Postanowienie Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 18 sierpnia 2026 r., II Ca 790/26

postanowienie Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 18 sierpnia 2026 r., II Ca 790/26

Tekst

1 Sygn. akt II Ca 790/26

POSTANOWIENIE

2 Dnia 18 sierpnia 2026 r.

3 Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy

4 w składzie następującym:

5 Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Mariusz Broda

6 Protokolant: Katarzyna Nawrot

7 po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2026 r. sprawy

8 z wniosku V. A.

9 z udziałem V. B. (1)

10 o rozstrzygnięcie w istotnych sprawach dziecka

11 na skutek apelacji uczestnika V. B. (1)

12 od postanowienia Sądu Rejonowego w Końskich

13 z dnia 13 lutego 2026 r. sygn. akt III Nsm 235/25

14 postanawia:

15 1. oddalić apelację;

16 2. orzec, że wnioskodawczyni i uczestnik ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w postępowaniu apelacyjnym.

17 Sygn. akt II Ca 790/26

Uzasadnienie

18 Postanowieniem z dnia 13.02.2026 r. Sąd Rejonowy w Końskich:

19 - w pkt I zezwolił V. A. – jako przedstawicielce ustawowej małoletniego dziecka W. B., urodzonego w (...) w C. na złożenie wniosku o zmianę nazwiska małoletniego dziecka na (...) bez zgody ojca – V. B. (2);

20 - w pkt II orzekł, że wnioskodawczyni i uczestnik ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

21 Podstawy faktyczne i prawne takiego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przedstawił w pisemnym uzasadnieniu (k.79-81).

22 Postanowienie zaskarżył uczestnik (reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata). W wywiedzionej apelacji zarzucił: błąd w ustaleniach faktycznych; naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c.; art. 4 ustawy z dnia 17.10.2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz.U.2021 poz. 1988 z p.zm.) - w sposób szczegółowo opisany w treści zarzutów.

23 Wobec powyższego skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku w całości oraz zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika kosztów postępowania.

24 Wnioskodawczyni (reprezentowana przez pełnomocnika - adwokata) wniosła o oddalenie apelacji oraz zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

25 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

26 Apelacja okazała się niezasadna.

27 Sąd Rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń co do faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, z punktu widzenia właściwych do zastosowania norm prawa materialnego. Sąd Okręgowy przyjął w całości za własne poczynione przez Sąd Rejonowy ustalenia co do podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku. Nie było ku temu jakichkolwiek przeszkód. To oznacza, że nie znalazły żadnego usprawiedliwienia zgłoszone w apelacji zarzuty naruszenia prawa procesowego. Wobec tego wyjaśnić trzeba, że pierwszym i zasadniczym warunkiem efektywności wzruszenia w postępowaniu apelacyjnym poprawności ustalonej przez sąd pierwszej instancji podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku, jest postawienie zarzutu naruszenia prawa procesowego, w tym w szczególności art. 233 § 1 k.p.c., a więc w zakresie oceny dowodów. Chodzi o to, by wzruszyć najpierw podstawy wnioskowania sądu pierwszej instancji w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych. Skoro te ostanie są czynione na podstawie przeprowadzonych, a następnie ocenionych dowodów, to postawienie zarzutu wadliwej oceny tych ostatnich – w kontekście przesłanek wynikających z art. 233 § 1 k.p.c., może dopiero stanowić właściwy fundament oparcia zarzutu błędu w poczynionych przez sąd pierwszej instancji ustaleniach faktycznych, będących podstawą zaskarżonego wyroku (postanowienia), który to zarzut winien zostać postawiony w następnej kolejności, o ile skarżący zmierza do wzruszenia podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia. Przy czym zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., by mógł przynieść oczekiwany przez skarżącego rezultat, nie może ograniczać się do eksponowania tylko ogólnej, tj. wynikającej z tego przepisu formuły, czyli poprzestawać na abstrakcyjnie ujętych przesłankach oceny dowodów, tj. w oderwaniu od skonkretyzowanego odwołania się do tych ostatnich (poprzez ich wskazanie) wraz z równie skonkretyzowanym wskazaniem i wykazaniem wadliwości ich oceny z punktu widzenia przynajmniej jednego z kryteriów wynikających z art. 233 § 1 k.p.c. Upraszczając – właściwe postawienie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w realiach konkretnej sprawy nie może wyczerpywać się tylko i wyłącznie w przywołaniu w całości, bądź w części samej ustawowej formuły tego przepisu, tak, że w tym „kształcie” można byłoby ją wykorzystywać w każdej sprawie – w zupełnym oderwaniu od jej realiów. Ocena wiarygodności i mocy dowodów jest podstawowym zadaniem sądu orzekającego, wyrażającym istotę sądzenia, a więc rozstrzygania kwestii spornych w warunkach niezawisłości, na podstawie własnego przekonania sędziego przy uwzględnieniu całokształtu zebranego materiału (p. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16.02.1996 r., II CRN 173/95). Skuteczne przedstawienie zarzutu naruszenia przez sąd art. 233 k.p.c. wymaga wskazania i wykazania – w sposób skonkretyzowany, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, że ocena dowodów nie jest wszechstronna, a wybiórcza, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające nawet samo przekonanie strony o innej, niż przyjął to sąd, wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu. Z tych wszystkich względów, o skuteczności wzruszenia podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia nie może świadczyć nawet w sytuacja, w której w oparciu o te same dowody (które były podstawą ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji) istnieje możliwość ustalenia innej – alternatywnej – względem tej ustalonej przez sąd, jeżeli skarżący uprzednio skutecznie nie wzruszy poprawności oceny dowodów z punktu widzenia kryteriów wynikających z art. 233 § 1 k.p.c. To wszystko znajduje potwierdzenie w trwale i jednolicie ukształtowanym, licznym orzecznictwie Sądu Najwyższego (p. orzeczenia publikowane w syst. inf. pr. Lex do art. 233 § 1 kpc, w tym m.in. orzeczenia SN z dnia 6.11.1998 r., II CKN 4/98; z dnia 10.04.2000 r., V CKN 17/2000; z dnia 5.08.1999 r., II UKN 76/99; z dnia 10.01.2002 r., II CKN 572/99; z 27.09.2002 r., II CKN 817/00).

28 Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie spełniał i to w najbardziej elementarnym wymiarze wyżej wyjaśnionych wymogów. Po pierwsze, nie wskazywały dowodu, czy dowodów, których ocenę wiarygodności i mocy miałyby zwalczać. Po drugie, zarzuty te nie wskazywały w sposób skonkretyzowany, tj. osadzony w realiach tej sprawy, na czym ta wadliwość oceny dowodów – z punktu widzenia kryteriów wynikających z art. 233 § 1 k.p.c., miałaby polegać. Po trzecie, zarzuty te nie eksponowały skonkretyzowanych faktów, którego ustalenie, bądź nieustalenie miałyby wzruszać, skoro skarżący w pierwszym zarzucie na ruszenia art. 233 § 1 k.p.c. (oznacz onym w apelacji nr 2) poprzestał jedynie na odwołaniu się do oceny jaką miał sformułować Sąd pierwszej instancji – co do negatywnego wpływu uczestnika na małoletniego, a w zarzucie tym nie wskazał faktów, które Sąd Rejonowy ustalił w oparciu o przeprowadzone i ocenione dowody, które to fakty były dopiero podstawą do sformułowania oceny, z którą uczestnik się nie zgadzał. Z kolei w drugim zarzucie (oznaczonym w apelacji nr 3) skarżący nie tylko nie wskazał faktów, których prawidłowość ustalenia tym zarzutem miałby zwalczać, ale w ten sposób jedynie negował jedynie prawidłowość wnioskowania przez Sąd Rejonowy z uprzednio ustalonych faktów – jedynie w płaszczyźnie prawa materialnego.

29 Niezależnie od braku skutecznego zarzutu naruszenia prawa procesowego, w apelacji brak było także zarzutów błędów w ustaleniu faktów, lub ich nieustaleniu – pomimo istnienia ku temu podstaw. Chodzi o wszystkie fakty, które były istotne dla rozstrzygnięcia tej sprawy, które po pierwsze zostały trafnie zidentyfikowane przez Sąd pierwszej instancji, a następnie prawidłowo, tj. w sposób niewzruszony w postępowaniu apelacyjnym, ustalone przez ten Sąd. Konkluzja o braku zarzutu, czy zarzutów błędu w ustaleniu konkretnych faktów zachowuje pełną aktualność, także w kontekście treści „zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych”, bo pomimo takiego jego „określenia”, dalsza treść tego zarzutu nie wskazuje na żaden fakt, który Sąd Rejonowy miałby ustalić nieprawidłowo lub w ogóle go nie ustalić.

30 Wobec powyższego oczywistym pozostaje wniosek, że nie został spełniony żaden z dwóch niezależnych od siebie warunków skuteczności i efektywności podważenia prawidłowości ustalonej podstawy zaskarżonego postanowienia. To wszystko prowadziło do wniosku, że skarżący (raz jeszcze podkreślić to należy – reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata) nie zdołał wzruszyć podstawy faktycznej zaskarżonego postanowienia.

31 Sąd Rejonowy wyprowadził także prawidłowe wnioski z tej niewadliwie ustalonej podstawy faktycznej – w płaszczyźnie prawa materialnego, o ile doszedł do przekonania, że zgłoszone przez wnioskodawczynię żądanie jest zasadne. Tej treści konkluzja zachowała aktualność także w postępowaniu apelacyjnym. Jest tak po pierwsze dlatego, że skarżący nie wzruszył poprawności samej podstawy faktycznej takiego wnioskowania. Po drugie nie znalazł żadnego usprawiedliwienia zgłoszony w apelacji zarzut naruszenia prawa materialnego już z tej tylko przyczyny, że został oparty, jak się wydaje, na bezpodstawnym założeniu skarżącego co do istnienia przynajmniej częściowo odmiennego – od tego ustalonego przez Sąd pierwszej instancji – stanu faktycznego, który raz jeszcze podkreślić to należy – nie został w postępowaniu apelacyjnym wzruszony.

32 Zacząć trzeba od tego, że pozytywne rozstrzygnięcie sądu powszechnego, w przedmiocie wniosku o udzielenie zgody – zastępczo – na zmianę nazwiska małoletniego jest – w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 17.10.2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz.U.2021.1988 t.j.), nie „przesądza” o zasadność żądania samej zmiany nazwiska. Istota zagadnienia tkwi przede wszystkim w prawidłowej identyfikacji zakresu kognicji sądu w tej sprawie. Przypomnieć należy, że Sąd rozstrzygał o istotnej sprawie dziecka – w braku porozumienia jego rodziców (art. 97 § 2 in fine k.r.o.). Przedmiotem rozstrzygnięcia z tym konkretnym przypadku był brak porozumienia między rodzicami małoletniego co do zmiany jego nazwiska – na nazwisko, które obecnie nosi jego matka, na skutek zwarcia kolejnego związku małżeńskiego i wyboru nazwiska obecnego męża. Tym samym w niniejszy postępowaniu sądowym chodziło o rozważenie faktycznych i prawnych przesłanek zastąpienia przez Sąd braku zgody ojca na zmianę nazwiska małoletniego dziecka. Zatem dla jego rozpoznania zasadnym było rozważenie argumentów obojga rodziców, jakie znalazły się u podstaw ich rozbieżnych stanowisk, co do potrzeby zmiany nazwiska małoletniego. Tym czasem, analiza kierunku zarzutów apelacji i jej argumentacji zdawała się wskazywać na to, że Sąd pierwszej instancji miał dokonać oceny zasadność żądania samej zmiany nazwiska małoletniego, dochodząc do wniosku, że zachodzą ku temu przesłanki.

33 W związku z powyższym w pierwszej kolejności należy przywołać przepisy prawa materialnego, które należało wziąć pod uwagę przede wszystkim z punktu widzenia właściwej identyfikacji granic kognicji Sądu w niniejszym postępowaniu.

34 Stosownie do art. 1 w/w ustawy, określa ona zasady zmiany imienia lub nazwiska na inne imię lub nazwisko oraz właściwość organów administracji publicznej i tryb postępowania w sprawach zmiany imienia lub nazwiska.

35 Zgodnie z art. 3 pkt 2 w/w ustawy, zmiana nazwiska oznacza zmianę na inne nazwisko, zmianę pisowni nazwiska lub zmianę nazwiska ze względu na formę właściwą dla rodzaju żeńskiego lub męskiego.

36 Przepis art. 4 ust. w/w ustawy przewiduje, że zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany:

37 1)

38 imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka;

39 2)

40 na imię lub nazwisko używane;

41 3)

42 na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione;

43 4)

44 na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada.

45 Stosownie do art. 9 ust. 1 i 2 w/w ustawy zmiana imienia lub nazwiska następuje na wniosek osoby ubiegającej się o zmianę, zwanej dalej "wnioskodawcą", a zmiana imienia lub nazwiska małoletniego dziecka następuje na wniosek przedstawiciela ustawowego dziecka. Przepisy art. 8 ust. 2-5 stosuje się odpowiednio.

46 Stosownie do art. 8 ust. 3 w przypadku braku porozumienia między rodzicami dziecka w sprawie zmiany nazwiska dziecka, każde z nich może zwrócić się do sądu opiekuńczego o wyrażenie zgody na zmianę nazwiska dziecka.

47 Zgodnie z art. 10 ust. 1 wniosek o zmianę imienia lub nazwiska składa się do wybranego kierownika urzędu stanu cywilnego.

48 Z przepisów tych wynikają następujące wnioski. Po pierwsze są dwie kumulatywne przesłanki zmiany nazwiska małoletniego: zgoda każdego z rodziców i ważne powody – w rozumieniu art. 4 ust. 1 w/w ustawy. Po drugie, o zmianie nazwiska, w tym i małoletniego dziecka rozstrzyga właściwy kierownik urzędu stanu cywilnego, na wniosek, który, jeśli dotyczy małoletniego, to winien pochodzić od jego przedstawiciela ustawowego. Po trzecie, rozstrzygnięcie o zmianie nazwiska następuje w postępowaniu administracyjnym, w wyniku zbadani obu w/w przesłanek zmiany nazwiska, w tym istnienia ważnych powodów zmiany nazwiska. Po czwarte, rozstrzygnięcie ma formę decyzji administracyjnej. Po piąte, to nie sąd powszechny orzeka o zmianie nazwiska, bo droga sądowa jest w tym zakresie wyłączona. Po szóste, zakres kognicji sądu w sprawie o wyrażenie zgody – zastępczej – w przypadku braku zgody jednego z rodziców na zmianę nazwiska w żadnym zakresie nie pokrywa się z zakresem kognicji organu administracji w postępowaniu, którego przedmiotem jest wniosek o zmianę nazwiska dziecka. Raz jeszcze podkreślić należy, to nie sąd powszechny decyduje o istnieniu ważnych powodów do zmiany nazwiska, a organ administracji. Sąd powszechny orzeka tylko o zgodzie zastępczej, która obok ważnych powodów, stanowi jedynie jedną z dwóch przesłanek dopuszczalności zmiany nazwiska – łącznie badanych przez organ administracji. Oczywiście postanowienie sądu o wyrażeniu zgody – zstępczo – jest wiążące dla organu w postępowaniu administracyjnym (p. m.in. wyrok WSA w Krakowie z dnia 20.05.2021r., III SA/Kr1416/20), co w żaden sposób nie przesądza jeszcze odpowiedzi na pytanie o zasadność wniosku o zmianę nazwiska, bo o tym zdecyduje tylko i wyłącznie organ w postępowaniu administracyjnym po uprzednim samodzielnym zbadaniu istnienia drugiej ustawowej przesłanki tj. ważnych powodów – w rozumieniu art. 4 ust. w/w ustawy. Zatem zgoda – zastępcza sądu ma tylko takie znaczenie, że nie zamyka jednemu z rodziców drogi do złożenia wniosku o zmianę nazwiska dziecka – wobec braku zgody drugiego z rodziców. Ustalenie ważnych powodów zmiany nazwiska dziecka w sprawie należy do kierownika urzędu stanu cywilnego. Nie można w tym zakresie wywodzić o związaniu prawomocnym orzeczeniem sądu opiekuńczego, które wiąże tylko w zakresie ustalenia, że w sprawie spełniona jest przesłanka zgody rodziców. (p. wyrok NSA z dnia 23.09.2020 r., II OSK 889/20). Tym samym postanowienie sądu wiąże organ administracji przez to, że usuwa brak porozumienia między rodzicami, powodując takie następstwa, jakby porozumienie to istniało, nie przesądza, jednak w znaczeniu merytorycznym decyzji organu administracji co do zmiany nazwiska. Kierownik urzędu stanu cywilnego, nawet w przypadku wydania zgody przez sąd opiekuńczy na złożenie wniosku o zmianę nazwiska dziecka, nie musi takiego wniosku rozpatrzyć pozytywnie - może wydać decyzję odmowną, uzasadniając ją tym, iż nie wystąpiły ważne powody, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy, jednakże nie te które były podstawą wydania rozstrzygnięcia przez sąd opiekuńczy. (p. także wyrok WSA w Łodzi z dnia 24.08.2012 r., III SA/Łd 436/12. Z tych względów, zaprezentowane przez skarżącego przekonanie, jakoby to zaskarżone postanowienie Sądu Rejonowego miało skutkować zmianą nazwiska jego małoletniego syna, było niezasadne. Raz jeszcze podkreślić należy, że o tym zdecyduje właściwy kierownik urzędu stanu cywilnego, dokonując w postępowaniu administracyjnym samodzielnej oceny „ważnych powodów” zmiany nazwiska – w rozumieniu art. 4 przywołanej wyżej ustawy.

49 W ocenie Sądu Okręgowego wnioskodawczyni przedstawiła na tyle racjonalne i życiowe argumenty, by otworzyć jej drogę do złożenia wniosku o zmianę nazwiska dziecka na nazwisko, które sama obecnie nosi. Natomiast uczestnik odwoływał się jedynie do braku ważnych powodów, a rozważenie tej przesłanki będzie dopiero przedmiotem badania w postępowaniu administracyjnym i to ze skutkiem przekładającym się na konkretną decyzję o zmianie nazwisk albo o odmowie zmiany nazwiska dziecka. To w tamtym postępowaniu uczestnik będzie miał prawo zwalczać istnienie ważnych powodów dla zmiany nazwiska dziecka. Podkreślenia wymaga i to, że małoletni rzeczywiście nie tylko werbalnie, ale i niewerbalnie takie zachowania, które wskazują na stan co najmniej ograniczonego identyfikowania się nie tylko z nazwiskiem ojca, ale i z nim samym. Prawidłowość ustaleń Sądu Rejonowego w tym kierunku nie tylko nie została wzruszona w postępowaniu apelacyjnym, ale wypowiedzi uczestnika co do stosunku małoletniego dziecka do ojca jedynie to potwierdzały. Jednak raz jeszcze stwierdzić należy, że to nie sąd powszechny w tego rodzaju postępowaniu, a więc i Sąd pierwszej oraz drugiej instancji w tym przypadku miał rozstrzygnąć co do tego, czy rzeczywiście istnieją ważne powody do zmiany nazwiska dziecka, bo może i powinien uczynić to dopiero uprawniony do tego organ – w odrębnym postępowaniu administracyjnym, z przyczyn już wyżej wyjaśnionych przez Sąd Okręgowy.

50 W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

51 Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego znajduje uzasadnienie w art. 520 § 1 k.p.c.

52 SSO Mariusz Broda

53 Zarządzenie: odpis postanowienia z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi uczestnika.

54 31.08.2026 r.