Postanowienie Sądu Rejonowego w Grudziądzu z dnia 28 stycznia 2026 r., I Ns 845/25

postanowienie Sądu Rejonowego w Grudziądzu z dnia 28 stycznia 2026 r., I Ns 845/25

Tekst

1 Sygn. akt: I Ns 845/25

POSTANOWIENIE

2 Dnia 28 stycznia 2026 roku

3 Sąd Rejonowy w Grudziądzu I Wydział Cywilny

4 w składzie następującym:

5 Przewodniczący:

6 Protokolant:

7 asesor sądowy Wojciech Frela

8 sekretarz sądowy (...)

9 po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2026 roku w Ś.

10 na rozprawie

11 sprawy z wniosku małoletniego N. B. reprezentowanego przez przedstawicieli ustawowych F. B. i S. B.

12 z udziałem S. W., (...) (...) (...)

13 o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po B. W. (1)

14 p o s t a n a w i a:

15 I. oddalić wniosek;

16 II. stwierdzić, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty związane z swoim udziałem

17 w sprawie.

18 Sygn. akt I Ns 845/25

Uzasadnienie

19 Postanowienia z dnia 28 stycznia 2026 roku

20 Wnioskodawca małoletni N. B. reprezentowany przez przedstawicieli ustawowych F. B. i S. B. wniósł o zatwierdzenie uchylenia się

21 od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia odrzuceniu spadku

22 po B. W. (1), zmarłej w dniu 14 czerwca 2020 roku w T.. W uzasadnieniu wniosku zakreślono podstawę faktyczną i argumenty za uwzględnieniem wniosku (k. 2-5).

23 Postanowieniem z dnia 13 listopada 2025 roku Sąd Rejonowy w Grudziądzu wezwał

24 do udziału w sprawie w charakterze uczestników (...) (...) (...) oraz S. W. (k.18).

25 Sprawa została rozpoznana w postępowaniu nieprocesowym.

26 Sąd ustalił, co następuje:

27 Małoletni N. B. należy do kręgu spadkobierców po zmarłej B. W. (1), zmarłej w dniu 14 czerwca 2020 roku w T.. Ojciec małoletniego F. B. odrzucił spadek w imieniu własnym po spadkodawcy. Przedstawiciele ustawowi małoletniego

28 nie złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego N. B.

29 po zmarłej B. W. (2). Postanowieniem z dnia 30 września 2021 roku

30 Sąd Rejonowy w Aleksandrowie Kujawskim zezwolił F. B. i S. B. na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem małoletniego N. B. polegającej na złożeniu w imieniu małoletniego oświadczenia o odrzuceniu spadku

31 po zmarłej B. W. (2). Przedstawiciele ustawowi małoletniego nie złożyli oświadczenia o odrzucenia spadku w imieniu małoletniego, ponieważ byli przekonani, że uzyskanie zgody Sądu Rodzinnego na odrzucenie spadku zastępuje oświadczenie o odrzucenie spadku w imieniu małoletniego i nie jest konieczne złożenie przez nich osobnego oświadczenia o odrzuceniu spadku

32 w imieniu małoletniego.

33 Dowód: okoliczności bezsporne, akta I Ns 972/24 i załączone do nich akta, postanowienie

34 SR w Aleksandrowie Kujawskim III Nsm 273/21, przesłuchanie przedstawicieli ustawowych protokół skrócony k. 43-43v

35 Sąd zważył, co następuje:

36 Sąd ustalił stan faktyczny w oparciu o dowody z dokumentów oraz przesłuchania przedstawicieli ustawowych małoletniego. Krąg spadkobierców oraz fakt nieodrzucenia spadku

37 w imieniu małoletniego N. B. były bezspornym. Sąd dał wiarę zeznaniom przedstawicieli ustawowych, ponieważ były one spójne z dokumentami zgromadzonymi w aktach.

38 W ocenie sądu przedstawiciele ustawowi przedstawili prawdziwe powody niezłożenia oświadczenia

39 o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego N. B..

40 Zgodnie z art. 1019 § 1 k.c., jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli

41 z następującymi zmianami: 1) uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem; 2) spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca. Stosownie do § 2 powołanego przepisu spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu. W myśl art. 1019 § 3 kc uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zatwierdzenia przez sąd. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z 15 marca 2018 r., III CZP 110/17 (OSNC 2019, nr 2, poz. 18;

42 LEX nr 2457344), negatywny skutek w postaci przyjęcia spadku wprost mający za podstawę niezłożenie przez spadkobiercę oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w terminie ustawowym nie występuje po stronie spadkobiercy, który w swoim postępowaniu wykazał się należytą starannością.

43 W myśl art. 84 § 1 i 2 k.c., w razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się

44 od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny). Niewiedza spadkobiercy o stanie spadku, pomimo podjętych odpowiednich i możliwych działań, może być uznana za błąd istotny (postanowienie Sądu Najwyższego z 5 lipca 2012 r., IV CSK 612/11, OSNC 2013, nr 3, poz. 39;

45 LEX nr 1224805).

46 Zgodnie z art. 88 § 2 k.c. uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych w razie błędu wygasa z upływem roku od jego wykrycia.

47 W doktrynie wskazuje się, że sporne jest, czy można powołać się na błąd co do skutków prawnych określonych zdarzeń (błąd co do prawa). Zwolennicy takiego poglądu dopuszczają taką możliwości, z zastrzeżeniem że chodzić tu może jedynie o błąd usprawiedliwiony okolicznościami. Orzecznictwo i doktryna na gruncie przepisów ogólnych KC przyjęły dopuszczalność uchylenia się od skutków oświadczenia woli pod wpływem błędu co do prawa. Błąd co do prawa może być uwzględniony jedynie wtedy, gdy nie tylko dotyczył treści oświadczenia woli i był istotny, lecz gdy ponadto był usprawiedliwiony okolicznościami (tak SN w wyr. z 12.10.2000 r., IV CKN 144/00, OSNC 2001, Nr 4, poz. 60, post. SN z 29.11.2012 r. II CSK 171/12, U.). Wyróżnić należy w tym zakresie dwie sytuacje: w pierwszej spadkobierca nie zdaje sobie sprawy z tego, że upływ terminu

48 6-miesięcznego powoduje przyjęcie przez niego spadku z dobrodziejstwem inwentarza

49 (a w przypadku spadku otwartego przed 18.10.2015 r. powoduje przyjęcie spadku wprost); w drugiej spadkobierca pozostaje w mylnym przekonaniu nie co do samego skutku upływu terminu

50 z art. 1015 § 2 KC, ale co do innych skutków wynikających z przepisów prawnych. Pierwsza sytuacja - określona jako błąd co do konsekwencji ustawowych. W drugiej ze wskazanych sytuacji można wyjątkowo dopuścić możliwość powołania się przez spadkobiercę na błąd co do prawa. W doktrynie wskazuje się, że jako błąd co do prawa może być zakwalifikowana sytuacja, w której spadkobierca nie składa oświadczenia woli o przyjęciu spadku, pozostając w błędzie wynikającym z nieznajomości przepisów o formie testamentu w wypadku oczywistej jego nieważności, np. jeżeli spadkodawca spisał go na komputerze i tylko podpisał ręcznie. Jeżeli spadkobierca nie złożył oświadczenia mimo tego, że powinno być dla niego oczywiste, iż sporządzony przez spadkodawcę testament jest nieważny, dopuszczalne byłoby zastosowanie konstrukcji błędu co do prawa. W stanach prawnych ukształtowanych przed wejściem w życie ZmKC z 20.3.2015 r. błąd co do prawa mógł wystąpić także wówczas, gdy osoba, która nie składała oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, była przekonana, że przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza, ponieważ taki spis inwentarza na jej wniosek sporządził sąd (np. zakładała, że jej wniosek o sporządzenie stanu inwentarza spadku jest równoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza). W tym kontekście wskazać należy, że także de lege lata możliwa do wystąpienia w praktyce jest sytuacja, w której spadkobierca czekał ze swoim oświadczeniem do czasu sporządzenia inwentarza spadku, o którego sporządzenie zawnioskował w terminie z art. 1015 § 1 KC, sądząc, że bieg terminu do złożenia oświadczenia

51 o przyjęciu lub odrzuceniu spadku rozpoczyna się dopiero z chwilą sporządzenia inwentarza. Wątpliwe jest zastosowanie konstrukcji błędu co do prawa w sytuacji, w której przedstawiciel ustawowy spadkobiercy co prawda wystąpił do sądu opiekuńczego (ewentualnie sądu spadku)

52 o zezwolenie na odrzucenie lub przyjęcie spadku wprost w jego imieniu, lecz po uzyskaniu takiego zezwolenia nie złożył już w terminie żadnego oświadczenia co do przyjęcia lub odrzucenia spadku, będąc przekonanym, że czynność taka wobec udzielonego już zezwolenia sądu jest zbędna. W takiej sytuacji względem spadkobiercy znajdzie zastosowanie art. 1015 § 2 KC, gdyż uzyskanie zezwolenia na dokonanie czynności nie oznacza jeszcze dokonania tej czynności. Po wejściu w życie (...) za taką wykładnią przemawia szczególnie mocno fakt dodania do art. 1015 § 1² KC, zgodnie z którym jeżeli złożenie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu do złożenia oświadczenia ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego w tym przedmiocie. (por. W. Borysiak (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 34, 2025, komentarz

53 do art. 1019 kc, tezy 55-60, przywołane tam orzecznictwo i doktryna, SIP U.).

54 Jak wskazał Sąd Najwyższy powołanie się przez spadkobiercę, zgodnie z art. 1019 § 2

55 w zw. z art. 84 § 1 zd. 1 i § 2 k.c., na działanie pod wpływem błędu wymaga wykazania, że błąd był istotny, dotyczył czynności prawnej i znajduje usprawiedliwienie w okolicznościach sprawy.

56 Nie mogą być uznane za błąd istotny nieznajomość przedmiotu spadku, czy nieznajomość prawa spadkowego, będące wynikiem niedołożenia należytej staranności w ustaleniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego lub w ustaleniu konsekwencji ustawowych złożenia określonego oświadczenia albo jego braku. Każdorazowo jednak podkreśla się, że stwierdzenie, iż spadkobierca nie dołożył należytej staranności powinno być poprzedzone oceną okoliczności konkretnej sprawy i odnosić się

57 do sprecyzowanych czynności, które faktycznie i prawnie spadkobierca mógłby podjąć, zmierzając

58 do uzyskania koniecznej wiedzy o spadku. Ocena w tym względzie powinna być dokonana

59 na podstawie okoliczności każdego indywidualnie rozpatrywanego przypadku i uwzględniać przeciętny stan świadomości prawnej społeczeństwa (por. Postanowienie SN z 19.09.2025 r.,

60 I CSK 1762/24, LEX nr 3915002).

61 Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy w ocenie sądu wniosek nie zasługiwał

62 na uwzględnienie. W ocenie sądu błąd co do prawa wskazany we wniosku oraz podniesiony przez przedstawicieli ustawowych w ich zeznaniach złożonych na rozprawie nie uzasadnia zatwierdzenia uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku. Z praktyki sądu wynika, że błąd popełniony przez przedstawicieli ustawowych małoletniego jest błędem występującym często. Zdaniem sądu błąd przedstawicieli ustawowych będący podstawą wniosku mógł zostać bardzo łatwo wykryty i przy zachowaniu należytej staranności można było

63 go z łatwości uniknąć. Sposób odrzucenia spadku w imieniu małoletnich i czynności jakie należy podjąć w tym celu są łatwo dostępne w powszechnych źródłach informacji. Nadto w przypadku wątpliwości przedstawiciele ustawowi mogli skonsultować się z podmiotami profesjonalnym.

64 Takie informacje przedstawiciele ustawowi małoletniego mogli również uzyskać w toku sprawy

65 o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego przez Sąd Rodzinny. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że notariusze podczas składania oświadczenia o odrzuceniu spadku pouczają o skutkach czynności prawnych oraz niezbędnych dalszych krokach jakich należy dokonać. Tym samym nie można mówić o istnieniu błędu co do prawa uzasadnionego okolicznościami sprawy, który pozwalałby na uwzględnienie wniosku.

66 O kosztach orzeczono na podstawie art. 520 § 1 kpc. Na koszty wnioskodawcy złożyły się opłata od wniosku wysokości 100 zł oraz opłata za odebrania oświadczenia spadkowego w wysokości 100 zł. Mimo sprzeczności interesów pomiędzy wnioskodawcą i uczestnikami sąd nie dopatrzył się powodów, aby odstąpić od ogólnej zasady postępowania nieprocesowego co do kosztów postępowania. Sąd wziął pod uwagę, że żaden z uczestników nie zajął stanowiska w sprawie, zaś wnioskodawca przegrał sprawę w całości, a więc w całości obciążają go koszty postępowania.