Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 października 2004 r., II SA/Gd 4093/01

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 października 2004 r., II SA/Gd 4093/01

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący WSA Janina Guść (spr.) Sędziowie: WSA Jolanta Górska WSA Mariola Jaroszewska Protokolant: Agnieszka Szczepkowska po rozpoznaniu w dniu 28 października 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi J. O. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 26 października 2001r., nr [[...]] w przedmiocie uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 16 lutego 2001r., nr [[...]].

Uzasadnienie

2 Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 16 lutego 2001 r. Nr [[...]] na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zm.) pozbawił J. O. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację decyzją z dnia 13 maja 1987 r. z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od 16 sierpnia 1947 r. do 31 grudnia 1947 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że J. O. w okresie zaliczonym przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację jako działalność kombatancka, pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. Uzyskał on zatem uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Nadto w decyzji wskazano, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest obowiązany do wyjaśniania istnienia przesłanek nabycia uprawnień kombatanckich z innego tytułu.

3 We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. O. zarzucił, że organ administracji nie uwzględnił, iż w okresie od 8 czerwca 1945 r. do 2 lipca 1947 r. odbywał on służbę w Wojsku Polskim jako żołnierz z poboru.

4 Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 26 października 2001 r. Nr [[...]] na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy wydaną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że J. O. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej w ramach służby w organach Milicji Obywatelskiej, a zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Milicja Obywatelska nie była służbą zmilitaryzowaną i jakiekolwiek zadania wykonywane w ramach służby w Milicji Obywatelskiej nie stanowią w świetle obowiązujących przepisów podstawy nabycia uprawnień kombatanckich. Nadto Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że rozpatrzenie wniosku o przyznanie nowego tytułu uprawnień kombatanckich bez udokumentowanego wniosku i rekomendacji właściwego stowarzyszenia byłoby naruszeniem przepisu art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego i art. 22 ust. 3 tej ustawy, w myśl którego wnioski o przyznanie uprawnień z tytułów określonych w art. 1-4 mogły być kierowane do Urzędu w określonym trybie do dnia 31 grudnia 1998 r.

5 J. O. wniósł skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji. Skarżący podniósł zarzuty naruszenia art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz art. 107 k.p.a. Skarżący wskazał, iż w zawiadomieniu z dnia 22 sierpnia 2000 r. o wszczęciu postępowania Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wezwał skarżącego do nadesłania wszelkich wiarygodnych wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów mogących się przyczynić ustalenia charakteru pracy lub służby, mających wpływ na uzyskane uprawnienia - w związku z tym skarżący szczegółowo opisał swoją służbę w Wojsku Polskim jak i w organach Milicji Obywatelskiej. W zaskarżonej decyzji organ stwierdził natomiast, iż z uwagi na upływ terminu nie bada innych przesłanek nabycia uprawnień. Skarżący wskazał, że organ administracji błędnie utożsamia postępowanie weryfikujące przyznanie uprawnień z postępowaniem o przyznanie uprawnień kombatanckich.

6 Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

7 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

8 Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

9 Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

10 Stanowiący podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie art. 25 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowi, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia z tym, że pozbawia się uprawnień kombatanckich między innymi osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione wart. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełniły służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.

11 Skarżący który nabył uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", w toku postępowania weryfikacyjnego powoływał się na fakt odbywania służby wojskowej z poboru w okresie od 8 czerwca 1945 r. do 2 lipca 1947 r. i składał wnioski dowodowe na poparcie swoich twierdzeń w tym zakresie. Pełnienie służby wojskowej z poboru w Wojsku Polskim w tym okresie stanowi zgodnie z art. 25 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego przesłankę zachowania uprawnień kombatanckich. Organ administracji nie rozważył tej okoliczności wskazując na brak podstaw do badania w toku postępowania weryfikacyjnego innych przesłanek nabycia uprawnień kombatanckich i upływ terminu do składania wniosków o nabycie uprawnień z tego tytułu w dniu 31 grudnia 1998 r.

12 Stanowisko organu administracji odnośnie braku podstaw do badania w toku postępowania weryfikacyjnego innych przesłanek nabycia uprawnień kombatanckich nie dotyczy niniejszej sprawy i jest błędne. Wskazać bowiem należy, iż zgodnie z brzmieniem art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego uprawnienia kombatanckie zachowują osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pelnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Pełnienie służby wojskowej z poboru w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. stanowi zatem przesłankę zachowania uprawnień nabytych z tytułu utrwalania władzy ludowej a nie odrębną przesłankę ich nabycia. Nie jest ono bowiem "innym określonym w ustawie tytułem uzyskania uprawnień", o którym jest mowa w cytowanym art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy lecz warunkiem zachowania uprawnień przyznanych z tytułu utrwalania władzy ludowej.

13 Zaskarżona decyzja narusza zatem art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

14 Na marginesie wskazać należy, że także w przypadku jeżeli osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów z tytułu uczestnictwa w latach 1944-1956 w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, powołuje się na nabycie uprawnień z innego tytułu, organ administracyjny nie może pozbawić jej tych uprawnień bez należytego oraz wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w postępowaniu weryfikacyjnym i z pominięciem okoliczności, które wskazują, iż uprawnienia te mogły jej przysługiwać z mocy tego innego tytułu. (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1996 r. sygn. III ARN 30/96, OSNAP 1997/6/83, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2000 r. sygn. akt V SA 2172/99 Lex Nr 79622) Art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. Nr 142 z 1997 r., poz. 950 ze zm.), zakreślający ostateczny termin składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich przez osoby zamieszkałe na stałe w Polsce do dnia 31 grudnia 1998 r., na który powołano się w zaskarżonej decyzji, wbrew stanowisku organu nie uzasadniał pominięcia innych podstaw nabycia uprawnień. Z art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy wynika, że "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" zachowuje uprawnienia kombatanckie, jeżeli przysługują mu uprawnienia z innych tytułów określonych w ustawie. Oznacza to, że powoływanie się przez stronę na inny określony w ustawie tytuł nabycia uprawnień w toku postępowania o pozbawienie uprawnień kombatanckich nie może być utożsamiane z wnioskiem o przyznanie takich uprawnień.(vide: uzasadnienie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2002 r. OPS 13/01 ONSA 2002/4/132) Termin, o którym jest mowa w art. 22 ust. 3 ustawy nie mógł zatem uzasadniać pominięcia innych podstaw nabycia uprawnień kombatanckich, tym bardziej, że podstawy te wynikały z pozostających w dyspozycji organu akt kombatanckich skarżącego. Nadto wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 r. sygn. akt SK 4/02 (Dz.U. Nr 72 poz. 658) uznał zakreślenie terminu do składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich zawarte w 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, za niezgodne z art. 2 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, przepis art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utracił moc obowiązującą z dniem ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego - 29 kwietnia 2003 r.

15 Postępowanie w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu, jest postępowaniem administracyjnym, w którym stosuje się unormowania kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 7 k.p.a. nakazuje organom administracji publicznej w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. wynika natomiast obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ administracji publicznej materiału dowodowego ustalenia prawdy materialnej.

16 Organ administracji pomijając rozpoznanie wskazywanej przez J. O. podstawy zachowania uprawnień kombatanckich dopuścił się naruszenia powyższych przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Dokonanie ustaleń w tym przedmiocie mogło bowiem prowadzić do stwierdzenia braku podstaw pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich z uwagi na pełnienie służby w Wojsku Polskim z poboru w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.

17 Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji winien dokonać ustaleń i oceny prawnej wskazywanej przez skarżącego i przewidzianej w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego podstawy zachowania uprawnień kombatanckich.

18 Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

19 Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżona decyzja nadaje się z istoty swej do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Tego rodzaju sytuacja zachodzi w przypadku decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, gdyż zgodnie z art. 26 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utrata tych uprawnień następuje dopiero wskutek uprawomocnienia się decyzji. Cechę prawomocności można natomiast przypisać wyłącznie tym decyzjom, które zostały utrzymane w mocy prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, bądź też tym, które nie zostały zaskarżone do tego sądu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi. (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt V SA 1095/00 Lex Nr 56605) Skoro zatem zaskarżona decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich z mocy samego prawa nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę, to orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi było bezprzedmiotowe.