Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 sierpnia 2021 r., I SA/Gd 391/21

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 sierpnia 2021 r., I SA/Gd 391/21

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 17 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 22 stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

2 Decyzją Nr [...] z dnia 3 lipca 2015 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej ustalił W.S. wysokość zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych w wysokości 518.340,00 zł.

3 Przedmiotowa decyzja została uznana za doręczoną ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi strony postępowania M.S. za pośrednictwem poczty w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej w dniu 20 lipca 2015 r.. Zatem zgodnie z art. 128 Ordynacji podatkowej decyzja organu podatkowego pierwszej instancji stała się ostateczna.

4 W dniu 23 kwietnia 2020 r. do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wpłynął wniosek W.S. z dnia 18 kwietnia 2020 r., reprezentowanej przez pełnomocnika M.S. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wraz z odwołaniem z dnia 18 kwietnia 2020 r. od decyzji ostatecznej Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 3 lipca 2015 r. Nr [...] .

5 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej po zapoznaniu się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym nie stwierdził przesłanek do uznania żądań podniesionych we wniosku z dnia 18 kwietnia 2020 r. i postanowieniem Nr [...] z dnia 22 stycznia 2021 r. odmówił W.S. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 3 lipca 2015 r..

6 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej mając na względzie całokształt sprawy uznał, iż argumentacja pełnomocnika W.S. zawarta we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania z dnia 18 kwietnia 2020 r. oraz odwołaniu z dnia 18 kwietnia 2020 r. nie znajduje odzwierciedlenia zgromadzonym w materiale dowodowym.

7 Jak bowiem ustalono zgodnie z dyspozycją zawartą w pismach (ustanowionego w sprawie przez podatnika pełnomocnika) z dnia 13 września 2012 r. oraz dnia 1 kwietnia 2013 r. adresem wskazanym do doręczania korespondencji wystosowanej przez organ pierwszej instancji był G. ul. B.

8 Zauważono, iż rzeczywiście w piśmie z dnia 17 lipca 2012 r. strona postępowania W.S. podała adres do doręczeń Z. ul. K., jednakże ustanowiony na mocy aktu notarialnego rep. A nr [...] z dnia 16 maja 2012 r. pełnomocnik M.S. w w/wym. pismach wskazał na inny adres tj. G. ul. B.

9 Biorąc pod uwagę dokonane ustalenia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, iż w aktach sprawy prowadzonej przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w sprawie ustalenia W.S. wysokości zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych podanym adresem do doręczeń był G. ul. B.

10 Ponadto wskazano, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających fakt przesłuchania M.S. w trakcie pobytu w Areszcie Śledczym w S. lub w G. przez pracowników organów podatkowych pierwszej instancji (tj. Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej oraz Naczelników Urzędu Skarbowego w G. oraz Urzędu Skarbowego).

11 Brak jest również dowodów na okoliczność poinformowania Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej przez pełnomocnika o pobycie w areszcie śledczym, a także dowodów na przeprowadzenie w trakcie pobytu M.S. w placówce penitencjarnej (w ramach prowadzonych czynności kontrolnych) jego przesłuchania.

12 Mając na uwadze ustalony stan faktyczny Dyrektor lzby Administracji Skarbowej przyjął, że doręczenie decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 3 lipca 2015 r. nastąpiło skutecznie pod adresem wskazanym przez pełnomocnika w pismach z dnia 13 września 2012 r. oraz dnia 1 kwietnia 2013 r., tj. G. ul B.

13 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił, że wskazanie w postępowaniu podatkowym adresu do doręczeń w kraju ma określone konsekwencje procesowe.

14 Osoba fizyczna nie odbierając korespondencji skierowanej prawidłowo na określony adres, powinna być świadoma skutków jakie powoduje takie postępowanie. Ponadto to na pełnomocniku, który został ustanowiony w sprawie (w celu zapewnienia stronie skutecznej reprezentacji nie tylko merytorycznej, ale i procesowej) ciąży obowiązek dochowania szczególnej staranności we wskazaniu aktualnego miejsca zamieszkania, czy też aktualnego adresu do doręczeń, a w razie jego zmiany dokonać ich aktualizacji w aktach sprawy.

15 W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej pełnomocnik W.S. w żaden sposób nie uwiarygodnił swojej staranności we wskazaniu prawidłowego adresu do doręczania kierowanej do podatnika korespondencji ani też nie powiadomił Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej o swoim pobycie w areszcie śledczym.

16 Podkreślono, iż pełnomocnictwo jest stosunkiem prawnym opartym na szczególnym zaufaniu miedzy stronami. Skutkiem umocowania pełnomocnika jest powstanie stosunku pełnomocnictwa, którego istota polega na upoważnieniu pełnomocnika do działania w imieniu i ze skutkami dla mocodawcy. Mocodawca może zatem oczekiwać, że pełnomocnik będzie dokonywał w jego imieniu czynności prawnych w sposób należyty, zgodny z wolą mocodawcy, nie będzie nadużywał swojej kompetencji, ani działał w celu realizacji własnych interesów.

17 A zatem zarzut dotyczący braku wiedzy w kwestii wydania przedmiotowej decyzji, a co za tym idzie wadliwości jej doręczenia uznano za bezzasadny. Tym samym w rozpatrywanej sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej uzasadniający przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.

18 Reasumując w tym stanie faktycznym i prawnym sprawy brak było podstaw prawnych do uznania wniosku strony o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji ostatecznej Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej Nr [...] z dnia 3 lipca 2015 r.

19 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wydanemu postanowieniu strona zarzuciła naruszenie:

20 art. 58 § 1 k.p.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w sytuacji, kiedy przywrócenie tego terminu było zasadne, tj. uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz jej pełnomocnika,

21 art. 150 O.p. jak i art. 42 k.p.a. i art. 43 k.p.a. poprzez uznanie, że doszło do skutecznego i niewadliwego doręczenia ww. decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej, pomimo tego, że organ dokonał doręczenia zastępczego o którym mowa w art. 150 O.p. w miejscu pod którym adresat przesyłki nie zamieszkiwał, został nawet wymeldowany z tego adresu,

22 art. 8 k.p.a. i wyrażonej nim zasady wzbudzania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej poprzez przerzucanie na stronę postępowania odpowiedzialności za skutki wadliwego doręczenia decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej,

23 art. 77 § 1 k.p.a. i art. 7 k.p.a. oraz wyrażonej w nim zasady prawdy obiektywnej poprzez zaniechanie prawidłowego przeprowadzenia dowodu z wskazanych faktów przez M.S. pomimo zgłoszenia w tym przedmiocie i wydanie postanowienia bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego,

24 naruszenie przepisów postępowania skutkujące bezskutecznością doręczenia polegające na niezachowaniu ustawowych wymogów przewidzianych przez art. 144-154 Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Stwierdzono, żę słusznie w judykaturze wskazuje się, że prawidłowość doręczeń jest jednym z kluczowych warunków przestrzegania praw strony, a same przepisy mają charakter gwarancyjny (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 2006 r., III SA/Wa 3451/05). Dlatego też wszelkie wątpliwości powinny być tłumaczone na korzyść strony, natomiast błędy podmiotów trzecich dokonujących doręczeń - poczty, doręczycieli (art. 144 O.p.) - obciążają na zasadzie ryzyka administrację podatkową.

25 Zarzucono też naruszenie przepisów procesowego tj. art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 O.p. poprzez pominięcie znanej w toku postępowania podatkowego organom okoliczności tymczasowego aresztowania pełnomocnika i niezasadnego zastosowania w sprawie art. 150 O.p., a w konsekwencji wadliwego zastosowania art. 162 O.p..

26 W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

27 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

28 Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

29 Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

30 W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

31 Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

32 Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w i skardze podniesiony.

33 Ponadto, w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

34 Tak rozumiejąc swoją rolę Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym zaskarżone postanowienie narusza prawo.

35 Na wstępie należy zwrócić uwagę, że w zaskarżonym postanowieniu, które miało dotyczyć rozstrzygnięcia, czy w sprawie zaistniały przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 3 lipca 2015 r., wynikające z treści art. 162 O.p., organ niekorzystnie dla strony stanowisko uzasadniał argumentacją oceniającą legalność i skuteczność doręczenia decyzji. Czynił to wprawdzie odnosząc się do twierdzeń zawartych we wniosku strony o przywrócenie terminu jednak - wbrew wymogowi art. 162 O.p. - całkowicie pominął okoliczności, które winny być ustalone bezspornie dla oceny zasadności takiego wniosku.

36 Na marginesie Sąd wskazuje, że skuteczność doręczenia decyzji z dnia 3 lipca 2015 r. została oceniona przez Sąd w sprawie I SA/Gd 390/21. W wyroku z dnia 17 sierpnia 2021 r. w sprawie tej Sąd oddalając skargę na postanowienie w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania wypowiedział się tak co do prawidłowości umocowania pełnomocnika, jak i adresu doręczenia decyzji podatkowej.

37 Tymczasem rozstrzygnięcie wniosku w niniejszej sprawie wymagało dokonania ustaleń, czy zaistniały przesłanki określone w art. 162 O.p.. Z tego obowiązku organ, w ocenie Sądu, się nie wywiązał.

38 Przepis art. 162 O.p. wymaga uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, a stosowne podanie należy wnieść w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi.

39 Przepis ten wymaga także dopełnienia czynności, dla której był określony termin.

40 Organ potwierdził, że miał wiedzę, iż pełnomocnik skarżącej osadzony został w areszcie już w czerwcu 2013 r., zaś skarżąca przebywała w zakładzie karnym od 23 lipca 2015 r., a zatem już po wydaniu decyzji z dnia 3 lipca 2015 r..

41 Ponadto pełnomocnik skarżącej załączył pismo Aresztu Śledczego w S. z dnia 31 stycznia 2018 r., z którego wynikało, że odbywał karę pozbawienia wolności w tej jednostce od 19 czerwca 2013 r. do lipca 2018 r..

42 Oceniając powyższe okoliczności (tj. fakt pozbawienia wolności) nie można pomijać, w ocenie Sądu, faktów notoryjnych co do oczywistych w takie sytuacji ograniczeń kontaktów między pełnomocnikiem i skarżącą, jak i możliwości ustalania warunków i sposobów dochodzenia praw skarżącej w sprawie podatkowej tak przed organami podatkowymi, jak i sądem administracyjnym.

43 Mając to na uwadze Sąd uznał, że organ podatkowy w zaskarżonym postanowieniu całkowicie pominął powyższe okoliczności i nie dokonał ich oceny w świetle wymagań art. 162 O.p. Sąd zwraca także uwagę, że organ nie poczynił żadnych ustaleń co do terminów pobytu skarżącej i jej pełnomocnika w zakładach penitencjarnych, a także daty ich opuszczenia.

44 Jest to, zdaniem Sądu niezbędne dla oceny, czy w sprawie dochowano terminu, o którym mowa w art. 162 § 2 O.p..

45 Reasumując, Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organ naruszył tak art. 162 O.p., jak i przepisy procedury podatkowej, nakazujące dokonać wyczerpujących ustaleń w świetle przesłanek przepisu art. 162 O.p..

46 Z tego powodu orzeczono w myśl art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a..