Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 marca 2021 r., II SA/Gl 1262/20

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 marca 2021 r., II SA/Gl 1262/20

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 marca 2021 r. sprawy ze skargi O. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę

Uzasadnienie

2 Po ponownym rozpoznaniu sprawy (wcześniejsza decyzja pierwszoinstancyjna z dnia [...] r. została bowiem uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, dalej też jako SKO lub Kolegium z dnia [...] r.), wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. (dalej też jako Prezydent) decyzją z dnia [...]r., nr [...] orzeczono o odmowie przyznania O.S. (dalej też jako skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jej babcią B.S.

3 W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał brzmienie mających zastosowanie w sprawie przepisów oraz wskazał na okoliczności stanu faktycznego uzasadniające zajęte stanowisko. Jako podstawę decyzji organ wskazał art. 104 Kpa oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., zwanej też dalej ustawą lub u.ś.r.).

4 Stwierdził, że za odmową przyznania wnioskowanego świadczenia przemawia okoliczność istnienia będącej w stanie sprawować opiekę nad B.S. osoby spokrewnionej do niej w pierwszym stopniu, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a). Nadto skarżąca ma ustalone w związku ze sprawowaną nad babcią opieką prawo do zasiłku dla opiekuna (art. 17 ust. 1 pkt 1b ustawy).

5 W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wyrażając niezadowolenie z jej treści opisała stan zdrowia babci i zakres sprawowanej nad nią opieki. Dołączyła do niego oświadczenie dzieci babci, podające powody, dla których nie mogą oni sprawować opieki nad swoją matką.

6 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach odwołania tego nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa decyzję Prezydenta utrzymało w mocy.

7 W uzasadnieniu tego orzeczenia, po przytoczeniu mających zastosowanie w sprawie przepisów Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, zastosował właściwe przepisy prawa i odpowiednio uzasadnił zajęte w sprawie stanowisko. Stwierdziło, że stronie nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem pobierała zasiłek dla opiekuna. Gdyby strona zrezygnowała z uprawień do tego zasiłku, a organ pierwszej instancji uchylił decyzję w tym zakresie, to organ odwoławczy byłby uprawniony do zmiany objętej odwołaniem decyzji.

8 SKO podzieliło także stanowisko organu pierwszej instancji, iż stronie nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem osoba wymagająca opieki – B.S. posiadała dzieci, które nie sprawują opieki nad matką. Przepis art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a ustawy w związku z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy wskazuje zaś katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania. Jednocześnie wskazuje się w orzecznictwie, iż zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, taką pomoc świadczyć. Ustawodawca założył w ustawie o świadczeniach rodzinnych, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznaje się w przypadku okoliczności ustalonych przez ustawodawcę.

9 Kolegium Odwoławcze zwróciło także uwagę na interpretację art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, zgodnie z którą nie jest dopuszczalne jednoczesne przyznanie i wypłata dwu lub więcej opisanych w nim świadczeń, natomiast stronie przysługuje prawo wyboru, z którego z nich chce skorzystać (art. 27 ust. 5 ustawy). Fakt uzyskiwania specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale wymaga wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna. W orzecznictwie sądów administracyjnych, które jest wyznacznikiem standardów orzekania dla organów administracji wskazuje się, iż dopóki w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Pobieranie jednego z wymienionych świadczeń wyklucza bowiem przyznanie drugiego z nich. W niniejszym stanie faktycznym, decyzja przyznająca stronie specjalny zasiłek opiekuńczy nie została wyeliminowana z obrotu prawnego do dnia wydania zaskarżonej decyzji, w dniu [...] roku zmarła B.S., a tym samym do dnia jej śmierci została ona już zrealizowana, ponieważ specjalny zasiłek opiekuńczy przysługiwał stronie do dnia śmierci babci, a zatem decyzja ta - na dzień wydania decyzji organu odwoławczego niezaprzeczalnie nie kształtuje już sytuacji prawnej strony, ale nie może obecnie być wyeliminowana z obrotu prawnego. Wprawdzie strona oświadczyła, że w przypadku przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złoży prośbę o uchylenie zasiłku dla opiekuna, to złożyła ona oświadczenie warunkowe, które w obecnym stanie faktycznym nie może być uwzględnione.

10 W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO skarżąca podniosła, że dzieci jej wymagającej opieki babci nie były w stanie sprawować nad nią opieki. Jej matka pomagała babci w ramach posiadanych możliwości alimentacyjnych. Zarzuciła, że organy przedłużały postępowanie oraz , iż nie była informowana przez organy co do możliwości wyboru pomiędzy otrzymywanym zasiłkiem dla opiekuna i świadczeniem pielęgnacyjnym. Nie mogła zrezygnować wcześniej z zasiłku dla opiekuna, bo nie miałaby środków do życia. W konsekwencji, wobec śmierci babci stara się za okres jej życia o wyrównanie pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna. Opisała też szeroko zakres sprawowanej nad babcią przez 8 lat opieki oraz trudną sytuację materialną.

11 W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

12 W piśmie procesowym z dnia 5 listopada 2020 r. skarżąca wnosząc o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu jawnym podtrzymała skargę i oświadczyła, że skoro zasiłek dla opiekuna i świadczenie pielęgnacyjne oparte są na tej samej podstawie prawnej, to powinna otrzymać wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne.

13 W piśmie procesowym z dnia 25 lutego 2021 r. pełnomocnik skarżącej z urzędu podtrzymując jej skargę zarzucił, że zaskarżona decyzja została wydana przy zastosowaniu błędnej wykładni art. 17 ust. 1 i ust. 5 u.ś.r. poprzez pominięcie celów tej ustawy i norm konstytucyjnych oraz w następstwie niezastosowania art. 27 ust. 5 ustawy i art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP.

14 W konsekwencji wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i o wydanie przez Sąd merytorycznego rozstrzygnięcia.

15 W związku z intensyfikacją epidemii COVID-19, w związku z czym przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można jej przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazaniem obrazu i dźwięku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, a to na podstawie art. 15 zzs4 ust 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19... (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), zważył, co następuje:

16 Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do jej wzruszenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lub pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). Zaskarżona decyzja pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada bowiem zdaniem Sądu obowiązującemu prawu.

17 Skarżąca starała się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaną opieką nad swoją posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności babcią. W sprawie pozostaje poza sporem, że wymagająca opieki babcia posiadała dwoje żyjących dzieci, tj. matkę skarżącej oraz syna, z których żadne nie legitymowało się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. O świadczenie pielęgnacyjne starała się zatem jako osoba inna, nie spokrewniona w pierwszym stopniu w rozumieniu art. 17 ust. 1a u.ś.r.

18 Zgodnie zatem z treścią ust. 1a pkt 2 ustawy przedmiotowe świadczenie przysługiwałoby jej (pomijając inne wymagania, które nie były przez organy orzekające kwestionowane) tylko w przypadku, gdy nie byłoby innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, osoby takie byłyby małoletnie, lub legitymowałyby się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności.

19 Taka sytuacja jednak w sprawie nie zachodzi. Jak już bowiem stwierdzono, a co nie jest w sprawie sporne, ani syn ani córka babci skarżącej nie legitymowali się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. W światle powyższych przepisów to na nich spoczywał zatem obowiązek sprawowania opieki nad wymagającą tego matką, co z kolei wykluczało możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej jako wnuczce.

20 Jakkolwiek w orzecznictwie prezentowane jest również stanowisko, że fakt braku legitymowania się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, sam przez się nie uniemożliwia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności, ale dotyczy to tylko sytuacji, gdy osoby takie z uwagi na swój jednoznacznie wykazany stan zdrowia takiej opieki faktycznie sprawować nie mogą.

21 Taka sytuacja w niniejszej sprawie jednak nie zachodziła, a w szczególności nie została ani przez samą skarżącą zgłoszona, a tym bardziej w dostateczny sposób wykazana. Zdaniem Sądu w świetle treści powyższych przepisów nie chodzi bowiem o jakiekolwiek przeszkody związane ze sprawowaniem osobistej opieki nad osobą uprawnioną do alimentacji, ale o przeszkody związane ze stanem zdrowia zobowiązanego, wskazujące na jego w tym względzie znaczny stopień niepełnosprawności, uniemożliwiający sprawowanie opieki fizycznej nad inną osobą, a nie o stany chorobowe, które sprawowanie takiej opieki jedynie utrudniają, czy w pewnym tylko zakresie ograniczają. Takie zaś w zalegających w aktach administracyjnych oświadczeniach dzieci babci skarżącej nie zostały wykazane. Okoliczności związane z konfliktem emocjonalnym z wymagającą opieki matką, sytuacja materialna i mieszkaniowa jej dzieci oraz miejsce ich zamieszkania nie mają w tym względzie prawnego znaczenia.

22 Wobec powyższego organy orzekające zasadnie przyjęły, że za odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia przemawia treść art. 17 ust. 1a pkt 2 w zw. z ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Brak jest przy tym zdaniem Sądu podstaw aby tak rozumiana w odniesieniu do stanu niniejszej sprawy treść tych przepisów naruszała normy konstytucyjne wynikające z treści przepisów wskazanych w piśmie pełnomocnika skarżącej z dnia 25 lutego 2021 r.

23 W konsekwencji dla wyniku sprawy nie mogła mieć już znaczenia kwestia pobierania przez skarżącą w związku z opieką nad babcią zasiłku dla opiekuna. Przysługujące na podstawie art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy uprawnienie wyboru jednego ze świadczeń realizuje się bowiem jedynie w przypadku ziszczenia się uprawnienia do każdego z nich, co w odniesieniu do świadczenia pielęgnacyjnego po stronie skarżącej nie miało miejsca. Z tego też powodu organy nie miały podstaw, aby pouczać skarżącą o możliwości wybory jednego ze świadczeń (pomijając już okoliczność zgonu babci skarżącej przed wydaniem zaskarżonej decyzji).

24 Z tych wszystkich względów skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.

25 mr