Wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 11 lipca 2018 r., VII U 1659/15

wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 11 lipca 2018 r., VII U 1659/15

Tekst

1 Sygn. akt VII U 1659/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 11 lipca 2018 r.

3 Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

4 w składzie:

5 Przewodniczący:

6 SSO Marcin Graczyk

7 Protokolant:

8 Marta Jachacy

9 po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2018 r. w Warszawie

10 sprawy J. K.

11 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...) Oddział w W.

12 o przeliczenie emerytury

13 na skutek odwołania J. K.

14 od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

15 z dnia 21 sierpnia 2013 nr (...) i z dnia 29 sierpnia 2013 r. znak (...)

16 1. zmienia zaskarżone decyzje w ten sposób, że przelicza emeryturę odwołującego się J. K. od dnia 28 lutego 2013 r. w ten sposób, że przyjmuje, że roczne wynagrodzenie za pracę odwołującego się stanowiące podstawę wymiaru składek wynosiło:

17 a. za rok 1967 – 5.225 zł

18 b. za rok 1968 – 12.760,47 zł

19 c. za rok 1969 – 8.447,65 zł

20 d. za rok 1970 – 15.840 zł

21 e. za rok 1971 – 17.820 zł

22 f. za rok 1972 – 26.330 zł

23 g. za rok 1973 – 38.380 zł

24 h. za rok 1974 – 44.301 zł

25 i. za rok 1975 – 46.745 zł

26 j. za rok 1976 – 38.670 zł

27 a wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury wynosi 80,68%, zaś emerytura na dzień 28 lutego 2013 r. wynosi 1434,16 zł,

28 2. w pozostałym zakresie oddala odwołanie,

29 3. Zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. na rzecz radcy prawnego R. R. prowadzącego Kancelarię Radcy Prawnego R. R., Al. (...) lok 107, (...)-(...) W. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych brutto podwyższoną o stawkę podatku VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej odwołującemu się z urzędu.

Uzasadnienie

30 W dniu 22 sierpnia 2013 r. J. K. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. z dnia 21 sierpnia 2013 r,

31 znak: (...), dotyczącej przeliczenia emerytury. W uzasadnieniu odwołania J. K. wskazał, że organ rentowy nie zaliczył do jego stażu pracy zatrudnienia w Przedsiębiorstwie Produkcji (...) za okres od 1 września 1964 r. do 11 kwietnia 1966 r. W ocenie odwołującego dołączył dokumenty jednego

32 ze świadków oraz książeczkę związkową ostemplowaną za ten okres, a ponadto wskazał,

33 że ze względu na upływ czasu nie mógł znaleźć osób które odbywały z nim praktyki. Jednocześnie ubezpieczony podważył wyliczenie wysokości emerytury dokonanej przez organ rentowy i wskazał, że do wyliczenia świadczenia ZUS nie uwzględnił zarobków

34 z okresu 1967-1983 (odwołanie k. 2 a.s.).

35 W odpowiedzi na odwołanie złożonej z 16 września 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. wniósł o jego oddalenie na podstawie art.477¹⁴ § 1 k.p.c. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ rentowy wskazał, iż nie zaliczył do stażu pracy ubezpieczonego okresu zatrudnienia od 1 września 1964 r. do 11 kwietnia 1966 r., gdyż odwołujący, w tamtym okresie będący uczniem szkoły zawodowej, nie przedstawił umowy określającej zawód albo rodzaj pracy stanowiący podstawę do potwierdzenia tego zatrudnienia. Ponadto organ rentowy wskazał, że w dniu 29 sierpnia 2013 r. na gruncie kolejnej decyzji dokonał przeliczenia wysokości emerytury J. K. i przyjął do ustalenia podstawy wymiaru świadczenia wynagrodzenie za lata 1967-1983 oraz 1985-1987, tj. z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu

36 i określił wysokość wskaźnika wysokości podstawy wymiaru na 63,10% (odpowiedź

37 na odwołanie k. 3-4 a.s.).

38 Sprawie nadano sygnaturę akt VII U 2348/13 (k. 1 a.s.).

39 W toku postępowania ubezpieczony rozszerzył zakres odwołania również na decyzję

40 z dnia 29 sierpnia 2013 r., znak: (...) oraz ostatecznie sprecyzował swoje odwołania wnosząc o: uwzględnienie do stażu pracy okresu jego zatrudnienia w trakcie uczęszczania do szkoły zawodowej, tj. od 1 września 1964 r. do 11 kwietnia 1966 r. oraz

41 o określenie jego wynagrodzenia za lata 1967-1976 przy uwzględnieniu autentycznych zarobków. Ubezpieczony wskazał również, że nie ma zastrzeżeń co do niezaliczenia stażu pracy u K. K. oraz niedoliczenie okresów prowadzenia działalności gospodarczej, za które nie zostały odprowadzone składki (k. 7 a.s., k. 20-21 a.s., k. 34-35 a.s.).

42 Wyrokiem z dnia 5 czerwca 2014 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie

43 VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżone decyzje w ten sposób,

44 że do stażu pracy J. K. zaliczył okres od dnia 1 września 1964 r. do dnia 31 grudnia 1965 r. oraz określił wynagrodzenie J. K. uznając pracę

45 na pełen etat: za okres od dnia 24 czerwca 1968 roku do dnia 18 lutego 1969 roku licząc

46 5,20 zł za roboczo-godzinę;. za okres od dnia 1 października 1969 roku do dnia 28 lutego 1971 roku licząc 6 zł za roboczo-godzinę; za okres od dnia 1 marca 1971 roku do dnia

47 31 sierpnia 1972 roku licząc 7,20 zł za roboczo-godzinę; za okres od dnia 1 września

48 1972 roku do dnia 30 kwietnia 1973 roku licząc 13 zł za roboczo-godzinę; za okres od dnia

49 1 maja 1973 roku do dnia 30 czerwca 1973 roku licząc 15,50 zł za roboczo-godzinę;.

50 za okres od dnia 1 lipca 1973 roku do dnia 31 sierpnia 1973 roku licząc 9,50 zł za roboczo-godzinę; za okres od dnia 1 września 1973 roku do dnia 24 czerwca 1974 roku licząc 15,50 zł za roboczo-godzinę; za okres od dnia 25 czerwca 1974 roku do dnia 31 sierpnia 1974 roku licząc 9,50 zł za roboczo-godzinę; za okres od dnia 1 września 1974 roku do dnia 31 grudnia 1976 roku licząc 15,50 za roboczo-godzinę i oddalił odwołanie w pozostałym zakresie

51 (k. 36 a.s.). Postanowieniem z dnia 1 lipca 2014 r. sprostowano ww. wyrok w pkt II ppkt 3 poprzez wpisanie w miejsce słów „7,20 zł (siedem 20/100 złotych)” wyrazów „7 zł (siedem złotych)” (k. 50 a.s.).

52 Apelację od powyższego wyrok złożył w dniu 17 lipca 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżając rozstrzygnięcie w całości zarzucając Sądowi Okręgowemu m. in. przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz nierozpoznanie istoty sprawy (k. 59-62 a.s.).

53 Na skutek apelacji organu rentowego Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem

54 z dnia 14 października 2015 r., sygn. III AUa 1418/14, uchylił wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z 5 czerwca 2014 r., sygn. akt VII U 2348/13 i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu ww. wyroku

55 Sąd Apelacyjny wskazał, że nie została rozpoznana istota sprawy i należy przeprowadzić postępowanie dowodowe w całości. Sąd Apelacyjny zgodził się z zarzutem organu rentowego, zgodnie z którym nie było podstaw do zaliczenia jako okresu składkowego okresu od 1 września 1964 . do 31 grudnia 1965 r., gdyż Sąd Okręgowy nie poczynił żadnych ustaleń w zakresie, czy z odwołującym w okresie jego nauki w zasadniczej szkole zawodowej od 1 września 1964 r. do 31 grudnia 1965 r. była zawarta umowa o praktyczną naukę zawodu. W ocenie Sądu Apelacyjnego konieczne jest ustalenie, czy faktycznie

56 w spornym okresie nauki odwołujący był zatrudniony i po drugie, czy zatrudnienie było wykonywane na warunkach określonych w ustawie z dnia 2 lipca 1958 r. o nauce zawodu, przyuczaniu do określonej pracy i warunkach zatrudniania młodocianych w zakładach pracy oraz o wstępnym stażu pracy. Ponadto w ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy nie ustalił podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społecznego odwołującego w latach 1968 -1976, a jedynie w oparciu o angaże, stawki godzinowe jakie miał ustalone

57 w poszczególnych okresach, co nie przekłada się ani podstawę wymiaru składek, nie ustalił również ilości przepracowanych godzin prze odwołującego się, ponadto nie wiadomo,

58 czy tak określone stawką godzinową wynagrodzenie stanowiłoby wyższą podstawę wymiaru składek niż przyjęta przez ZUS za sporne lata. W tym zakresie nie zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe (k. 82-97 a.s.).

59 Po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania sprawie nadano sygnaturę akt

60 VII U 1659/15 (k. 99 a.s.). Strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska.

61 Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

62 Odwołujący J. K., urodzony w dniu (...), złożył w dniu 19 lutym 2013 r. w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniosek

63 o emeryturę. Po rozpoznaniu ww. wniosku ZUS II Oddział w W. decyzją z dnia

64 28 marca 2013 r. znak: ENN/20/045028507 odwołującemu przyznano emeryturę w kwocie zaliczkowej od dnia 28 lutego 2013 r., ustalając kwotę świadczenia w wysokości 764,97 zł (wniosek z 19.02.203 r. k. 1-5 a.r., decyzja ZUS ws. przyznania emerytury zaliczkowej

65 z 28.03.2013 r. k. 57 a.r.).

66 Następnie po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ZUS(...) Oddział

67 w W. wydał w dniu 21 sierpnia 2013 r. decyzję znak: (...)dotyczącą przeliczenia emerytury, w której uwzględnił staż pracy ubezpieczonego na 21 lat i 6 miesięcy oraz ustalił wysokość świadczenia na kwotę 764,97 zł. W uzasadnieniu ww. decyzji organ rentowy wskazał, że do wyliczenia emerytury odwołującego nie zaliczył do stażu pracy okresów:

68 ⚫

69 od 1 września 1964 r. do 11 kwietnia 1966 r. – tj. zatrudnienia w Przedsiębiorstwie Produkcji (...) (jako ucznia) ze względu na niewystarczające udokumentowanie tego okresu;

70 ⚫

71 od 1 września 1988 r. do 1 kwietnia 1989 r. – tj. zatrudnienia u K. K. ze względu na nieopłacenie składek na ubezpieczenie społeczne;

72 ⚫

73 od 1 września 1989 r. do 1 lutego 1992 r. – tj. prowadzenia własnej działalności gospodarczej ze względu na nie figurowanie w ewidencji płatników składek Inspektoratu w N.;

74 ⚫

75 od marca do sierpnia 2008 – tj. prowadzenia własnej działalności gospodarczej ze względu na występowanie zaległości za ten okres na koncie płatnika;

76 ⚫

77 od 1 września 2008 r. do 1 września 2010 r. – tj. prowadzenia własnej działalności gospodarczej ze względu na brak zgłoszenia do ubezpieczeń emerytalno-rentowych.

78 Kolejną decyzją, z dnia 29 sierpnia 2013 r. znak:(...) ZUS (...)Oddział w W. zmienił decyzję z dnia 21 sierpnia 2013 r. i do podstawy wymiaru przyjął wynagrodzenie minimalne za okres zatrudnienia w Miejskim Przedsiębiorstwie (...) tj. od 1 lutego 1967 r. do 31 grudnia 1976 r.. co skutkowało podwyższeniem wysokości świadczenia emerytalnego przysługującego odwołującemu do kwoty 1.238,56 zł (decyzje ZUS ws. przeliczenia emerytury: z 21.08.2013 r. k. 135 a.r., z 29.08.2013 r.

79 k. 147 a.r.).

80 W toku postępowania Sąd Okręgowy ustalił, że J. K. w latach 1964/1965 był uczniem klasy pierwszej (...) Szkoły Budowlanej dla Pracujących nr 1 Zjednoczenia Budownictwa (...) w W. przy ul. (...) (dalej również jako (...) nr 1). Cykl kształcenia w powyższej szkole zawodowej obejmował praktyczną naukę zawodu – uczniowie odbywali ją na terenie zakładu pracy na podstawie umowy o naukę zawodu, która była sporządzana między uczniem a zakładem pracy, a ponadto uczniowie otrzymywali wynagrodzenie. W trakcie uczęszczania do (...) nr 1 ubezpieczony, jako uczeń, pracował w Przedsiębiorstwie Produkcji (...) (dalej jako (...)). Praca odbywała się przez trzy dni w tygodniu, otrzymywał wynagrodzenie. W 1966 roku edukacja odwołującego w powyższej szkole została przerwana z uwagi na jego aresztowanie. Odwołujący wznowił naukę w roku szkolnym 1966/1967, powtarzał drugą klasę. Szkołę zawodową ukończył w dniu 18 czerwca 1996 r. (zeznania odwołującego k. 21 a.s., świadectwa szkolne k. 27 i 30 a.s., informacja z Centrum (...) im Księcia J. k. 105 a.s., uwierzytelniona kopia arkuszu ocen z roku szkolnego 1965/65 i (...) k. 106-107 a.s., zaświadczenia wystawionego przez Zespół Szkół nr (...) – Technikum Budowlane nr (...) im. Prof. S. B. k. 121 a.s.).

81 Za okres od 1 września 1964 r. do 31 grudnia 1965 r. ubezpieczony był członkiem związku i opłacał z tego tytułu składki (książeczka związkowa załączona do akt rentowych

82 Jeszcze w trakcie nauki w (...) nr 1 , w dniu 1 lutego 1967 r. odwołujący został zatrudniony w (...) w charakterze robotnika młodocianego – ucznia stolarskiego. Następnie tuż po ukończeniu nauki w szkole zawodowej, w dniu 24 czerwca 1968 r. odwołujący zawarł z ww. przedsiębiorstwem umowę o wstępny staż pracy, został zatrudniony na stanowisku stolarza. Od 17 lipca 1969 r. odwołujący był zatrudniony na czas nieograniczony. Następnie od 1 maja 1973 r. odwołujący pracował na stanowisku stolarza maszynowego. Począwszy od września 1972 roku odwołującemu powierzano pełnienie obowiązków instruktora praktycznej nauki zawodu stolarza uczniów w Szkole Przysposabiającej do Zawodu nr 1 w W.. Obowiązki instruktora odwołujący pełnił w trakcie roku szkolnego, tj. w okresie od września do czerwca w latach 1972-1976. W okresie pełnienia obowiązków instruktora odwołujący miał przyznaną stawkę godzinową zaszeregowania w wysokości 15,50 zł na godzinę + 15% dodatek brygadzisty. W powyższych latach, w okresach od czerwca do września, J. K. był odwoływany z pełnienia obowiązków instruktora a jego stawka zaszeregowania ulegała zmniejszeniu do 9,50 zł na godzinę. Na przełomie lat 1967-1976 J. K. z tytułu zatrudnienia w (...) uzyskał wynagrodzenie w następujących wysokościach: 1967 r. – 5.225,00 zł, 1968 r. – 12.760,47 zł, 1969 r. – 8.447,65 zł, 1970 r. – 15.840,00 zł, 1971 r. – 17.820,00 zł, 1972 r. – 26.330,00 zł, 1973 r. – 38.380,00 zł, 1974 r. – 44.301,00 zł, 1975 r. – 46.745,00 zł, 1976 r. – 38.670,00 zł.

83 Od 1 lipca 1977 r. odwołującemu powierzono obowiązki majstra w (...)

84 za wynagrodzeniem w wysokości 3.700 zł plus dodatek funkcyjny w wysokości 600 zł plus prawo do premii regulaminowej. Wynagrodzenie odwołującego na przełomie kolejnych lat ulegało następującym zmianom:

85 - od 1 sierpnia 1978 r. wynagrodzenie odwołującego wzrosło do 4.000 zł,

86 - od 1 sierpnia 1979 r. dodatek funkcyjny wzrósł do 800 zł,

87 - od 1 września 1979 r. dodatek funkcyjny wzrósł do 1.000 zł,

88 - od 1 stycznia 1980 r. wynagrodzenie wzrosło do 4.400 zł,

89 - od 1 października 1980 r. wynagrodzenie wzrosło do 4.800 zł, plus dodatek za staż pracy w wysokości 5% wynagrodzenia zasadniczego,

90 - od 1 lipca 1982 r. wynagrodzenie wzrosło do 5.600 zł,

91 - od 1 września 1982 r. wynagrodzenie wzrosło do 6.500 zł.

92 Przez cały okres pracy w (...) J. K. był zatrudniony

93 w pełnym wymiarze czasu pracy (zeznania świadka H. K. k. 209-210 a.s., opinia biegłego z zakresu rachunkowości z 11.04.2018 r. k. 235-244 a.s., akta osobowe odwołującego – umowa ramowa, umowa o wstępny staż pracy, pisma zakładu pracy ws.: zmiany wynagrodzenia, powierzenia funkcji instruktora, zmiany stanowiska, świadectwa pracy – karty nieoznaczone).

94 Przedsiębiorstwo Produkcji (...) zostało w dniu 31 sierpnia 2012 r. przejęte przez Miejskie Przedsiębiorstwo (...)

95 Sp. z o.o. z siedzibą w W. (informacja w ZUS k. 95 a.r.).

96 Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie zebranych w sprawie dowodów z dokumentów załączonych do akt sprawy, akt rentowych oraz akt osobowych odwołującego, a także w oparciu o zeznania świadka H. K. oraz opinię biegłego sądowego z zakresu rachunkowości A. G..

97 Za podstawę ustaleń stanu faktycznego Sąd przyjął zgromadzone w sprawie dowody

98 z dokumentów, w szczególności dokumentację załączoną do akt osobowych odwołującego, która obrazowała przebieg jego zatrudnienia w (...) na przełomie lat 1967-1983 oraz zawierała informacje o uzyskiwanym przez niego wynagrodzeniu, wymiarze czasu pracy, angażach oraz innych okolicznościach istotnych z perspektywy kwestii spornych

99 w niniejszej sprawie. Sąd posiłkował się również dokumentacją przedłożoną do akt sprawy przez odwołującego (świadectwa pracy) oraz dokumentami organu rentowego korzystającymi z waloru dokumentów urzędowych.

100 Sąd dał wiarę zeznaniom świadka H. K., który przedstawił okoliczności dotyczące zatrudnienia odwołującego w (...) w spornym okresie. Zeznania ww. świadka były rzeczowe i wiarygodne, a ich treść korespondowała z informacjami wynikającymi z pozostałych źródeł dowodowych. Ponadto Sąd za wiarygodne uznał zeznania odwołującego co do okresu nauki w (...) nr 1 oraz pracy w (...) w części, w jakiej treść tych zeznań korespondowała z załączonymi do akt sprawy dowodami z dokumentów.

101 Sąd oparł się również na opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości A. G.. Dowód z powyższej opinii został dopuszczony na okoliczność ustalenia w jakiej wysokości przysługiwało wynagrodzenie za pracę w poszczególnych latach i miesiącach

102 w okresie od 1 lutego 1967 r. do końca 1976 roku przy uwzględnieniu dodatku brygadzistowskiego za szkolenie uczniów, stażowego i premii wynikającej z angaży,

103 przy uznaniu, że ubezpieczony pracował codziennie po 8 godzin z wyłączeniem okresów niezdolności do pracy i okresów urlopu wypoczynkowego, a następnie celem wyliczenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z a poszczególne miesiące i lata oraz wyliczenia wysokości emerytury przy uwzględnieniu ustalonych w opinii zarobków,

104 jeżeli emerytura tak wyliczona będzie korzystniejsza niż obliczona przez ZUS (k. 229 a.s.). W przedmiotowej opinii biegły w sposób dokładny przedstawił swoje stanowisko wskazując na założenia przyjęte do wyliczeń oraz dokumenty, na których wyliczenia te oparł. W ocenie Sądu formułowane przez biegłego wnioski spełniały wymogi stanowczości

105 i jednoznaczności, wskazać również należy, że zostały poczynione po dokładnej analizie udostępnionej mu dokumentacji. W konsekwencji powyższego Sąd uwzględnił przedmiotową opinię jako wartościowy dowód w sprawie i podzielił jej wnioski końcowe. Strony postępowania nie kwestionowały wartości dowodowej opinii biegłego,

106 w szczególności organ rentowy, który w piśmie procesowym z dnia 4 maja 2018 r. załączył stanowisko komórki merytorycznej nie zawierające żadnych uwag do wniosków opinii.

107 Powyższy materiał dowodowy, mając na uwadze brak zastrzeżeń co do jego treści

108 tak ze strony Sądu, jak też i odwołującego i organu rentowego, Sąd uznał za wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy.

109 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

110 Odwołanie J. K. było częściowo zasadne.

111 Spór w niniejszej sprawie koncentrował się na ustaleniu wysokości emerytury odwołującego. J. K. domagał się uwzględnienia do jego stażu pracy okresu zatrudnienia w trakcie uczęszczania przez niego do szkoły zawodowej w okresie

112 od 1 września 1964 r. do 11 kwietnia 1966 r. oraz określenia jego wynagrodzeń za lata 1968-1976 przy uwzględnieniu autentycznych zarobków.

113 Na wstępie wskazać należy, że odwołującemu, jako osobie urodzonej w dniu

114 29 stycznia 1948 r., przysługuje prawo do emerytury określonej w art. 28 ustawy z dnia

115 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2018 r. – dalej jako ustawa emerytalna). Zgodnie z art. 27 ustawy emerytalnej i mężczyźnie urodzonemu przed dniem 1 stycznia 1949 r. przysługuje emerytura, jeżeli spełnił łącznie następujące warunki:

116 1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący co najmniej 65 lat i 2 miesiące;

117 2) posiada okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące co najmniej 25 lat dla mężczyzn, z zastrzeżeniem art. 27a.

118 Z kolei w myśl z art. 28 ustawy emerytalnej mężczyźnie urodzonemu przed dniem

119 1 stycznia 1949 r., który nie osiągnął okresu składkowego i nieskładkowego, o którym mowa w art. 27 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy (czyli 25 lat), przysługuje emerytura, jeżeli spełnił łącznie następujące warunki:

120 1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący co najmniej 65 lat i 2 miesiące;

121 2) posiada okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat.

122 Zasady obliczania wysokości przysługującej ubezpieczonemu emerytury określa

123 art. 53 ustawy emerytalnej. Zgodnie z treścią tego przepisu emerytura wynosi:

124 1) 24% kwoty bazowej, o której mowa w art. 19, z zastrzeżeniem ust. 3 i 4, oraz

125 2) po 1,3% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów składkowych,

126 3) po 0,7% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów nieskładkowych

127 - z uwzględnieniem art. 55.

128 Przy obliczaniu emerytury okresy, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, ustala się

129 z uwzględnieniem pełnych miesięcy. Emeryturę, której podstawę wymiaru stanowi podstawa wymiaru świadczenia, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, oblicza się od tej samej kwoty bazowej, którą ostatnio przyjęto do ustalenia podstawy wymiaru, a następnie emeryturę podwyższa się w ramach waloryzacji przypadających do dnia nabycia uprawnień do emerytury.

130 Na wstępie wskazać należy, że pierwotny wyrok jaki zapadł w niniejszej sprawie został uchylony przez Sąd Apelacyjny w Warszawie. W wyroku uchylającym 14 października

131 2015 r. Sąd Apelacyjny wskazał, że rozpoznając sprawę Sąd Okręgowy nie ustalił

132 czy z odwołującym w trakcie jego nauki w zasadniczej szkole zawodowej od 1 września 1964 r. do 31 grudnia 1965 r. była zawarta umowa o praktyczną naukę zawodu, a ponadto

133 nie rozpoznał istoty sporu, gdyż żądaniem odwołującego było ustalenie wysokości świadczenia, nie zaś wysokości osiąganego wynagrodzenia w latach 1968-1976.

134 Sąd Apelacyjny wskazał, że Sąd Okręgowy nie ustalił podstawy wymiaru składek

135 na ubezpieczonego w powyższym przedziale czasowym, a jedynie angaże i stawki godzinowe jakie miał ustalone w poszczególnych okresach, co nie przekłada się na podstawę wymiaru składek. Dodatkowo Sąd Okręgowy nie ustalił ilości przepracowanych godzin

136 ani też czy tak ustalone stawką godzinową wynagrodzenie stanowiłoby wyższą podstawę wymiaru składek niż przyjęta przez ZUS w skarżonej decyzji płaca minimalna.

137 W konsekwencji powyższego Sąd Apelacyjny wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy podejmie kroki celem uzyskania akt ucznia z okresu nauki ubezpieczonego w latach 1964-1965 w (...) dla Pracujących nr 1 przy Z.B. W.,

138 a ponadto ustali ilość godzin przepracowanych przez odwołującego w poszczególnych miesiącach i latach i przeprowadzi postępowanie dla ustalenia z jakich lat ustalenie podstawy wymiaru emerytury będzie dla ubezpieczonego najbardziej korzystne.

139 Sąd Okręgowy przeprowadził postepowanie zgodnie z wytycznymi wskazanymi

140 w powyższym wyroku, efektem czego było stwierdzenie, że odwołanie J. K. było zasadne jedynie częściowo – w zakresie, w jakim wnosił on o ustalenie wysokości emerytury w oparciu o przeliczone wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia

141 w Przedsiębiorstwie Produkcji (...) w latach 1967-1976.

142 W toku postępowania Sąd Okręgowy uzyskał dowody w postaci dokumentacji kadrowo-płacowej J. K. załączonej do akt osobowych z całego okresu zatrudnienia w (...), tj. z lat 1967-1983. Dokumenty te zawierały informacje o przebiegu zatrudnienia odwołującego, pełnionych przez niego stanowiskach i funkcjach, wysokości angaży i stawek godzinowych oraz inne dane mogące mieć znaczenia dla ustalenia wymiaru przysługującego mu świadczenia emerytalnego. Z powyższej dokumentacji wyłania się obraz stanu faktycznego, zgodnie z którym odwołujący został zatrudniony w (...) w charakterze robotnika młodocianego – ucznia stolarskiego od dnia 1 lutego 1967 r., a następnie, po zakończeniu edukacji, w dniu 24 24 czerwca 1968 r. zawarł

143 z ww. przedsiębiorstwem umowę o wstępny staż pracy i został zatrudniony na stanowisku stolarza. Od 17 lipca 1969 r. odwołujący był zatrudniony na czas nieograniczony. Począwszy

144 od września 1972 roku odwołującemu powierzano pełnienie obowiązków instruktora praktycznej nauki zawodu stolarza uczniów w Szkole Przysposabiającej do Zawodu nr 1

145 w W.. Obowiązki instruktora odwołujący pełnił w trakcie roku szkolnego,

146 tj. w okresie od września do czerwca w latach 1972-1976. W okresie pełnienia obowiązków instruktora odwołujący miał przyznaną stawkę godzinową zaszeregowania w wysokości 15,50 zł na godzinę + 15% dodatek brygadzisty. W powyższych latach, w okresach

147 od czerwca do września, J. K. był odwoływany z pełnienia obowiązków instruktora a jego stawka zaszeregowania ulegała zmniejszeniu do 9,50 zł na godzinę. Sytuacja pracownicza odwołującego nie uległa zasadniczym zmianom do lipca 1977 roku, kiedy to powierzono mu obowiązki majstra w (...) i zmianie uległy zasady wynagradzania ze stawki godzinowej na płacę zasadniczą określaną kwotowo. Dodatkowo Sąd miał na względzie, że widniejąca w aktach osobowych dokumentacja potwierdza,

148 że odwołujący przez cały okres zatrudnienia w (...) pracował w wymiarze pełnego etatu, co jednoznacznie pozwala na przyjęcie, że stale wykonywał pracę przez

149 8 godzin dziennie.

150 Z uwagi na obrachunkowy charakter tak wspomnianej wyżej dokumentacji, jak i istoty sporu w niniejszej sprawie, Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego

151 z zakresu rachunkowości celem ustalenia wysokości wynagrodzenia, jakie odwołujący uzyskał z tytułu zatrudnienia w (...) w latach 1967-1976, w oparciu

152 o dostępne dowody z dokumentów. W sporządzonej opinii biegły sądowy A. G. wskazał, że w oparciu o przedłożone akta osobowe możliwe jest ustalenie innego poziomu wynagrodzenia niż wynagrodzenie minimalne. Ustalając wysokość wynagrodzenia odwołującego w powyższych latach biegły w oparciu o dostępną dokumentację kadrowo-płacową odwołującego z tego okresu przyjął założenia, zgodnie z którymi należna odwołującemu premia powinna być uwzględniona w wysokości zgodnej z zasadami premiowania w zakładzie pracy na dotychczasowym poziomie w całym okresie zatrudnienia – niezależnie od tego, czy ubezpieczony pracował jako instruktor, czy też powracał

153 na stanowisko stolarza. Biegły zważył również, że w trakcie pracy jako instruktor praktycznej nauki zawodu stawka wynagrodzenia odwołującego była wyższa i wynosił 15,50 zł

154 za godzinę; stawka w tej wysokości obowiązywała na przełomie roku szkolnego, tj. w okresie od września do czerwca, na przełomie lat 1972-1976. Jednocześnie w trakcie trwania ferii letnich stawka wynagrodzenia odwołującego ulegała obniżeniu do 9,50 zł za godzinę.

155 Ze stanowiskiem instruktora zawodu związany był dodatek brygadzistowski w wysokości 15% wynagrodzenia zasadniczego, który został przez biegłego uwzględniony jako udokumentowany w okresie roku szkolnego. Ponadto biegły uwzględnił dodatek stażowy

156 w wysokości 5%, który przysługiwał odwołującemu począwszy od 1 lutego 1972 r.,

157 tj. po upływie 5 lat zatrudnienia w (...). Powyższe ustalenia skutkowały stwierdzeniem, że na przełomie lat 1967-1976 J. K. z tytułu zatrudnienia

158 w (...) uzyskał wynagrodzenie w następujących wysokościach:

159 - 1967 r. – 5.225,00 zł,

160 - 1968 r. – 12.760,47 zł,

161 - 1969 r. – 8.447,65 zł,

162 - 1970 r. – 15.840,00 zł,

163 - 1971 r. – 17.820,00 zł,

164 - 1972 r. – 26.330,00 zł,

165 - 1973 r. – 38.380,00 zł,

166 - 1974 r. – 44.301,00 zł,

167 - 1975 r. – 46.745,00 zł,

168 - 1976 r. – 38.670,00 zł.

169 Przyjęcie powyższych wynagrodzeń prowadzi do ustalenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru w wysokości 80,68% i zwiększenia wysokości świadczenia do kwoty 1.384,72 zł. Tak ustalone świadczenie emerytalne odwołującego jest więc wyższe,

170 niż ustalone przez organ rentowy w skarżonych decyzjach o kwotę 146,16 zł brutto.

171 Sąd Okręgowy w całości podzielił założenia, wyliczenia i wnioski biegłego sądowego zaprezentowane w sporządzonej przez niego opinii. Przyjęte przez biegłego założenia,

172 w szczególności co do wysokości poszczególnych składników wynagrodzenia, zasad premiowania, zmiennych wynagrodzeń w trakcie wykonywania przez niego pracy instruktora praktycznej nauki zawodu czy tez informacji o dodatku stażowym oraz funkcyjnym miały solidne oparcie w dokumentacji widniejącej w aktach osobowych J. K., zaś biegły w sposób szczegółowy wyjaśnił na czym polegały dokonane przez niego wyliczenia. Wyliczenia biegłego, jak wskazano już przy ocenie stanu faktycznego, nie były przedmiotem zastrzeżeń strony, a zwłaszcza organu rentowego, który nie wniósł do opinii żadnych uwag.

173 Mając na względzie powyższe Sąd zważył, że odwołanie J. K.

174 w zakresie, w jakim domagał się uwzględnienia przy obliczaniu emerytury autentycznych zarobków uzyskanych w okresie 1967-1976 było zasadne. Dokonanie ustaleń zgodnie

175 z żądaniem odwołującego było możliwe w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, obejmujący przede wszystkim dokumentację kadrowo-płacową, a pośrednio również informacje dostarczone przez świadka H. K.. W konsekwencji Sąd

176 do ustalenia wysokości emerytury przyjął wartości wyliczone przez biegłego z zakresu rachunkowości, jako niekwestionowane przez strony postępowania i nie budzące zastrzeżeń co do ich wiarygodności i fachowości.

177 Odnosząc się z kolei do żądania odwołującego o uwzględnienie przy wyliczeniu emerytury oraz do stażu pracy okresu jego zatrudnienia w trakcie uczęszczania do szkoły zawodowej, tj. od 1 września 1964 r. do 11 kwietnia 1966 r. Sąd Okręgowy zważył, że kwestię tą należy rozpatrywać pod kątem treści art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy emerytalnej. Zgodnie z treścią tego przepisu za okresy składkowe uważa się również przypadające przed dniem 15 listopada 1991 r. okresy zatrudnienia młodocianych na obszarze Państwa Polskiego na warunkach określonych w przepisach obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1975 r. W okresie wskazywanym przez J. K. obowiązywała ustawa z dnia 2 lipca 1958 r. o nauce zawodu, przyuczaniu do określonej pracy i warunkach zatrudniania młodocianych w zakładach pracy oraz o wstępnym stażu pracy ( Dz. U. z 1958 roku, Nr 45, poz. 226 ze zm.). Zgodnie z art. 3 ust. 1 tej ustawy przyjęto, że młodociani mogli być zatrudniani przez zakłady pracy tylko w celu:

178 1) nauki zawodu,

179 2) przyuczenia do określonej pracy,

180 3) odbycia wstępnego stażu pracy.

181 Natomiast zgodnie z art. 9 ust. 1 ww. ustawy zakład pracy, przyjmując młodocianego na naukę zawodu, w celu przyuczenia do określonej pracy oraz odbycia wstępnego stażu pracy, był obowiązany zawrzeć z nim na piśmie umowę określającą zawód albo rodzaj pracy, w jakim młodociany będzie szkolony, czas trwania nauki zawodu, przyuczenia do określonej pracy lub wstępnego stażu pracy oraz zasadnicze obowiązki i uprawnienia młodocianego.

182 Analiza powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że okresem składkowym

183 w rozumieniu przepisu art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy emerytalnej – w kontekście cytowanych wyżej przepisów wspomnianej ustawy z dnia 2 lipca 1958 r. – jest okres zatrudnienia wykonywanego na podstawie indywidualnej umowy między zakładem pracy, a szkolącym się młodocianym. W orzecznictwie wskazuje się na specyfikę szkolnictwa zawodowego młodocianych przed rokiem 1975. Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 lutego 1996 r. (II URN 2/96) praktyczna nauka zawodu w zasadniczych szkołach zawodowych odbywała się zarówno w warsztatach szkolnych, jak również w zakładach pracy. W tym ostatnim przypadku organizowana była na podstawie umowy zawieranej między szkołą a zakładem pracy, lecz uczniowie wykonujący prace w ramach praktyki nie byli pracownikami tych zakładów pracy. Stąd też dla wykazania, że dany okres stanowi okres składkowy, o którym mowa w art. 6 ust. 2 pkt 3 cyt. ustawy emerytalnej konieczne jest ustalenie czy nauka zawodu była pobierana przez młodocianego przy jego równoczesnym zatrudnieniu, czy też jako przedmiot praktyczny w programie nauki szkolnej – innymi słowy, czy nauczający zawodu był pracodawcą, czy też nauczycielem młodocianego. Praktyczna nauka zawodu w zasadniczych szkołach zawodowych odbywała się zarówno w warsztatach szkolnych, jak również w zakładach pracy. W tym ostatnim przypadku organizowana była na podstawie umowy zawieranej między szkołą a zakładem pracy, lecz uczniowie wykonujący prace w ramach praktyki nie byli pracownikami tych zakładów pracy. Stosunek zatrudnienia obejmował bowiem tylko młodocianych przyjętych do pracy w celu nauki zawodu, obowiązanych do dokształcania się w szkole, nie zaś tych, którzy pobierali naukę bez zatrudnienia się (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie

184 z 18 marca 2009 r. III AUa 1213/08). W najnowszym orzecznictwie, wbrew dotychczas dominującym poglądom, wskazuje się, że zakwalifikowanie spornej pracy młodocianego jako okresu składkowego w myśl art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy emerytalnej nie wymaga bezwzględnego dostarczenia dokumentacji potwierdzającej fakt zatrudnienia przez zakład pracy w celu przyuczenia do zawodu na podstawie indywidualnej umowy o pracę (takie stanowisko zostało wyrażone np. w wyrokach Sądów Apelacyjnych: w K. z dnia

185 28 marca 2013 r., III AUa 1362/12, w G. z dnia 23 stycznia 2015 r., III AUa 1176/14, w P. z dnia 15 grudnia 2015 r., III AUa 1919/14). W wyroku Sądu Najwyższego

186 z dnia 28 czerwca 2016 r. (I UK 256/15) podkreśla się, że czym innym jest forma czynności prawnej, zmaterializowana w dokumencie potwierdzającym zawarcie umowy o pracę, a czym innym skuteczność zobowiązania w świetle prawa ubezpieczeń społecznych. O ile bowiem pierwsza kwestia ma wyłącznie wymiar dowodowy, o tyle druga stanowi punkt wyjścia do określenia sytuacji prawnej ubezpieczonego, co oznacza, że nieprzedstawienie przez ubezpieczonego dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy w celu nauki zawodu samoistnie nie przesądza o jej istnieniu, lecz może co najwyżej stanowić argument przemawiający za uznaniem, że strony nie realizowały określonej więzi prawnej. Oznacza to, że w przypadku rozstrzygania o możności zaliczenia okresu nauki zawodowej jako okresu składkowego w myśl prezentowanego wyżej przepisu decydujące jest ustalenie,

187 czy wnioskodawca faktycznie wykonywał zatrudnienie na warunkach określonych w ustawie z dnia 2 lipca 1958 r. o nauce zawodu, przyuczania do określonej pracy i warunkach zatrudniania młodocianych w zakładach pracy oraz o wstępnym stażu pracy.

188 Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Sąd Okręgowy zważył,

189 iż w przypadku J. K. istniały podstawy do przyjęcia, że w spornym okresie odbywał praktyczną naukę zawodu na podstawie indywidualnej umowy o naukę zawodu zawartą pomiędzy nim a zakładem pracy i że w związku z tym przysługiwał mu status pracownika młodocianego. Z przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego wynika, że w okresie od 1 września 1964 r. do 11 kwietnia 1966 r. uczęszczał do (...) Szkoły Budowlanej dla Pracujących Nr 1 Z.B. W., gdzie przyuczał się do zawodu stolarza budowlanego i w tym też okresie odbywał praktyczną naukę zawodu

190 u swojego późniejszego pracodawcy, czyli (...). Co prawda odwołujący

191 nie przedłożył żadnego dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy o naukę zawodu

192 i wskazał, że takiej umowy nie posiada, jednakże powyższe wnioski zdaniem Sądu – na tle cytowanych wyżej poglądów orzecznictwa – wnioski te były możliwe do wysunięcia

193 w oparciu o inne, uzyskane w toku postępowania dowody. Z zaświadczenia z dnia 9 lipca

194 2003 r. wystawionego przez Zespół Szkół nr (...) – Technikum Budowlane nr (...) im. Prof. S. B. wynika, że J. K. uczęszczał do dziennej, trzyletniej (...) Szkoły Budowlanej dla Pracujących nr 1 Zjednoczenia Budownictwa (...)

195 w W. przy ul. (...) w okresie od 1 września 1964 r. do 18 czerwca 1968 r., a w trakcie nauki powtarzał drugą klasę. W zaświadczeniu wskazano również,

196 że w ramach nauki odwołujący odbywał praktyczną naukę zawodu na terenie zakładu pracy w W. w oparciu o umowę o naukę zawodu zawieraną z zakładem pracy, pracował trzy dni w tygodniu i otrzymywał wynagrodzenie. Powyższe znajduje potwierdzenie

197 w informacjach udzielonych przez Centrum (...)

198 w piśmie z dnia 29 stycznia 2016 r., gdzie w wykonaniu zobowiązania Sądu wskazano,

199 że uczniowie szkoły (...) nr 1 odbywali praktyczną naukę zawodową w oparciu o umowy indywidualnie zawierane z zakładem pracy i za wykonywaną w ramach praktyk pracę otrzymywali wynagrodzenie. Z powyższymi informacjami koresponduje również treść załączonych do akt świadectw szkolnych oraz arkuszy ocen, w których zaznaczona jest pozycja „nauka zawodu” oraz „praktyczna nauka zawodu”, z których to przedmiotów odwołujący miał otrzymywać stopnie „dobre” i „bardzo dobre”. Dodatkowo w okresie

200 od 1 września 1964 r. do 31 grudnia 1964 r. ubezpieczony był członkiem związku i opłacał

201 z tego tytułu składki, co wynika z okazanej w toku postępowania książeczki związkowej. Również sam odwołujący w swoich zeznaniach wskazywał, że w trakcie nauki w (...) nr 1 odbywał praktyki zawodowe na podstawie umowy zawartej z zakładem pracy, a praktyczna nauka zawodu zajmowała mu większą część tygodniowego planu zajęć. Na tle powyższych dowodów i okoliczności zdaniem Sądu istniały jednoznaczne podstawy do uznania,

202 że odwołujący w trakcie edukacji w ww. placówce faktycznie odbywał praktyczną naukę zawodu i był pracownikiem młodocianym w myśl ustawy z dnia 2 lipca 1958 r. o nauce zawodu.

203 W konsekwencji powyższego Sąd zważył, że wnioskowany przez odwołującego okres praktycznej nauki zawodu w (...) nr 1 od 1 września 1964 r. do 11 kwietnia 1966 r. podlega uwzględnieniu do stażu pracy przy ustalaniu wysokości przysługującej mu emerytury.

204 W tym kontekście Sąd również oparł się na opinii biegłego z zakresu rachunkowości A. G., który przedstawił wyliczenie emerytury J. K.

205 w wariancie uwzględniającym ww. okres składkowy do stażu pracy. Z wyliczeń biegłego wynika, że zaliczenie tego okresu (w wymiarze wynoszącym 1 rok i 7 miesięcy) do stażu pracy odwołującego skutkuje wzrostem ogólnego stażu pracy o 19 miesięcy (z 258 miesięcy do 277 miesięcy), co nie wpłynie na zmianę wskaźnika podstawy wymiaru składek,

206 lecz będzie skutkować podwyższeniem wartości świadczenia emerytalnego odwołującego

207 do kwoty 1.545,16 zł brutto. Opinia biegłego również i w tej materii nie była kwestionowana strony. Co prawda biegły wskazał, że wyliczenia w tym zakresie mają charakter warunkowy z uwagi na brak w materiale dowodowym umowy o praktyczną naukę zawodu, jednakże mając na względzie powyższe ustalenia Sąd nie znalazł przeszkód aby wyliczenia

208 te uwzględnić.

209 Podsumowując, Sąd Okręgowy uznał za zasadne odwołanie J. K.

210 w zakresie, w jakim domagał się ustalenia wysokości emerytury poprzez doliczenie do stażu pracy odwołującego okresu praktycznej nauki zawodu, od 1 września 1964 r. do 11 kwietnia 1966 r. uwzględnienia przy obliczaniu emerytury autentycznych zarobków uzyskanych

211 w okresie zatrudnienia w (...) na przełomie lat 1967-1976 i w tym też zakresie zmienił zaskarżone decyzji ZUS(...) Oddział w W. z dnia 21 sierpnia 2013 r.

212 i 29 sierpnia 2013 r., znak: (...), przyjmując roczne wynagrodzenie odwołującego za poszczególne lata z wyżej wymienionego okresu, wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury oraz wysokość tego świadczenia na dzień nabycia do niego prawa prze odwołującego zgodnie z najkorzystniejszymi wyliczeniami opinii biegłego

213 z zakresu rachunkowości, o czym zgodnie z art. 477 ( 14) § 2 k.p.c. orzeczono w punkcie

214 1 sentencji wyroku. W zakresie pozostałych żądań odwołującego odwołanie jako niezasadne podlegało oddaleniu, wobec czego na podstawie art. 477 ( 14) § 1 k.p.c. Sąd orzekł jak w punkcie 2 sentencji wyroku.

215 W punkcie 3 wyroku Sąd orzekł o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej odwołującemu się z urzędu w wysokości określonej przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715), obciążając nimi organ rentowy jako stronę przegrywającą postępowanie w myśl o art. 98 § 1 i 2 k.p.c.

216 Zarządzenie: odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi ZUS.

217 K.S.