Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 czerwca 2009 r., III SA/Gl 398/09

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 czerwca 2009 r., III SA/Gl 398/09

Sentencja

1 Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. F. (F.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 400 zł (czterysta złotych), zaś w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy;

Uzasadnienie

2 Wraz ze skargą z [...] r. J. F. złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych.

3 W uzasadnieniu podniósł, iż przez [...] lata był osobą bezrobotną i dopiero od [...] r. jest zatrudniony na czas określony do końca [...] roku. Nadto powołał się na kłopoty zdrowotne i związaną z tym konieczność ponoszenia wydatków na zakup leków i odpowiedniego wyżywienia.

4 Równocześnie zadeklarował, że gospodaruje samotnie i nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości.

5 Miesięczny dochód strony uzyskiwany z tytułu wynagrodzenia za pracę zadeklarowany został w kwocie brutto 1.276 zł, co daje 960,96 zł netto.

6 Następnie, to jest [...] r. (w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku - pismo z [...] r., skierowane do rąk pełnomocnika skarżącego - radcy prawnego B. K.), do Sądu nadesłano kopię umowy o pracę skarżącego, dowody wypłaty wynagrodzenia z tego tytułu, kopię zeznania podatkowego złożonego przezeń za rok [...] (wykazano w nim dochód w kwocie [...] zł), wyciągi bankowe potwierdzające brak dokonania jakichkolwiek operacji na należącym do niego rachunku w okresie od [...] do [...] r. oraz fakt, iż stan tego konta na dzień [...] r. wynosił [...] zł a nadto oświadczenie skarżącego datowane na [...] r., w którym podał on, iż wydatkuje na lekarstwa [...] zł miesięcznie. Złożono także faktury VAT i paragony potwierdzające wysokość wydatków ponoszonych w ramach opłat za zużycie energii elektrycznej i wody w zamieszkiwanej przezeń nieruchomości.

7 Ponieważ wspomniane paragony i faktury VAT wystawione zostały nie tylko na skarżącego, lecz również na osobę, której nie wymienił on we wniosku jako członka jego gospodarstwa domowego (U. F.), pismem z [...] r. wezwano go do wyjaśnienia takiego stanu rzeczy.

8 W odpowiedzi na powyższe wnioskujący przedłożył pismo procesowe datowane na [...] r., w którym oświadczył, że U. F. jest jego małżonką, zamieszkuje wraz z nim i uzyskuje dochód z tytułu emerytury (z dołączonej do pisma decyzji organu rentowego wynika, że wysokość rzeczonego świadczenia brutto wynosi [...] zł, co daje kwotę netto [...] zł). Nie jest mu natomiast wiadomo, aby posiadała zasoby pieniężne bądź przedmioty o wartości przekraczającej 3.000 Euro.

9 W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje.

10 Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei po myśli art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.

11 Odnosząc się do wniosku J. F. godzi się w pierwszej kolejności przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do jej brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 §3 tej ustawy, mogącym obejmować między zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

12 Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że zachował on wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.

13 Z oświadczeń skarżącego oraz z nadesłanych w toku postępowania dokumentów źródłowych wynika bowiem, że nie dysponuje on żadnymi zasobami finansowymi (vide: nadesłane wyciągi bankowe) ani łatwym do spieniężenia majątkiem. Równocześnie wysokość dochodu przypadającego na jego gospodarstwo domowe wynosi 2.251,64 zł (na co składa się pobierane przezeń wynagrodzenie w kwocie 960,96 zł – vide: nadesłane dowody wypłaty, oraz emerytura jego małżonki w wysokości [...] zł – patrz: przedłożona decyzja organu rentowego z [...] r.). Nie budzi zatem wątpliwości, że pokrycie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie 2.000 zł, przekracza możliwości płatnicze wyżej wymienionego i mogłoby poskutkować powstaniem uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jego i żony.

14 Zważywszy sytuację materialną, w jakiej znajduje się wnioskujący nie sposób jednak uznać, aby okoliczności sprawy przemawiały za całkowitym uwzględnieniem zgłoszonego żądania.

15 Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko orzecznictwa sądowego - patrz.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8; z 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 586/08 niepubl. oraz z 25 maja 2009 r., sygn. akt II OZ 460/09, niepubl.).

16 W świetle powyższego stwierdzić przyjdzie, że prawo pomocy w zakresie obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych może zostać przyznane wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca, pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków nawet na pokrycie części omawianych należności.

17 Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, sytuacja taka nie ma w niniejszej sprawie miejsca.

18 Skarżący i jego żona osiągają bowiem stały dochód w kwocie ogółem 2.251,64 zł netto, co w przeliczeniu na jedną osobę daje 1.125,82 zł. Równocześnie jego oświadczenia oraz przedłożone w toku postępowania dokumenty źródłowe nie wskazują, aby był obciążony ponadprzeciętnie wysokimi kosztami utrzymania. J, F, podawał wprawdzie, że jest osobą przewlekle chorą i musi stale zażywać lekarstwa, jednak w swoim piśmie z dnia [...] r. określił, iż miesięcznie wydatkuje z tego tytułu [...] zł, co nie jest wszak kwotą szczególnie wysoką. Nadto wśród stałych kosztów bieżącego utrzymania (o podanie których był wzywany pismem z dnia [...] r., gdzie zwrócono się do niego o wskazanie orientacyjnej miesięcznej wysokości wydatków z tytułu czynszu, opłat za tzw. media, zakupu żywności, środków czystości, leków itp.) wymienił wyłącznie opłaty za zużycie energii elektrycznej i wody podnosząc (patrz: pismo procesowe z [...] r.), że sprowadzają się one do kwoty [...] zł (z dokumentów źródłowych wynika, iż są dwukrotnie większe i wynoszą [...] zł - vide: przedłożone faktury VAT opiewające na łączną kwotę [...] zł, stanowiącą sumę należności za dwa miesiące).

19 Mając na uwadze powyższe uznano, że wnioskodawca jest w stanie, przy racjonalnym i oszczędnym gospodarowaniu zgromadzić środki pieniężne wystarczające na opłacenie przynajmniej części wymaganego wpisu od skargi, jaką jest kwota 400 zł (20 % wymaganej opłaty) a także na uiszczenie takiej kwoty tytułem ewentualnych pozostałych opłat sądowych, które mogą pojawić się w niniejszej sprawie w przyszłości.

20 Uiszczenie kosztów sądowych w przywołanej wysokości nie powinno spowodować uszczerbku dla koniecznego utrzymania dwuosobowej rodziny skarżącego. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.).

21 Tymczasem zważywszy rozmiar dochodu wnioskodawcy i jego małżonki uznano, że jego gospodarstwo domowe nie poniesie takiej szkody w wyniku pokrycia opłaty w rozmiarze 400 zł. Jak bowiem wynika z zaprezentowanych wyżej rozważań, strona nie zdołała potwierdzić, aby obciążały ją znaczne koszty utrzymania.

22 Na marginesie trzeba zasygnalizować, że pewien cień na wiarygodność oświadczeń skarżącego rzuca wyraźna sprzeczność pomiędzy złożonymi przezeń w toku postępowania oświadczeniami. Trzeba bowiem zwrócić uwagę, iż w treści wniosku o przyznanie prawa pomocy (vide: rubryka nr 6 złożonego formularza "PPF" dotycząca stanu rodzinnego) podał jednoznacznie, że gospodaruje samotnie, podczas gdy później (to jest dopiero w odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia faktu, iż w nadesłanych fakturach VAT dotyczących opłat za tzw. media związane z zamieszkiwaną nieruchomością figuruje inna osoba) wskazał, że zamieszkuje wraz z małżonką. Skoro przy tym wspomniane wyżej faktury wystawiane są na nich obojga, to nie budzi wątpliwości, iż wspólnie ponoszą koszty utrzymania tej nieruchomości, co z kolei oznacza, że wspólnie gospodarują.

23 Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 258 §3 oraz z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.