Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 lutego 2023 r., II SA/Gl 1587/22
wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 lutego 2023 r., II SA/Gl 1587/22
Sentencja
1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 lutego 2023 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 22 sierpnia 2022 r. nr SKO.4106.858.2022 w przedmiocie odmowy przedłużenia pobytu w domu samotnej matki oddala skargę.
Uzasadnienie
2 Decyzją z dnia 22 sierpnia 2022 r., nr SKO.4106.858.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, po rozpatrzeniu odwołania I. S. (dalej: "strona" lub "skarżąca") od wydanej z upoważnienia Wójta Gminy P. (dalej: "organ" lub "organ I instancji") decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., z dnia 27 czerwca 2022 r. nr [...] w sprawie odmowy przedłużenia pobytu I. S. wraz z dzieckiem D. H. w Domu Samotnej Matki i Dziecka w C. ul. [...] od miesiąca lipca 2022 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
3 Powyższa rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
4 Wnioskiem z dnia 13 czerwca 2022 r. strona zwróciła się do organu I instancji o pomoc w postaci przedłużenia pobytu wraz z synem D. H. w Domu Samotnej Matki i Dziecka w C. przy ul. [...]. Uzasadniając swój wniosek strona wskazała, że w placówce tej ma odpowiednie wsparcie asystenta osoby niepełnosprawnej, który pomaga jej załatwić sprawy, z którymi sobie nie radzi. Poprawia się jej stan zdrowia, odzyskała węch oraz smak, ma możliwość korzystania z regularnych wizyt u neurologa. Syn strony coraz lepiej się rozwija, ma szereg zainteresowań. Doskonale zaaklimatyzował się w przedszkolu. Pragnieniem strony jest usamodzielnienie się i stworzenie synowi odpowiednich warunków do prawidłowego rozwoju.
5 Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego zaskarżoną decyzją z dnia 27 czerwca 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanej pomocy w formie przedłużenia pobytu w Domu Samotnej Matki z Dzieckiem przy ul. [...].
6 W uzasadnieniu organ wskazał, że strona ma możliwość powrotu wraz z synem D. H. do domu, który zamieszkiwała przed interwencją kryzysową, co uzasadnia odmowę przyznania wnioskowanej pomocy społecznej.
7 Odwołanie do tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie złożyła strona. W uzasadnieniu odwołania strona podniosła, iż jest osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uważa, że obecnie nie jest w stanie samodzielnie prowadzić własnego gospodarstwa domowego. Wymaga wsparcia i pomocy w codziennych czynnościach gospodarczych. Pobyt w Domu Samotnej Matki i Dziecka jest dla niej niezbędny, z uwagi na kompleksowe wsparcie, jakie otrzymuje. Wychowuje samotnie syna D. H. a w placówce, w której przebywa ona i dziecko mają zapewnione całodobowe utrzymanie. Obecnie nie jest w stanie samodzielnie przygotowywać synowi gorących posiłków. Ponadto jej syn korzysta ze świetlicy, wsparcia psychologa, co wpływa korzystnie na jego rozwój psycho-społeczny. W jej ocenie dalsze kontynuowanie pobytu w placówce jest dla niej niezbędne także pod względem wychowania dziecka, ponieważ dzięki instytucjonalnemu wsparciu jej syn wykazuje znaczne postępy w rozwoju, aktywności społecznej, edukacji. Oświadczyła, iż nie jest w stanie przezwyciężyć trudności, w których obecnie się znajduje we własnym zakresie.
8 Rozpatrując odwołanie strony Kolegium uznało, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Kolegium zwróciło uwagę na regulacje dotyczące działań jednostek pomocy społecznej na rzecz osób i rodzin znajdujących się w sytuacji kryzysowej. Wskazało, że z akt sprawy wynika, że strona wraz z synem zamieszkiwała w Z. przy ul. [...]. Tam koncentrowało się jej życie i dziecka. Rodzina strony pozostawała w zainteresowaniu GOPS w Z. od 2000 r. Od kwietnia 2020 r. z uwagi na niepełnosprawność strony, rodzina miała przydzielonego asystenta rodziny. W dniu 16 czerwca 2021 r. strona doznała przemocy ze strony jej partnera i ojca dziecka. W trybie pilnym strona wraz z synem została odizolowana i w asyście pracownika socjalnego oraz asystenta rodziny przewieziona do Specjalistycznego Ośrodka Wsparcia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie w C. jako osoba doznająca przemocy. Ponieważ sprawca przemocy (ojciec dziecka) w trakcie jej pobytu w tej palcówce zmarł w dniu 27 czerwca 2021 r. i pobyt w niej był nieuzasadniony strona wraz z synem została przewieziona do Domu Samotnej Matki w C. na podstawie art. 47 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.) – dalej: "u.p.s.", w dniu 14.09.2021 r.
9 Jak ustalił organ I instancji strona jest osobą całkowicie niezdolną do pracy na podstawie orzeczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) nr [...] z dnia 15.04.2021 r. i z tego tytułu pobiera rentę inwalidzką w wysokości 1477,21 zł. Syn strony D. H. otrzymuje rentę rodzinną w kwocie 1317,29 zł. Jak ustalił organ I instancji na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w M. nabył on spadek po zmarłym ojcu w postaci domu jednorodzinnego w Z., gdzie strona zamieszkiwała z nim do czasu wystąpienia sytuacji kryzysowej.
10 Dokonując oceny tak ustalonego stanu faktycznego sprawy Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. W jego ocenie, zgodnie z art. 47 ust. 4 u.p.s. matki z małoletnimi dziećmi oraz kobiety w ciąży dotknięte przemocą lub znajdujące się w innej sytuacji kryzysowej mogą w ramach interwencji kryzysowej znaleźć schronienie i wsparcie w domach dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży. Interwencja kryzysowa pozostaje świadczeniem z zakresu pomocy społecznej i musi odpowiadać ogólnym zasadom i celom tej pomocy. Istoty tego świadczenia zdaniem Kolegium należy upatrywać w udzieleniu pomocy, która umożliwi powrót do stanu sprzed kryzysu, ewentualnie do stanu umożliwiającego samodzielne funkcjonowanie. Okres pobytu podlega ocenie organu.
11 Kolegium zważyło, iż odwołująca została umieszczona w Domu Samotnej Matki z Dzieckiem w trybie nadzwyczajnym a obecnie jej sytuacja życiowa i zdrowotna uległa znacznej poprawie. W ocenie organu odwoławczego strona ma możliwość powrotu do miejsca zamieszkania sprzed interwencji kryzysowej w Z. a rodzina posiada stałe dochody. Ponadto, jak zauważyło Kolegium, organ I instancji zadeklarował gotowość objęcia rodziny wsparciem w postaci pracownika socjalnego, asystenta rodziny oraz opiekunki, którzy wspólnymi działaniami wspierać będą oraz pomagać funkcjonować w społeczeństwie. Syn D. H. ma możliwość powrotu do wcześniej uczęszczanego przedszkola w Z., gdzie wg opinii Dyrekcji dobrze funkcjonował w grupie.
12 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 47 ustawy o pomocy społecznej, § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 17 stycznia 2022 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 150) oraz art. 6 i 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – dalej: "k.p.a.". W oparciu o wskazane zarzuty wniosła o:
13 1. zmianę zaskarżonej decyzji i przedłużenie pobytu w Domu Samotnej Matki i Dziecka,
14 2. dopuszczenie dowodu: operat szacunkowy działki przy ul. [...] w Z. celem udowodnienia, że poczyniła plany sprzedaży tej nieruchomości,
15 3. wniosła o wstrzymanie zaskarżonej decyzji i zwolnienie od kosztów sądowych.
16 W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organy orzekające w sprawie nie przeprowadziły dokładnego postępowania wyjaśniającego w sprawie sytuacji mieszkaniowej skarżącej. Wskazała, że odziedziczony przez syna dom jest zadłużony i nie stanowi on dla niej i dla jej dziecka odpowiedniego środowiska z uwagi na traumatyczne wspomnienia. W jej ocenie organy rozstrzygając sprawę kierowały się stanem majątkowym rodziny a nie dobrem rodziny. Strona wskazała, że organ I instancji wydając decyzję nie zasięgnął opinii kierownika Domu Samotnej Matki i Dziecka w C. pomimo, że miał obowiązek to zrobić na podstawie § 6 rozporządzenia ust. 1 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 17 stycznia 2022 r. W jej ocenie organ I instancji błędnie wskazał rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 8 marca 2005 r. w sprawie domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży (Dz.U. z 2005 r., Nr 43 poz. 418) ponieważ zostało ono uchylone. Wskazała, że proces przywracania równowagi psychicznej i umiejętności radzenia sobie jej rodziny, który postępuje, jest w toku. Jest on skomplikowany i czasochłonny a w jej przypadku (ofiara przemocy domowej i osoba niepełnosprawna), wymaga większej ilości czasu pracy ze nią i specjalnej opieki. Odmowa przedłużenia pobytu doprowadzi w jej ocenie zahamowania tego procesu.
17 Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
18 Postanowieniem z dnia 7 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1587/22 Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.
19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
20 Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 poz. 259) – dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
21 Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
22 Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że zaskarżona jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa w stopniu dającym podstawę do ich uchylenia.
23 Materialną podstawą rozstrzygnięcia w sprawie stanowił art. 47 ust. 2-4 powołanej wyżej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 8 marca 2005 r. w sprawie domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży.
24 Z akt sprawy wynika, że skarżąca w ramach sytuacji kryzysowej, która miała miejsce w dniu 16.06.2021 r. została przewieziona do Specjalistycznego Ośrodka Wsparcia Dla Ofiar Przemocy w Rodzinie w C. a następnie w dniu 14.09.2021 r. została umieszczona wraz z dzieckiem w Domu Samotnej Matki w C. Wszystkie działania w tym zakresie zostały podjęte wskutek działania GOPS w P. Interwencja kryzysowa należy do świadczeń niepieniężnych zgodnie z art. 36 pkt 2 lit. h u.p.s. Ośrodek pomocy społecznej kierował się w swoich działaniach regulacjami zawartymi w powołanym wyżej przepisie oraz w art.17 ust. 1 pkt 3 i art. 47 ust. 2 u.p.s. Z treści uzasadnienia organu I instancji wynika, że koszty świadczenia (interwencji kryzysowej, w tym pobytu w Domu Samotnej Matki i Dziecka) zostały pokryte z środków publicznych będących w dyspozycji GOPS. Orzekające w sprawie organy uznały, że brak jest możliwości przedłużenia pobytu skarżącej w Domu po upływie roku, z uwagi na fakt, że ustawy przyczyny, które związane były ze stosowaną wobec niej przemocą przez byłego partnera (ojca dziecka), który zmarł a strona dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi jej zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych i dysponuje domem jednorodzinnym, w którym może zamieszkać. GOPS w P. zadeklarował gotowość objęcia rodziny skarżącej wsparciem w postaci pracownika socjalnego, asystenta rodziny oraz opiekunki. Syn strony D. H. ma możliwość powrotu do wcześniej uczęszczanego przedszkola w Z.
25 W myśl art. 151 ust. 1 u.p.s. z dniem 1 stycznia 2005 r. domy pomocy społecznej dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży stały się ośrodkami wsparcia - domami dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, o których mowa w art. 47 ust. 4 u.p.s. W myśl powołanego przepisu osoby takie, dotknięte przemocą lub znajdujące się w innej sytuacji kryzysowej mogą w ramach interwencji kryzysowej znaleźć schronienie i wsparcie w domach dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży. O ile domy pomocy społecznej - ze swej istoty - nastawione są na trwałe świadczenie usług opiekuńczych osobom skierowanym doń na czas nieokreślony, o tyle przekształcenie dotychczasowych domów pomocy społecznej dla matek z małoletnimi dziećmi i kobietami w ciąży w ośrodki wsparcia zmieniło ich charakter. Ten typ ośrodków zajmuje się udzielaniem pomocy o charakterze interwencyjnym, tzn. zapewnieniem schronienia i wsparcia podczas sytuacji kryzysowej, w celu jej przezwyciężenia. Chodzi zatem o działania tymczasowe i doraźne umożliwiające powrót do normalnego życia.
26 W trakcie pobytu skarżącej w Domu Samotnej Matki i Dziecka w C. trwającego ponad 9 miesięcy i roku od zaistniałej sytuacji kryzysowej, jej przyczyny z uwagi na śmierć sprawcy przemocy ustały. Orzekające w sprawie organy prawidłowo uznały, że w przypadku skarżącej, uwzględniając jej sytuację majątkową i dochodową, możliwość powrotu do miejsca zamieszkania, do domu, który odziedziczył syn oraz deklarowaną pomoc ośrodka pomocy społecznej nie ma podstaw do dalszego udzielania skarżącej pomocy w ramach interwencji kryzysowej, która jest szczególną instytucją pomocy społecznej, ale realizowaną w ramach celów i zasad wynikających z ustawy o pomocy społecznej. W sytuacji strony, z uwagi na jej niepełnosprawność wymagana jest pomoc innego rodzaju, nie związana z sytuacją kryzysową w jakiej się znalazła tj. przemocą fizyczną jej partnera. Taka pomoc została zadeklarowane przez GOPS w P.
27 Sąd nie zgodził się z zarzutem naruszenia prawa przez organy orzekające w sprawie poprzez zastosowanie nieobowiązującego rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 8 marca 2005 r. w sprawie domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży. Skarżąca została umieszczona w Domu Samotnej Matki i Dziecka w C. w dniu 14.09.2021 r. a więc w okresie kiedy obowiązywało powołane wyżej rozporządzenie i do jej pobytu należy stosować regulacje tego rozporządzenia. Wskazane przez stronę obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej w sprawie domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży weszło w życie dopiero 24 stycznia 2022 r. i nie ma zastosowania do sytuacji skarżącej.
28 Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.