Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 kwietnia 2012 r., I SA/Bk 37/12

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 kwietnia 2012 r., I SA/Bk 37/12

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi S. [...] w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego wystawionego na P. R. oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej

3 w B. z [...] grudnia 2011 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z [...] października

4 2011 r. nr [...], wydane w przedmiocie zwrotu S. O. dla O. N. (dalej również jako "Ośrodek") - tytułu wykonawczego nr [...]z [...] sierpnia 2011 r. Organ pierwszej instancji uznał,

5 że tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 1 i 7 ustawy

6 z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.e.a."), albowiem Ośrodkowi

7 nie przysługuje status wierzyciela.

8 W zaskarżonym do Sądu rozstrzygnięciu, Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że wierzycielem w rozumieniu przepisów ustawy egzekucyjnej jest podmiot uprawniony do żądania m.in. wykonania obowiązku (art. 1a pkt 13 u.p.e.a). Przytaczając treść art. 5 § 1 u.p.e.a., art. 17 ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy z 8 marca 1990 r.

9 o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.), art. 39 ustawy

10 z 26 października 1992 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473 ze zm.) oraz § 17 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 4 lutego 2004 r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania

11 i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego

12 (Dz. U. Nr 20, poz. 192 ze zm.) organ odwoławczy wskazał, że uprawnieniem dyrektora izby wytrzeźwień i placówki utworzonej lub wskazanej przez jednostkę samorządu terytorialnego jest jedynie pobranie opłaty za pobyt w izbie lub wezwanie do pokrycia kosztów, które mogą być egzekwowane w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nie jest to jednak jednoznaczne z uprawnieniem

13 do wystawienia tytułu wykonawczego we własnym imieniu.

14 Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że opłaty za pobyt w izbie wytrzeźwień pobiera się w imieniu i na rzecz organów samorządu terytorialnego, którymi zgodnie z art. 11a ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym są rada gminy oraz wójt (burmistrz, prezydent miasta). Stosownie do postanowień rozdziału I § 1 ust. 1 Statutu Ośrodka, Ośrodek ten jest jednostką organizacyjną miasta stołecznego Warszawy

15 nie posiadającą osobowości prawnej. Z uwagi na treść art. 11a ust. 1 pkt 1 ustawy

16 o samorządzie gminnym, Ośrodek, jako jednostka organizacyjna miasta stołecznego Warszawy może wystawić tytuł wykonawczy w imieniu Prezydenta m. st. Warszawy. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie prawidłowy tytuł wykonawczy winien posiadać pieczęć nagłówkową lub wskazanie na Prezydenta Miasta Stołecznego W. jako wierzyciela oraz pieczęć urzędową Prezydenta Miasta Stołecznego W., oraz podpis osoby upoważnionej do jego podpisania w imieniu Prezydenta. Wyżej wymieniony tytuł wykonawczy tych wymogów nie spełnia,

17 gdyż opatrzony jest pieczęcią S. O. dla O. N.

18 oraz okrągłą pieczęcią z orłem i napisem pieczęcią S. O. dla O. N., co powoduje, że jest wadliwy.

19 W skardze skierowanej do Sądu Ośrodek wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji, zarzucając naruszenie art. 29 § 2, art. 1a pkt 13 u.p.e.a. w zw. z art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a., § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 grudnia 1955 r.

20 w sprawie tablic i pieczęci urzędowych (Dz. U. Nr 47, poz. 316 ze zm.), art. 27 § 1

21 pkt 1 i 7 u.p.e.a., art. 27b u.p.e.a. w zw. z art. 2a pkt 13 i art. 16c ustawy

22 z 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej

23 oraz o pieczęciach państwowych (Dz. U. z 2005 r. Nr 235, poz. 2000 ze zm.), art. 19 § 1 i 2 w zw. z art. 1a pkt 14 u.p.e.a., art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1996 r.

24 o gospodarce komunalnej (Dz. U. z 2011 r. nr 45, poz. 236) w zw. z art. 42 ust. 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, a także art. 6, art. 7, art. 8, art. 12 K.p.a., art. 41 ust. 3 i 4 ustawy o wychowaniu w trzeźwości

25 i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, § 17 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 4 lutego 2004 r., art. 47 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym - poprzez przyjęcie,

26 że Ośrodek nie jest wierzycielem należności z tytułu opłaty za pobyt w jego placówce poddanych egzekucji administracyjnej oraz bezpodstawny zwrot tytułów wykonawczych Ośrodka.

27 Zdaniem autora skargi, Ośrodek jest instytucją bezpośrednio zainteresowaną w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku (lub też powołaną do czuwania

28 nad wykonaniem tego obowiązku) - co wyczerpuje definicję wierzyciela przyjętą

29 w art. 5 § 1 pkt 2 w zw. z art. 1a pkt 13 u.p.e.a. Podniesiono także, że Ośrodek,

30 nie będąc organem administracji publicznej, jest wierzycielem opłat

31 za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień z uwagi na treść art. 41 ust. 3 i ust. 4 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, gdzie zdaniem strony skarżącej w sposób wyraźny wskazano, kogo ustawodawca uważa

32 za wierzyciela należności za pobyt w izbie wytrzeźwień. Podobnie § 17 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 4 lutego 2004 r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego wskazuje, że osobom nieposiadającym w momencie zwalniania z izby, placówki lub jednostki Policji środków pieniężnych wystarczających na pokrycie kosztów pobytu dyrektor izb, kierownik placówki lub komendant jednostki Policji wystawia wezwanie do pokrycia kosztów pobytu w terminie 7 dni.

33 Strona skarżąca wskazała ponadto, że wpłaty z tytułu pobytu w izbie wytrzeźwień zasilają rachunek bankowy Ośrodka, który jako jednostka budżetowa samodzielnie gospodarująca środkami budżetowymi i rozlicza się z tych wpłat

34 z Miastem na zasadzie comiesięcznych sprawozdań.

35 Zdaniem Ośrodka o tym, że to on jest wierzycielem świadczy również to,

36 że przysługuje jej na przedmiotach pozostawionych w depozycie prawo zastawu celem zabezpieczenia należności. Ponadto Ośrodek jest czynnym podatnikiem VAT, wykonującym czynności zwolnione z VAT i zobligowanym do wystawiania faktur VAT za pobyt w izbie wytrzeźwień.

37 W skardze zauważono ponadto, że Ośrodek stanowi statio municipii

38 m.st. W. Skoro zatem w świetle orzecznictwa sądowego stationes municipii działają obrocie prawnym w zastępstwie gminy, w sytuacji, gdy dochodzone roszczenie związane jest z działalnością wyodrębnionej jednostki organizacyjnej gminy, można także - obok gminy - wskazać tę jednostkę, jako statio municipii. Powyższe powoduje, że dodatkowe oznaczanie, iż w takiej sprawie działa Prezydent m.st. W. jest przejawem przesadnego formalizmu.

39 W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł

40 o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

41 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

42 Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

43 Zgodnie z art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.

44 Stosownie do treści art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny zobowiązany

45 jest do badania z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten

46 nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Z kolei w myśl art. 29 § 2 u.p.e.a., jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny

47 nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi.

48 Tytuł wykonawczy powinien spełniać rygorystyczne wymogi, co do jego treści, o czym przekonuje art. 27 u.p.e.a. Jednym z takich wymogów jest obowiązek prawidłowego oznaczenia wierzyciela (art. 27 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), którym jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia

49 w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym (art. 1a pkt 13 u.p.e.a.). Koniecznym elementem tytułu wykonawczego powinny być również: data jego wystawienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci urzędowej wierzyciela (art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a.).

50 Uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej m.in. obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów

51 albo bezpośrednio z przepisów prawa - jest organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana

52 do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki

53 lub jej bezczynności - podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie

54 lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku (art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). Do obowiązków objętych hipotezą tej regulacji zalicza się także obowiązek zapłaty opłaty z tytułu pobytu w izbie wytrzeźwień.

55 Orzekający w tej sprawie Sąd podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych, że Ośrodek nie może w imieniu własnym wystawiać tytułów wykonawczych zmierzających do realizacji obowiązku wynikającego

56 z nieuregulowanych przez zobowiązanego opłat za pobyt w izbie wytrzeźwień. Pogląd taki wyrażony został m.in. w wyrokach WSA w Białymstoku z 16 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Bk 399/11; WSA w Gliwicach z 15 listopada 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 211/11 i z 7 marca 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 384/11; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 26 października 2011 r. sygn. akt II SA/Go 660/11; WSA w Olsztynie z 21 września 2011 r. sygn. akt I SA/Ol 529/11 - orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych. Nie podziela natomiast poglądu wyrażonego w przywołanych przez stronę orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (sygn. I SA/Rz 485/11 oraz I SA/Rz 490/11),

57 że postawione przez organy wymaganie, aby na tytułach wykonawczych umieszczona była pieczęć Prezydenta m.st. W., było zbytnią formalnością. Zwłaszcza, że i ten sąd w oparciu o treść nadesłanego przez skarżącego pełnomocnictwa wskazał, że wynika z niego upoważnienie Dyrektora S. O. dla O. N. do reprezentowania m.st. Warszawy, a więc nie

58 do działania w imieniu własnym (podkreślenie Sądu).

59 W tym miejscu należy podkreślić, że stosownie do art. 39 ustawy

60 o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, w miastach liczących ponad 50.000 mieszkańców jedynie organy samorządu terytorialnego i organy powiatu, mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień. Ośrodek, jako jednostka organizacyjna miasta W., która nie posiada osobowości prawnej została powołana m.in. do pełnienia funkcji izby wytrzeźwień w rozumieniu tej ustawy. Opłaty pobierane za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień są dochodami gminy. Status wierzyciela w postępowaniu zmierzającym do egzekucji tych należności posiada, zatem gmina. Wierzycielem - w rozumieniu przepisów u.p.e.a. - może być bowiem jedynie podmiot administracji publicznej lub organ (instytucja) wykonujący funkcje władcze. Stąd w rubryce "oznaczenie wierzyciela" na tytule wykonawczym może figurować Prezydent miasta stołecznego W. - jako organ reprezentujący interesy danej gminy i odpowiedzialny za wykonywanie jej zadań własnych. Dyrektor S. Ośrodka nie jest samodzielnym organem, ma natomiast prawo reprezentować interesy m.st. W. jako posiadający do tego upoważnienie prezydenta miasta stołecznego, zgodnie z jego zakresem (zob. art. 47 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym).

61 Zauważenia wymaga, że do akt sprawy przedłożone zostało pełnomocnictwo udzielone [...] lutego 2010 r. Dyrektorowi Ośrodka przez Prezydenta Miasta Stołecznego W. w trybie art. 47 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym,

62 z którego wynika, że Dyrektor Ośrodka działa nie we własnym imieniu, ale w imieniu gminy. Ośrodek nie może, zatem w imieniu własnym wystawiać tytułów wykonawczych zmierzających do realizacji obowiązku wynikającego z opłacenia pobytu w izbie wytrzeźwień. Może natomiast działać w imieniu gminy przed sądami powszechnymi, sądami administracyjnymi i organami egzekucyjnymi.

63 Odnosząc się do zarzutu naruszenia § 17 rozporządzenia Rady Ministrów

64 w sprawie tablic i pieczęci urzędowych oraz art. 27b u.p.e.a. w zw. z art. 2a pkt 13

65 i art. 16c ustawy o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej

66 oraz o pieczęciach urzędowych, Sąd zauważa że z przepisów tych nie wynika

67 aby uprawnienie do posługiwania się pieczęcią urzędową oraz wizerunkiem orła ustalonym dla godła stanowiło przesłankę uznania takiego podmiotu za wierzyciela uprawnionego do wystawienia tytułu wykonawczego. Jak już wyżej podkreślono definicja ustawowa wierzyciela określona została w art. 1a pkt 13 u.p.e.a. O tym,

68 czy dany podmiot jest wierzycielem w rozumieniu tej ustawy decyduje, zatem owa regulacja uzupełniona postanowieniami art. 5 u.p.e.a.

69 Zgodzić się należy z organem odwoławczym, iż okoliczność, że Ośrodek jest czynnym podatnikiem VAT, wykonującym czynności zwolnione z tego podatku

70 i zobligowanym do wystawiania faktur VAT za pobyt w izbie wytrzeźwień nie ma wpływu na wynik sprawy. O statusie podatnika VAT decydują przepisy ustawy

71 z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.).

72 Z kolei status wierzyciela uprawnionego do wystawiania tytułów wykonawczych jest domeną ustawy egzekucyjnej.

73 Przewidziane w art. 41 ust. 3 i 4 ustawy o wychowaniu w trzeźwości

74 i przeciwdziałaniu alkoholizmowi uprawnienia do potrącania należności za pobyt

75 w izbie z depozytów pieniężnych oraz realizacja ustawowego prawa zastawu

76 na innych przedmiotach zatrzymanych w depozycie również nie dają podstaw

77 do przyznania Ośrodkowi statusu wierzyciela w spornym zakresie. Natomiast

78 z przepisu § 17 cytowanego rozporządzenia z 4 lutego 2004 r. wywieźć można uprawnienie dyrektora izby jedynie do wystawienia wezwania do pokrycia kosztów pobytu w izbie osobom nieposiadającym w momencie zwalniania z izby, środków pieniężnych wystarczających na pokrycie kosztów tego pobytu. W żadnym zaś razie nie wynika z tego przepisu, że dyrektor izby uzyskuje uprawnienie do wystawienia, jako wierzyciel (w swoim imieniu), tytułu wykonawczego zmierzającego do realizacji obowiązku wynikającego z opłacenia pobytu w izbie wytrzeźwień.

79 Z podanych przyczyn rozstrzygnięcia organów są zgodne z prawem. Wystawiony tytułu wykonawczy jest wadliwy, albowiem nie spełnia wymagań formalnych, o których mowa w art. 27 § 1 pkt 1 i 7 u.p.e.a. W takiej sytuacji organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi.

80 Wobec niezasadności skargi orzeczono jak w sentencji na podstawie

81 art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270).