Wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 24 stycznia 2017 r., IV U 1645/16

wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 24 stycznia 2017 r., IV U 1645/16

Tekst

1 Sygn. akt IV U 1645/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 24 stycznia 2017 r.

3 Sąd Okręgowy w Olsztynie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

4 w składzie:

5 Przewodniczący:

6 SSO Beata Urbańska-Woike

7 Protokolant:

8 st. sekr. sądowy Alicja Dąbrowska

9 po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2017 r. w Olsztynie

10 na rozprawie

11 sprawy G. K.

12 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.

13 o ponowne ustalenie kapitału początkowego

14 na skutek odwołania G. K.

15 od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.

16 z dnia 31 sierpnia 2016 r. nr (...) (...)

17 o d d a l a o d w o ł a n i e

18 SSO Beata Urbańska-Woike

19 Sygn. akt: IV U 1645/16

Uzasadnienie

20 Decyzją z dnia 31 sierpnia 2016 r., znak: (...) (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. dokonał G. K. ponownego ustalenia kapitału początkowego – po otrzymaniu nowych dowodów mających wpływ na wysokość kapitału początkowego. Organ określił podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 2 054,88 zł. Do obliczenia podstawy kapitału początkowego oraz obliczenia wskaźnika wysokości tej podstawy przyjęto przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych, tj. od 1.01.1989 r. do 31.12.1998 r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wyniósł 168,31%. Zakład ustalił okres składkowy w łącznym wymiarze 12 lat, 10 miesięcy i 3 dni, tj. 154 miesiące, okresy nieskładkowe w łącznym wymierzę 3 lata, 10 miesięcy i 22 dni, tj. 46 miesiące. Nadto organ określił współczynnik proporcjonalny do osiągniętego do 31.12.1998 r. wieku oraz okresu składkowego i nieskładkowego – 52,43%. Średnie dalsze życie ubezpieczonej zostało określone na 209 miesięcy. Wartość kapitału początkowego została określona w kwocie 115 253,05 zł.

21 Ponadto organ wskazał, że do ustalenia wartości kapitału początkowego nie uwzględnił okresu od 01 sierpnia 1980 r. do 01 grudnia 1981 r. argumentując brzmieniem przepisu art. 7 ust. 9 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych okresem nieskładkowym jest nauka w szkole wyższej na jednym kierunku pod warunkiem ukończenia tej nauki, w wymiarze określonym w programie studiów.

22 W odwołaniu do powyższej decyzji G. K. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie do okresów nieskładkowych maksymalnego okresu wynikającego z programu studiów, tj. 5 lat (10 semestrów). W uzasadnieniu swojego żądania podniósł, że organ nie uwzględnił przy ustaleniu wysokości kapitału początkowego okresu jego studiów w byłej Wyższej Oficerskiej Szkole (...) w W., które odbywał od 01 sierpnia 1980 r. do 01 grudnia 1981 r., tj. do dnia rozwiązania uczelni. Wnosił o uznanie, iż okres studiów od marca 1982 r., tj. od II semestru na wydziale Mechanicznym dawnej Wyższej Szkole (...) w K. (obecnie (...) (...)) był w rzeczywistości kontynuacją studiów rozpoczętych w W. – za zgodą ówczesnego ministra Szkolnictwa Wyższego i Rektora Wyższej Szkole (...) w K.. Podkreślił, ze wydłużony okres studiów nie wynikał z jego winy, a był wynikiem splotu wydarzeń politycznych.

23 W odpowiedzi na odwołanie organ wniósł o jego oddalenie. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 7 ust. 9 ustawy o emeryturach i rentach z FUS okresem nieskładkowym jest okres nauki w szkole wyższej na jednym kierunku, pod warunkiem ukończenia tej nauki, w wymiarze określonym w programie studiów. Dlatego też Zakład mógł uwzględnić do stażu pracy, jako nieskładkowe okresy nauki na Wydziale Mechanicznym Wyższej Szkoły (...) w K..

24 Wnioskodawca na rozprawie w dniu 20 grudnia 2016 r. podniósł, że wnioskodawcy przez niego okres powinien zostać zaliczony do kapitału początkowego nie tyle jako okres nieskładkowy w oparciu o dotychczasową argumentację ,ale jako okres składkowy, gdyż okres ten obejmował skoszarowane studia, za który miał płacony żołd , studia polegały jednocześnie na pełnieniu służby (nagranie 00:00:11 – 00:16:00, k. 20-20v).

25 Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

26 Wnioskodawca G. K., urodzony (...) w dniu 16 stycznia 2004 r. złożył wniosek o ustalenie kapitału początkowego.

27 Wówczas organ ustalił, iż wnioskodawca posiada :

28 a) 12 lat, 10 miesięcy i 3 dni okresów składkowych:

29 - od 15 października 1986 r. do 31 grudnia 1986 r. – zatrudnienie w Fabryce (...) w W. Zakład w N.,

30 -od 05 stycznia 1987 r. do 22 grudnia 1987 r. – służba wojskowa w Jednostce Wojskowej (...) w E.,

31 - od 31 grudnia 1987 r. do 28 lutego 1991 r. – zatrudnienie w Fabryce (...) w W. Zakład w N.,

32 - od 01 marca 1991 r. do 31 grudnia 1999 r. – zatrudnienie w Zespole (...) w N..

33 b) 13 dni okresów nieskładkowych

34 (dowód: wniosek z dn. 16.01.2004 r. – k. 1 akt ZUS, kserokopia książeczki wojskowej - k. 3 akt ZUS, świadectwo pracy z dn. 28.02.1991 r. – k. 4 akt ZUS, świadectwo pracy z dn. 29.11.2002 r. – k. 5, świadectwo pracy z dn. 14.01.2004 – k. 7 akt ZUS, zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu – k. 8-9 akt ZUS, wykaz wprowadzonych okresów ubezpieczonego – k. 10-11 akt ZUS)

35 Decyzją z dnia 24 maja 2006 r. Zakład ustalił wnioskodawcy wartość kapitału początkowego – 99 713,90 zł.

36 (dowód: decyzja ZUS z dn. 24.05.2006 r. – k. 12-13 akt ZUS)

37 Wnioskiem z dnia 26 lipca 2016 r. skarżący zwrócił się do organu o ponowne ustalenie jego kapitału początkowego z uwzględnieniem ponownie obliczonej podstawy wymiaru kapitału początkowego z faktycznego okresu ubezpieczenia i nauki w szkole wyższej, mając na uwadze dołączone do wniosku zaświadczenia.

38 (dowód: wniosek z dn. 26.07.2016 r. – k. 14 akt ZUS)

39 Zaskarżoną decyzją z dnia 31 sierpnia 2016 r. organ dokonał ponownego ustalenia kapitału początkowego wnioskodawcy. Do okresu nieskładkowego nie zaliczono skarżącemu okresu nauki od 1 sierpnia 1980 r. do 1 grudnia 1981 r. z uwagi na treść art. 7 ust.9 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS.

40 (dowód: decyzja z dn. 31.08.2016 r. – k. 14-21 akt ZUS, wykaz wprowadzonych okresów ubezpieczonego – k. 17-18 akt ZUS)

41 W okresie od 01 sierpnia 1980 r. do 1 grudnia 1981 r. wnioskodawca był słuchaczem byłej Wyższej (...) w W., w tym od 01 sierpnia 1980 r. do 30 września 1980 r. skarżący odbywał szkolenie kandydackie. Z dniem 1 grudnia 1980 r., po zdaniu egzaminów (sprawnościowy z gaszenia pożarów) ubezpieczony rozpoczął naukę połączoną z pełnieniem służby w jednostce gaśniczej przy szkole. Wyższa (...)w W. została zlikwidowana w grudniu 1981r. Po powołaniu Szkoły Głównej (...) (...)w W. wnioskodawca nie został zakwalifikowany na studia na ww. uczelni.

42 (wyjaśnienia wnioskodawcy - nagranie 00:00:11 – 00:16:00, protokół rozprawy z dn. 20.12.2016 r. - k. 20-20v; dowód: zaświadczenie z dn. 08.11.2004 r. – k. 15 akt ZUS, karta przebiegu studiów – k. 13)

43 Od dnia 15 marca 1982 r. do 19 września 1986 r. skarżący studiował na Wydziale Mechanicznym Wyższej Szkoły (...) w K. (obecnie Politechnika (...)). Planowany okres ww. studiów to 5 lat – 10 semestrów. Wnioskodawca został przyjęty na studia od II semestru, a okres jego studiów trwał 4,5 roku – 9 semestrów.

44 W ramach ww. studiów ubezpieczony otrzymał zgodę na zaliczenie jednego z przedmiotów (fizyka) na podstawie zaliczenia uzyskanego jeszcze w byłej Wyższej (...) w W..

45 (dowód: zaświadczenie – k. 16 akt ZUS, zaświadczenie o stanie odbytych studiów wyższych – k. 12, kserokopia legitymacji studenckiej - k. 12, wniosek z dn. 05.04.1982 r. – k. 14)

46 Sąd dał wiarę zgromadzonym w sprawie dokumentom , ich prawdziwość bowiem nie budzi wątpliwości , nie była także kwestionowana przez strony.

47 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

48 Odwołanie okazało się nieuzasadnione.

49 Zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 887), dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek, ustala się kapitał początkowy.

50 Artykuł 174 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS stanowi, że kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-12.

51 W szczególności, zgodnie z ww. ust. 2, przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy: okresy składkowe, o których mowa w art. 6 (pkt 1); okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5 (pkt 2) oraz okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-3 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2 (pkt 3).

52 Zgodnie z treścią art. 175 ust.4 cyt. ustawy ponowne ustalenie wysokości kapitału początkowego następuje w okolicznościach określonych w art. 114 . Zgodnie zaś z art. 114 ust.1. ustawy emerytalnej prawo do świadczeń lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość.

53 Do wniosku o ponowne ustalenie kapitału początkowego ubezpieczony dołączył dodatkową dokumentację świadczącą o odbywaniu nauki w Wyższej (...) oraz Wyższej Szkole (...) w K. na Wydziale Mechanicznym.

54 Stosownie do art. 174 ust. 2 cyt. ustawy, przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy:

55 1) okresy składkowe, o których mowa w art. 6;

56 2) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5;

57 3) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-3 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2.

58 A zatem, przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się m. in. przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy okresy nauki w szkole wyższej na jednym kierunku, pod warunkiem ukończenia tej nauki, w wymiarze określonym w programie studiów (art. 7 pkt 9 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).

59 Odwołujący wnosił o doliczenie do kapitału początkowego okresu nauki w okresie od 01 sierpnia 1980 r. do 1 grudnia 1981 r. wnioskodawcy, kiedy to był słuchaczem byłej Wyższej (...)w W.. Swoje stanowisko argumentował tym, że w późniejszym okresie, z racji likwidacji uczelni, kontynuował naukę w na Wydziale Mechanicznym Wyższej Szkoły (...) w K., a było to spowodowane niezależnymi od niego ruchami społecznymi.

60 W pierwszej kolejności Sąd zwraca uwagę, iż w myśl poglądu wyrażonego przez judykaturę odnośnie wykładni art. 7 pkt 9 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jak również art. 4 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz zmianie niektórych ustaw (w brzmieniu zbieżnym z treścią art. 7 pkt 9 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych), jeśli studia na jednym kierunku zostały ukończone to okres studiów podlega zaliczeniu do okresów nieskładkowych zawsze w wymiarze wynikającym z programu nauczania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I BU 19/07 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 1994 r., sygn. akt II URN 55/93). Sąd Najwyższy stanął tu na stanowisku, iż do stażu należy zaliczyć cały okres nauki przewidziany programem nauczania, niezależnie od tego, czy doszło do faktycznego skrócenia okresu studiów. Jednakże jak wynika z ustalonego w sprawie stanu faktycznego G. K. ukończył naukę na Wyższej Szkoły (...) w K., na której przewidziany był pięcioletni program nauczania. Jednakże mając na uwadze brzmienie przepisu art. 7 pkt 9 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a także przedstawiony powyżej pogląd Sądu Najwyższego, który Sąd orzekający w sprawie podziela, nie można uznać, iż pomimo okoliczności, iż faktyczna nauka odwołującego na studiach trwała 4,5 lat (9 miesięcy), to do jego okresu nieskładkowego należy zaliczyć wymiar nauki przewidziany w programie nauczania, tj. 5 lat.

61 Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 14 lutego 2013 r. w sprawie o sygn. akt III AUa 1120/12, zwrócił uwagę, iż powołane orzeczenia Sądu Najwyższego zapadły w innym (także od niniejszej sprawy) stanie faktycznym. Wyrok z dnia 3 lutego 1994 r., sygn. akt II URN 55/93 (OSNC rok 1994, nr 7-8, poz. 164) dotyczył ukończenia przez studenta studiów (obrony pracy) przed terminem programowego ich zakończenia. W sprawie tej sąd uznał konieczność zaliczenia trzech miesięcy po zakończeniu studiów, czyli obronie pracy, w związku treścią przepisu odnoszącego się do wymiaru studiów. Z kolei sprawa będąca kanwą wyroku SN z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I BU 19/07 (OSNP rok 2009, nr 21-22, poz. 299) dotyczyła ubezpieczonego, który rozpoczął studia 1 października 1963 r., a zakończył 16 października 1973 r. Zatem w jednej z tych spraw sąd przedłużał okres nieskładkowy ubezpieczonym wynikający z ukończenia studiów, jednakże o okres przypadający po zakończeniu studiów do wymiaru wynikającego z programu nauczania, a w drugiej z nich okres uległ ograniczeniu do wymiaru nauki przewidzianego programem nauczania.

62 Sąd Apelacyjny w Krakowie w cytowanym orzeczeniu podniósł, że powołane wyżej orzeczenia nie pozwalają na poszerzenie okresu nieskładkowego o okres przypadający przed rozpoczęciem studiów. Zdaniem tego Sądu: „nie do zaakceptowania wydaje się koncepcja całkowitego oderwania sposobu liczenia okresu nieskładkowego wynikającego z art. 7 pkt 9 od faktycznego okresu nauki. Prowadziłaby ona do zaprzeczenia podstawowym zasadom liczenia okresów składkowych i nieskładkowych określonym w art. 5 ustawy. Dotyczy on tzw. wartościowania okresów ubezpieczeniowych. Standardowy przelicznik okresów ubezpieczenia przy ustalaniu prawa do emerytury i renty wynosi 1:1, czyli jeden rok okresów ubezpieczenia (składkowych, nieskładkowych i innych), to jeden rok kalendarzowy stażu ubezpieczeniowego (patrz komentarz do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych pod redakcją Kamila Antonowa). Wyjątki od tej reguły są jednoznacznie przewidziane w przepisach ustawy, dotyczą uwzględnianych w wymiarze podwójnym okresów pracy przymusowej i działalności kombatanckiej (w dodatku tylko w zakresie prawa do emerytury lub renty, nie do ich wysokości), a ponadto przeliczników przy pracy górniczej i kolejowej. Kreowanie takiego dodatkowego wyjątku na podstawie art. 7 pkt 9 nie wydaje się uprawnione”. Na podstawie powołanych orzeczeń możliwe jest jedynie poszerzenie okresu nauki, o którym mowa w cytowanym przepisie, jeśli był krótszy od programowego, o okres po zakończeniu nauki (np. po obronie pracy), do czasu rozpoczęcia okresu składkowego, lecz nie dłużej.

63 Z przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów nie można również wysnuć wniosku, że nauka na Wyższej Szkoły (...) w K. stanowiła kontynuację nauki rozpoczętej, jednakże niezakończonej, na Wyższej (...)w W., gdyż wówczas odwołujący zostałby przyjęty na IV semestr, a nie jak miało to miejsce na II semestr.

64 Skarżący podnosił także, że w spornym okresie płacony był mu żołd, gdyż ww. uczelnia miała charakter skoszarowany, dlatego okres od 01 sierpnia 1980 r. do 1 grudnia 1981 r. należałoby zaliczać, jako okres składkowy – okres służby .

65 Zgodnie z treścią art. 6 pkt. 6) cyt. ustawy do okresów składkowych zaliczyć należy także okres pełnionej w Polsce służby min. w Państwowej (...).

66 Jednakże, zdaniem Sądu, nieuzasadnionym jest zgłoszone w postępowaniu żądanie zaliczenia jako okresu służby - nauki w szkole pożarniczej . W prawie ubezpieczeń społecznych, wbrew zapatrywaniom odwołującego, nie obowiązuje zasada elastyczności i niezaliczenie danego okresu, jako składkowego nie oznacza możliwości zaliczenia go jako nieskładkowego i odwrotnie. Katalog okresów nieskładkowych, tożsamo składkowych, jest katalogiem enumeratywnie zamkniętym i nie jest możliwe stosowanie wykładni rozszerzającej. Jedynie zatem okresy wskazane w art. 6 i 7 powołanej ustawy podlegają wliczeniu do stażu ubezpieczeniowego na potrzeby m. in. świadczeń emerytalno-rentowych. Przedmiotowy okres nauki w szkole pożarniczej nie jest w tym katalogu wskazany, co eliminuje możliwość jego uwzględnienia do stażu ubezpieczeniowego skarżącego, jako okresu składkowego . Wprawdzie okresami składkowymi są także okresy czynnej służby wojskowej w Wojsku Polskim lub okresy jej równorzędne albo okresy zastępczych form tej służby (art. 6 ust. 1 pkt 4 cytowanej ustawy) oraz pełnionej w Polsce służby: w Policji (Milicji Obywatelskiej), w Urzędzie Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego i Służbie Wywiadu Wojskowego oraz Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (w organach bezpieczeństwa publicznego), w Straży Granicznej, w Służbie Więziennej, w Państwowej Straży Pożarnej, w Służbie Celnej, w Biurze Ochrony Rządu. Jednakże sporny okres, nie stanowił służby (formy zastępczej), a tę wnioskodawca odbył w okresie od 05 stycznia 1987 r. do 22 grudnia 1987 r.

67 W tym miejscu zaznaczyć należy, iż organ rentowy błędnie w odpowiedzi na odwołanie wskazywał na uwzględnienie jako okresu składkowego u skarżącego -służby wojskowej od 01.10.1984 r. do 28.05.1985r. Analiza akt kapitałowych dowodzi , iż na poczet ustalenia kapitału początkowego ZUS Oddział w O. przyjął prawidłowo okres odbywania tej służby przypadający na rok 1987 .

68 Zaznaczyć także warto , iż Sąd pominął wniosek skarżącego o dopuszczenie dowodu z akt emerytalnych S. K. , pobierającego emeryturę mundurową , na okoliczność zaliczenia do okresu służby w organach Policji - okresu jego nauki w Wyższej(...)uznając, iż jest to dowód nieprzydatny dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu . Inne bowiem przepisy stanowią podstawę ustalania prawa do emerytur mundurowych , niż te warunkujące prawo do świadczeń z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych .

69 I tak , zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin - Dz.U. z 2016 r. poz. 708), emerytura policyjna przysługuje funkcjonariuszowi zwolnionemu ze służby, który w dniu zwolnienia posiada 15 lat służby w Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Straży Granicznej, Biurze Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej lub w Służbie Więziennej, z wyjątkiem funkcjonariusza, który ma ustalone prawo do emerytury określonej w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obliczonej z uwzględnieniem okresów służby i okresów z nią równorzędnych. Z kolei w myśl art. 13 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy za okres równorzędny traktuje się min. okresy zatrudnienia lub służby w zawodowych jednostkach ochrony przeciwpożarowej i nauki w szkołach pożarniczych.

70 Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie zawiera analogicznej regulacji .

71 Podsumowując powyższe, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja organu rentowego była prawidłowa i na podstawie art. 477¹⁴ § 1 k.p.c. – pozbawione uzasadnionych podstaw odwołanie G. K. – oddalił.

72 /-/ SSO B. Urbańska - Woike