Wyrok Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia 20 stycznia 2015 r., VI Ka 624/14

wyrok Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia 20 stycznia 2015 r., VI Ka 624/14

Tekst

1 Sygn. akt VI Ka 624/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 20 stycznia 2015 roku

3 Sąd Okręgowy w Słupsku VI Wydział Karny Odwoławczy w składzie:

4 Przewodniczący SSO Dariusz Dumanowski

5 Sędziowie: SO Andrzej Dymalski

6 SO Robert Rzeczkowski

7 Protokolant Izabela Kowalik

8 przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej Renaty Szamiel

9 po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2015 roku

10 sprawy A. K.

11 oskarżonej o czyn z art. 156 § 1 pkt 2 k.k.

12 z powodu apelacji wniesionej przez prokuratora

13 od wyroku Sądu Rejonowego w Słupsku

14 z dnia 3 września 2014 roku w sprawie II K 558/13

15 1. utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelację za oczywiście bezzasadną;

16 2. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. W. K.

17 516,60 zł (pięćset szesnaście złotych sześćdziesiąt groszy) tytułem należności za obronę oskarżonej z urzędu przed Sądem II instancji;

18 3. kosztami procesu za postępowanie odwoławcze obciąża Skarb Państwa.

19 VI Ka 624/14

Uzasadnienie

20 A. K. została oskarżona o to, że w okresie od 7 do 10 grudnia 2012r. w U., będąc w 38 tygodniu ciąży, przewidując możliwość porodu w najbliższym czasie i wiedząc, że spożywanie alkoholu w znacznych ilościach może spowodować uszkodzenie płodu oraz chorobę zagrażającą życiu dziecka narodzonego, pijąc alkohol w ciągu w ilościach prowadzących do upojenia alkoholowego, spowodowała po porodzie w dniu 10 lutego 2012r. u małoletniego Ł. W. ciężki uszczerbek na zdrowiu w postaci choroby realnie zagrażającej życiu w postaci ciężkiego zespołu abstynencyjnego z bezdechem i drgawkami, czym działała na jego szkodę, to jest o czyn z art.156 § 1 pkt 2 k.k..

21 Wyrokiem z dnia 3 września 2014r. wydanym w sprawie II K 558/13 Sąd Rejonowy w Słupsku uniewinnił oskarżoną A. K. od popełnienia zarzucanego jej czynu obciążając kosztami procesu Skarb Państwa.

22 Ponadto zasądził na rzecz adwokata W. K. 1.239,84 zł. za obronę oskarżonej z urzędu.

23 Apelację od powyższego orzeczenia wywiódł Prokurator.

24 Zaskarżając wyrok w całości na niekorzyść oskarżonej zarzucił mu obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

25 I. art.156 § 1 pkt 2 k.k. polegającą na jego błędnym zastosowaniu przejawiającym się wyrażeniem błędnego poglądu, że ochronie prawnej przewidzianej w tym przepisie nie podlega życie dziecka przed jego narodzeniem,

26 II. art.13 § 2 k.k. polegającą na jego niezastosowaniu, przejawiającym się niedokonaniem oceny zachowania oskarżonej z uwzględnieniem znamion z art.13 § 2 k.k. w zw. z art.156 § 1 pkt 2 k.k..

27 Reasumując wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

28 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

29 Apelacje jest bezzasadna i to w stopniu oczywistym.

30 W pierwszej kolejności należy wskazać, iż na Sądzie orzekającym spoczywa obowiązek przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący, przy czym przy gromadzeniu dowodów muszą być uwzględnione okoliczności przemawiające zarówno za jak i przeciw oskarżonej. Następnie zebrane dowody, w tym wyjaśnienia oskarżonej i zeznania świadków, które zostały ujawnione przed Sądem w przewidziany prawem sposób, muszą być poddane wnikliwej analizie i ocenie w sposób niekłócący się ze wskazaniami wiedzy i zasadami doświadczenia życiowego, zaś ustalenia poczynione w oparciu o tak dokonaną ocenę nie mogą wykazywać błędów tak faktycznych jak i logicznych.

31 W świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy przeprowadził przewód sądowy gromadząc materiał dowodowy pozwalający na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, a w pisemnym uzasadnieniu wskazał te wszystkie dowody, które pozwoliły na uznanie, iż w sprawie nie ma wątpliwości co do ustalonego stanu faktycznego. Ustalenia dokonane przez Sąd a quo nie wykraczają poza granice swobodnej oceny dowodów, poczynione zostały na podstawie wszechstronnej ich analizy, których ocena nie wykazała błędów natury faktycznej i logicznej, zgodna była z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego znajdując odzwierciedlenie w uzasadnieniu orzeczenia. W uzasadnieniu tym Sąd wskazał a quo jakie fakty uznał za udowodnione, na czym oparł poszczególne ustalenia i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych, a następnie wyprowadził z dokonanych ustaleń prawidłowe wnioski.

32 Skarżący nie kwestionuje prawidłowości ustaleń Sądu I instancji w zakresie dotyczącym zaistnienia okoliczności ujętych w stanie faktycznym (strona 1-3 uzasadnienia), a ponieważ Sąd Okręgowy nie znalazł jakichkolwiek powodów do ich podważania, stąd wystarczającym będzie w tym miejscu odwołanie się do nich.

33 Sąd Rejonowy posługując się zgromadzoną dokumentacją medyczną słusznie ustalił, że dnia 10 grudnia 2012r. A. K. znajdowała się w 38 tygodniu ciąży. Analizując treść stawianego jej zarzutu doszedł przy tym do w pełni zasadnego wniosku, iż czynności sprawczych uznanych przez Prokuratora za przestępne oskarżona miała dokonywać przed urodzeniem Ł. W., zaś skutek takiego zachowania nastąpił już po urodzeniu dziecka (strona 26-27 uzasadnienia). W konsekwencji powołując się na treść art.6 § 1 k.k. i ugruntowane oraz akceptowane przez Sąd Okręgowy poglądy wyrażane w doktrynie Sąd a quo zasadnie uznał, iż wspomniane czynności sprawcze oddziaływały na „dziecko poczęte”. W dalszej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku dokonano kompleksowej, drobiazgowej i zasługującej na pełną akceptację analizy obowiązujących przepisów w zakresie ochrony, jaką ustawodawca przyznał nasciturusowi. Sąd I instancji wziął przy tym pod uwagę nie tylko obowiązujące przepisy prawa karnego (art.49 k.p.k.), ale również odniósł się do uregulowań zawartych w kodeksie cywilnym oraz kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Posiłkując się przy tym uznanymi przez Sąd Okręgowy za słuszne poglądami orzecznictwa oraz doktryny doszedł do zasługującego na aprobatę wniosku, iż z prawnego punktu widzenia „dziecka poczętego” nie można uważać za osobę fizyczną. Nie posiada ono zatem w myśl art.49 k.p.k. statusu pokrzywdzonego, a tym samym nie odnoszą się do niego przepisy zawarte w rozdziale XIX Kodeksu karnego, w tym art.156 § 1 pkt 2 k.k., dotyczące człowieka. Prawnokarna ochrona życia oraz zdrowia dziecka poczętego została natomiast uregulowana wprost w przepisach art.152 k.k., art.153 k.k. i art.157a k.k..

34 Jak wspomniano Sąd Okręgowy w pełni popiera wskazane przed chwilą ustalenia jak również uzasadniającą je argumentację przedstawioną przez Sąd Rejonowy w uzasadnieniu wyroku, co pozwala obecnie na odwołanie się do nich bez potrzeby ponownego ich przytaczania.

35 W wywiedzionej apelacji skarżący powołuje się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2006r. podjętą w sprawie I KZP 18/06, która stanowi, że przedmiotem ochrony przewidzianej w art. 160 k.k. jest życie i zdrowie człowieka od rozpoczęcia porodu (wystąpienia skurczów macicy, dających postęp porodu), a w wypadku operacyjnego zabiegu cesarskiego cięcia kończącego ciążę - od podjęcia czynności zmierzających do przeprowadzenia tego zabiegu ( OSNKW 2006/11/97, Prok.i Pr.-wkł. 2007/1/6, Biul.SN 2006/10/19).

36 W przekonaniu Prokuratora zawarte w uzasadnieniu uchwały wywody wykazują, iż ochronie podlegać powinno również życie i zdrowie dziecka nienarodzonego kiedy sprawca podejmuje działania w sytuacji, w której można się spodziewać porodu niezwłocznie, chociażby ze względu na wiek płodu. Zdaniem apelującego skoro w rozpoznawanej sprawie płód liczył 38 tygodni, to był zdolny do samodzielnego życia poza organizmem matki. W związku z tym wszelkie działania podejmowane wobec płodu w tym wieku z zamiarem wywołania skutku po porodzie były działaniami skierowanymi przeciwko życiu i zdrowiu człowieka.

37 Stanowisko to nie zasługuje na uwzględnienie.

38 W uzasadnieniu wspomnianej uchwały Sąd Najwyższy logicznie i konsekwentnie wskazał bowiem, że polskie ustawodawstwo karne chroni życie ludzkie od momentu poczęcia do śmierci. Różne są natomiast intensywność i zakres ochrony (...) i życia w fazie prenatalnej, a więc podmiotu określonego w przepisach art.152, art.153 i art.157a k.k. jako "dziecko poczęte". Konsekwencją rozwiązania polegającego na odrębnej ochronie prawnej życia "człowieka" i "dziecka poczętego" jest problem czasowej cenzury, nakazującej stosującemu prawo na rozstrzyganie in concreto, przeciwko któremu z chronionych przez prawo podmiotów skierowany był czyn sprawcy.

39 Dokonując wykładni systemowej Sąd Najwyższy wskazał, iż nie można pominąć treści niezwykle istotnego dla tych rozważań przepisu art. 149 k.k., penalizującego dzieciobójstwo. W dyspozycji normy zawartej w tym przepisie posłużono się w opisie ustawowych znamion okolicznością modalną "w okresie porodu", co sprawia, że przepis ten ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia cenzury czasowej dzielącej pojęcia "dziecko poczęte" i "człowiek".

40 Przepis art. 149 k.k. stanowi podstawę odpowiedzialności matki dziecka, działającej w warunkach określonych znamionami tego typu czynu zabronionego. W wypadku niestwierdzenia jednego z tych warunków, odpowiedzialność karna matki, a zawsze - w wypadku osób współdziałających, jest odpowiedzialnością karną za zabójstwo typu podstawowego (art.148 k.k.). Mimo szerokiego zakresu znaczeniowego pojęcia "dziecko", nie ma żadnych wątpliwości, że w znaczeniu użytym w tym przepisie pojęcie to jest zawężone do ram czasowych wyznaczonych okresem porodu. Wymaga też podkreślenia, że w art.149 k.k. nie posłużono się pojęciem "dziecko poczęte", a użycie pojęcia "dziecko" wymuszone zostało przez charakter opisanego czynu oraz względy językowe i logiczne, uniemożliwiające użycie pojęcia "człowiek". O łagodniejszej penalizacji czynu określonego w tym przepisie decyduje zatem stan psychiczny matki, a nie wartość życia podmiotu, któremu przepis udziela ochrony. W warstwie językowej treść art.149 k.k. nie uprawnia wcale twierdzenia, że ustawodawca posługuje się dychotomicznym podziałem według kryterium nienarodzony-narodzony, bo czasem popełnienia czynu przewidzianego w tym przepisie jest "okres porodu". Wynika z tego, że ochroną obejmuje nie tylko dziecko "narodzone", lecz w równym stopniu "rodzące się". Nie sposób zaakceptować przy tym założenia, że rodzące się dziecko jest nadal jedynie płodem, czy dzieckiem poczętym, bo czas rodzenia się jest niewątpliwie innym jakościowo stanem. W nauce medycyny przyjmuje się, że "poród rozpoczyna się w momencie wystąpienia regularnych skurczów macicy, z reguły częstszych niż co 10 minut, dających postęp porodu" (R. Dębski w: Wielka Encyklopedia PWN, Warszawa 2004, tom 22, s. 83). Ten właśnie moment uznać należy za rozpoczęcie okresu porodu w znaczeniu użytym w art. 149 k.k., ponieważ odpowiada on treści dyspozycji normy wyrażonej w tym przepisie oraz rezultatom wykładni funkcjonalnej. Przyjęcie tego momentu jako rozpoczynającego poród dotyczy zarówno porodu, który odbywa się wyłącznie siłami natury, jak i przy zastosowaniu - po rozpoczęciu porodu - medycznych zabiegów umożliwiających ukończenie porodu, w tym operacyjnego zabiegu cesarskiego cięcia.

41 Należy jednak przyjąć, że w wypadku, w którym zabieg cesarskiego cięcia nie jest dokonywany w okresie trwającego już porodu, lecz stanowi alternatywny sposób ukończenia ciąży (a nie porodu) - także w całym okresie wykonywania tego zabiegu życie i zdrowie rodzącego się podlega prawnokarnej ochronie przyznanej człowiekowi. Nie ulega bowiem wątpliwości, że zabieg ten jest odmiennym sposobem przeprowadzenia porodu (zob. R. Dębski: op. cit. , tom 5, s. 296). Nie ma zatem powodów, dla których cały okres wykonywania zabiegu, a więc od chwili rozpoczęcia przygotowania do niego, miałby być - z punktu widzenia prawnokarnej ochrony - traktowany inaczej, niż okres porodu. Przeciwnie, o potrzebie równego traktowania tych okresów przesądza zarówno brzmienie art. 149 k.k., jak i wynikająca z niego celowość udzielenia rodzącemu się pełnej ochrony.

42 Pogląd wskazujący na kryterium położnicze wyrażony został w literaturze przedmiotu i w pracach komentatorów (por. m.in.: W. Grzywo- -Dąbrowski: Podręcznik medycyny sądowej, Warszawa 1948, s. 773; M. Cieślak: w: J. Waszczyński red.: System prawa karnego, t. IV, Warszawa 1985, s. 297-298, 363; E. Zielińska, op. cit. , s. 189; O. Górniok: Kodeks karny. Komentarz, t. II, Gdańsk 2005, s. 115; L. Tyszkiewicz w: O. Górniok red.: Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2006, s. 492; A. Zoll w: A. Zoll red.: Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, t. II, Kraków 2006, s. 236, 275; B. Michalski w: A. Wąsek red.: Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, t. I, Warszawa 2006, s. 253). Stanowisko to doznaje silnego wsparcia w argumentach natury funkcjonalnej. Trzeba bowiem uznać za racjonalne, że w trudnym, nierzadko krytycznym okresie porodu, rodzący się korzysta z pełnej ochrony prawa udzielanej człowiekowi. W całym tym okresie czynności personelu medycznego w naturalny sposób ukierunkowane są podmiotowo na udzielanie pomocy rodzącemu się człowiekowi.

43 Poglądy upatrujące początku ochrony życia człowieka w późniejszych fazach porodu prowadzą natomiast nie tyle do znacznego osłabienia takiej ochrony, ile do pozbawienia jej w okresie od początku porodu do chwil uznanych przez wyrażających te poglądy za prawnie istotne. W płaszczyźnie art. 160 k.k. oznaczałoby to pozbawienie rodzącego się ochrony w czasie, w którym jest ona niezbędna. Poglądy takie uznać trzeba - uwzględniając art. 149 k.k. - za nieodpowiadające stanowi prawa i pomijające humanistyczne racje dyrektywy interpretacyjnej in dubio pro vitae . Wykładnia akceptująca kryterium położnicze nie może być przy tym uznana za rozszerzającą podstawy odpowiedzialności, ponieważ jest rezultatem ścisłego odczytania zakresu stosowania art. 149 k.k. - w przeciwieństwie do redukującej część tego zakresu wymowy przedstawionych wyżej poglądów. Należy więc przyjąć, że dziecko od początku porodu korzysta z prawnokarnej ochrony przysługującej człowiekowi, i to z konsekwencją dotyczącą wszystkich tych przepisów rozdziału XIX Kodeksu karnego, które korzystający z ochrony podmiot określają pojęciem "człowiek", bo pojęcie to nie może być rozumiane różnie w granicach jednego systemu prawa.

44 W rezultacie tych rozważań uprawniona jest konkluzja, że przedmiotem ochrony przewidzianej w art.160 k.k. jest życie i zdrowie człowieka od rozpoczęcia porodu (wystąpienia skurczów macicy, dających postęp porodu), a w wypadku operacyjnego zabiegu cesarskiego cięcia, kończącego ciążę - od podjęcia czynności zmierzających do przeprowadzenia tego zabiegu.

45 Analizując granicę czasową dzielącą życie poczęte i życie narodzone Sąd Najwyższy odniósł się również do poglądu, w myśl którego granicą tą jest osiągnięcie przez dziecko poczęte zdolności do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej (tzw. kryterium rozwojowe), co wiąże się zwykle najpóźniej z 22 tygodniem ciąży. Zasadnie podkreślił jednak wówczas, że stanowisko to wyrażono na gruncie odmiennego stanu prawnego. W świetle przytoczonych wcześniej akceptowalnych przez Sąd Okręgowy fragmentów uzasadnienia nie może zatem być uznane obecnie za prawidłowe.

46 Powyższe wywody prowadzą zatem do wniosku, iż przepis art.156 § 1 pkt 2 k.k., którego przedmiotem jest podobnie jak w art. 160 k.k. zdrowie człowieka, nie ma zastosowania w przypadku podjęcia działań na szkodę „dziecka poczętego”, a jego stosowanie wchodzi w grę z chwilą rozpoczęcia porodu. Jak już wskazano czynności sprawcze zostały przez oskarżoną podjęte jeszcze przed narodzinami Ł. W. i zakończone przed rozpoczęciem porodu, stąd nie może ona odpowiadać za popełnienie przestępstwa z art.156 § 1 pkt 2 k.k..

47 Skoro przedmiotem ochrony przewidzianym w art.156 § 1 pkt 2 k.k. jest zdrowie człowieka, a przedmiotem czynności wykonawczej człowiek, to w świetle przedstawionych ustaleń nie jest również możliwym usiłowanie popełnienia stypizowanego w powyższym przepisie przestępstwa w sytuacji braku przedmiotu czynności wykonawczej, nie wynikającego z błędu co do stanu faktycznego.

48 W konsekwencji Sąd Okręgowy utrzymał zaskarżony wyrok uznając apelację za oczywiście bezzasadną.

49 O kosztach procesu za postępowanie odwoławcze orzeczono na mocy art.636 § 1 k.p.k..