Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 sierpnia 2022 r., II SA/Gl 1445/20

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 sierpnia 2022 r., II SA/Gl 1445/20

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 21 września 2020 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1781/2020/10865/AK w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 18 sierpnia 2020 r. nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie

2 Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 18 sierpnia 2020 r., działając m.in. na podstawie art. 30 ust. 1, 2, 7 i 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: Dz. U. z 2022 r., poz. 615), zwanej dalej u.ś.r., ustalił, że świadczenie rodzicielskie na dziecko N. W. za okres od 17 stycznia 2018 r. do 16 stycznia 2019 r. w kwocie 12.000,10 zł zostało nienależnie pobrane (pkt 1), zobowiązał obecnie skarżącą W. L. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 12.000,10 zł (pkt 2) oraz ustalił, że kwotę nienależnych świadczeń w wysokości 12.000,10 zł. należy wpłacić do kasy MOPS lub na rachunek bankowy w terminie 30 dni od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna.

3 W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia 4 listopada 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach stwierdziło nieważność decyzji organu I instancji z dnia 6 marca 2018 r. przyznającej skarżącej prawo do przedmiotowego świadczenia rodzicielskiego. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącej organ I instancji decyzją z dnia 20 listopada 2019 r. odmówił skarżącej przedmiotowego świadczenia rodzicielskiego. Stwierdził, że pomimo tego, iż skarżąca jest matką dziecka, to w okresie od 17 stycznia 2018 r. do 16 stycznia 2019 r. nie przysługiwała jej władza rodzicielska nad dzieckiem, albowiem sama była nieletnia.

4 Na skutek wniesionego odwołania od wymienionej na wstępie decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

5 W uzasadnieniu powołano się na przepis art. 30 ust. 1 oraz ust. 2 pkt. 4 i ust. 7 u.ś.r. i stwierdzono, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Zauważono, że organ odwoławczy jest związany treścią powyższego przepisu, który nakazuje uznać świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania z rażącym naruszeniem prawa, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne.

6 W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła obrazę prawa materialnego tj. art. 17c oraz art. 30 u.ś.r., oraz art. 15 i art. 18 § 1 k.c. w związku z art. 30 k.p.a. poprzez przyjęcie pozaustawowej negatywnej przesłanki "braku przysługiwania władzy rodzicielskiej matce dziecka" jako podstawy odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego.

7 Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jak również o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zobowiązanie organu I instancji do rozpatrzenia pierwotnego wniosku o przyznanie świadczenia rodzicielskiego ze wskazaniem, iż "brak przysługiwania władzy rodzicielskiej matce dziecka" nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia. Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych.

8 W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

9 Postanowieniem z dnia 27 maja 2021 r. tut. Sąd zawiesił postępowanie sądowe do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 listopada 2019 r.

10 Prawomocnym wyrokiem z dnia 21 stycznia 2022 r., sygn.. akt II SA/Gl 1057/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił m.in. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 listopada 2019 r. oraz decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 20 listopada 2019 r. Sąd ponadto umorzył postępowanie administracyjne w sprawach, których dotyczyły kontrolowane wówczas decyzje.

11 Postanowieniem z dnia 1 lipca 2022 r. Sąd podjął postępowanie sądowe w niniejszej sprawie.

12 W piśmie procesowym bez daty, które wpłynęło do Sądu w dniu 2 sierpnia 2022 r., pełnomocnik skarżącej zgłosił swój udział w sprawie, wniósł o zasądzenie kosztów postępowania oraz powołał się na wyrok tut. Sądu z dnia 21 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1057/21.

13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

14 Skarga zasługuje na uwzględnienie.

15 Przypomnieć przyjdzie, że podstawą uznania w niniejszej sprawie pobranego przez skarżącą świadczenia rodzicielskiego za świadczenie nienależnie pobrane, była decyzja organu odwoławczego z dnia 4 listopada 2019 r. Tą bowiem decyzją stwierdzono nieważność decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 6 marca 2018 r. przyznającej skarżącej przedmiotowe świadczenie. Tym samym spełniła się przesłanka z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r.

16 Decyzja stwierdzająca nieważność decyzji, na podstawie której skarżąca pobierała świadczenie rodzicielskie, została jednak prawomocnie wyeliminowana z obrotu prawnego na mocy wyroku tut. Sądu z dnia 21 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1057/21.

17 Taka sytuacja powoduje, że w odniesieniu do obecnie kontrolowanych decyzji zaistniała przesłanka wznowieniowa, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.

18 Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Podzielić przy tym przyjdzie utrwalone w tej kwestii orzecznictwo sądów administracyjnych, wedle którego na gruncie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. nie ma podstaw, by pojęcie "naruszenia prawa", o jakim mowa w tym przepisie, ograniczać jedynie do części przesłanek wznowienia postępowania. Naruszenie prawa nie może bowiem być odnoszone tylko do sytuacji, gdy zachodzi prosta sprzeczność między treścią przepisu a sposobem jego zastosowania przez organ administracji. Przyjąć należy, że każda podstawa wznowienia postępowania administracyjnego jest tożsama z "naruszeniem prawa" i powinna być brana pod uwagę w toku sądowej kontroli decyzji. Dotyczy to także podstawy wznowieniowej, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., a więc również takiej sytuacji, gdy decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. W postępowaniu administracyjnym przez wydanie decyzji z naruszeniem prawa rozumie się przy tym także takie sytuacje, w których organowi administracji nie można postawić zarzutu naruszenia przepisów w chwili wydawania decyzji. Dotyczy to niektórych podstaw wznowienia postępowania administracyjnego, w tym m.in. podstawy określonej w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Tak więc, w razie stwierdzenia przez sąd, że kontrolowany akt narusza prawo, a naruszenie to daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, to zachodzi podstawa do uchylenia takiego aktu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., bowiem dyspozycja tego przepisu ma na celu przede wszystkim ochronę obiektywnego porządku prawnego (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 23 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 2947/14; z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II OSK 807/11 i z dnia 10 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 1760/14 oraz powołane w nich dalsze orzeczenia - dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

19 Opisana sytuacja i jej skutki powodują jednocześnie, że dalsze procedowanie w przedmiocie nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia rodzicielskiego stało się bezprzedmiotowe. W obrocie prawnym pozostaje bowiem ostateczna decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia 6 marca 2018 r., na mocy której skarżącej przyznane zostało świadczenie rodzicielskie. Zatem postępowanie wszczęte przez organ I instancji zawiadomieniem z dnia 20 grudnia 2019 r. w sprawie ustalenia i zobowiązania skarżącej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzicielskiego w okresie od 17 stycznia 2018 r. do 16 stycznia 2019 r., podlega umorzeniu.

20 Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz jak w pkt 2 sentencji na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a.

21 O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., a na ich wysokość składa się opłata za czynności adwokackie obliczona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).