tej sprawie zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (zob. np. B. Adamiak, Komentarz do art. 61a k.p.a. [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2014, s. 317).

15 Z kolei według Z.R. Kmiecika "inne uzasadnione przyczyny" to przypadki pierwotnej bezprzedmiotowości postępowania, jak np. wniesienie żądania przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych, wniesienie żądania w sprawie rozstrzygniętej już decyzją, wniesienie żądania w sprawie, w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji, wniesienie żądania po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw (zob. Z.R. Kmiecik, Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego, Warszawa 2014, s. 211-212; A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex-el., teza 3).

16 Skarżący powołuje się szeroko na wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2022 r., sygn. II SA/Gl 1683/21. Wyrok ten został uchylony wyrokiem NSA z dnia 29 listopada 2023 r., sygn. II OSK 1625/22, zatem nie funkcjonuje w obrocie prawnym.

17 Ustawa p.a.s.c. wprowadziła zmiany polegające na tym, że rejestracji stanu cywilnego dokonuje się w systemie teleinformatycznym (art. 5 ust.1), co oznacza, że nie prowadzi się tego rejestru w formie papierowych ksiąg. Natomiast zgodnie z art. 124 ust. 1 p.a.s.c. akt stanu cywilnego sporządzony w księdze stanu cywilnego prowadzonej na podstawie przepisów dotychczasowych, przechowywanej przez kierowania urzędu stanu cywilnego, podlega przeniesieniu do rejestru stanu cywilnego. Staje się on z chwilą przeniesienia do rejestru stanu cywilnego aktem stanu cywilnego w rozumieniu przepisów p.a.s.c. (art. 124 ust. 5 p.a.s.c.).

18 W świetle art. 44 ust. 1 p.a.s.c. kierownik urzędu stanu cywilnego wydaje z rejestru stanu cywilnego:

19 1) odpisy zupełne i odpisy skrócone aktów stanu cywilnego;

20 2) zaświadczenia o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby;

21 3) zaświadczenia o stanie cywilnym.

22 Szczególne zasady wydawania odpisów aktów stanu cywilnego sporządzonych w księgach stanu cywilnego prowadzonych na podstawie dotychczasowych przepisów (obowiązujących przed dniem 1 marca 2015 r.) zostały określone w art. 127b p.a.s.c. W art. 130 ww. ustawy określono także szczególne zasady udostępniania aktów stanu cywilnego sporządzonych w księgach stanu cywilnego prowadzonych przed dniem 1 marca 2015 r. oraz akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub skorowidzów alfabetycznych przez kierownika urzędu stanu cywilnego. Zgodnie z art. 130 ust. 5 ww. ustawy osobie uprawnionej do otrzymania odpisu można umożliwić nieodpłatnie wykonanie fotokopii aktu stanu cywilnego sporządzonego w księdze stanu cywilnego prowadzonej przed dniem wejścia w życie ustawy, jeżeli jej wykonanie nie zagraża trwałości księgi i zawartych w niej aktów stanu cywilnego. Fotokopia aktu stanu cywilnego nie ma mocy dokumentu urzędowego.

23 W niniejszej sprawie żądanie strony dotyczyło wydania kserokopii oryginału aktu urodzenia (poprzez skserowanie fragmentu papierowej księgi urodzeń), czego przepisy ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego nie przewidują. Wgląd do aktu stanu cywilnego sporządzonego w formie dokumentu papierowego może nastąpić jedynie na podstawie art. 130 ust. 5 ww. ustawy, co też – jak podaje organ – miało miejsce 26 stycznia 2024 r.

24 W wyroku NSA z dnia 29 listopada 2023 r., sygn. II OSK 1625/22, stwierdzono, że w obowiązującym stanie prawnym nie ma podstawy prawnej do uwzględnienia wniosku tego rodzaju, ani podstawy prawnej do załatwienia sprawy w formie decyzji administracyjnej. Prawidłową formą załatwienia tego rodzaju sprawy jest odmowa wszczęcia postępowania w trybie art. 61a §1 k.p.a.

25 Art. 51 ust. 3 Konstytucji RP stanowi, że "Każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Ograniczenie tego prawa może określić ustawa." Dostęp jest zatem możliwy, ale w konkretnej formie, którą określa ww. ustawa. Cytowana regulacja konstytucyjna nie została więc naruszona.

26 Nie doszło do naruszenia art. 61a § 1, 107 § 1 i 3, 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., ani też innych przepisów, w tym wyżej podanych, w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi.

27 Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

28 Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a.

29 Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.