Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 2026 r., V KZ 27/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 2026 r., V KZ 27/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 20 sierpnia 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Włodzimierz Wróbel

4 w sprawie A. J. skazanej wyrokiem Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 25 listopada 2025 r., sygn. akt IV Ka 127/25

5 po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 20 sierpnia 2026 r.

6 zażalenia skazanej na zarządzenie Przewodniczącego IV Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 21 maja 2026 r., sygn. akt IV WKK 1/26, o odmowie przyjęcia kasacji na podstawie art. 437 § 1 k.p.k.

7 postanowił:

8 zaskarżone zarządzenie utrzymać w mocy.

Uzasadnienie

9 W dniu 30 stycznia 2026 r. do Sądu Okręgowego w Kaliszu wpłynęła sporządzona osobiście przez skazaną A. J. kasacja od wyroku tego Sądu z dnia 25 listopada 2025 r., sygn. akt IV Ka 127/25. W punkcie V.5 pisma skazana zawarła nadto wnioski o wyznaczenie obrońcy z urzędu oraz o zwolnienie od opłaty od kasacji. Zarządzeniem z dnia 13 lutego 2026 r., doręczonym skazanej osobiście w dniu 9 marca 2026 r., wezwano ją do usunięcia braków formalnych tych wniosków przez nadesłanie w terminie 7 dni informacji o jej sytuacji finansowej, majątkowej, osobistej i rodzinnej, pod rygorem odmowy wyznaczenia obrońcy z urzędu i odmowy zwolnienia od opłaty. Termin ten upływał z dniem 16 marca 2026 r. i minął bezskutecznie. W konsekwencji zarządzeniem z dnia 25 marca 2026 r., na podstawie art. 81 § 1 k.p.k. i art. 623 k.p.k., odmówiono skazanej wyznaczenia obrońcy z urzędu do sporządzenia kasacji oraz zwolnienia od opłaty.

10 Tym samym zarządzeniem, na podstawie art. 120 § 1 k.p.k. w zw. z art. 526 § 2 k.p.k. i art. 527 § 1 k.p.k., wezwano skazaną do złożenia - w terminie 30 dni - kasacji sporządzonej i podpisanej przez obrońcę będącego adwokatem lub radcą prawnym ustanowionym z wyboru oraz do uiszczenia opłaty od kasacji w kwocie 450 zł, pod rygorem odmowy przyjęcia kasacji. Wezwanie to skazana odebrała osobiście w dniu 15 kwietnia 2026 r., wobec czego termin do jego wykonania upływał z dniem 15 maja 2026 r. Skazana w zakreślonym terminie nie złożyła kasacji sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika ani nie uiściła opłaty, w związku z czym zarządzeniem z dnia 21 maja 2026 r., sygn. akt IV WKK 1/26, na podstawie art. 120 § 2 k.p.k. w zw. z art. 526 § 2 k.p.k. i w zw. z art. 530 § 2 k.p.k., odmówiono przyjęcia jej kasacji.

11 Na powyższe zarządzenie skazana wniosła zażalenie, w którym wniosła o jego uchylenie w całości, o uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych kasacji, o ustanowienie dla niej obrońcy z urzędu - wskazując konkretnego adwokata z T. - do sporządzenia, uzupełnienia i popierania kasacji, o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o dopuszczenie dowodów z dokumentacji medycznej i socjalnej. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że od początku postępowania informowała sąd o swojej trudnej sytuacji majątkowej (utrzymuje się wyłącznie z zasiłku stałego MOPS w kwocie 1229 zł miesięcznie) oraz o poważnych, udokumentowanych problemach zdrowotnych, w tym o zwolnieniu jej przez lekarza sądowego z udziału w czynnościach sądowych w okresie od 25 lutego do 30 czerwca 2026 r., co - w jej ocenie - obiektywnie uniemożliwiało jej samodzielne dopełnienie wymogów formalnych kasacji i uzasadniało odmienne rozstrzygnięcie w przedmiocie obrońcy z urzędu, zwolnienia od kosztów oraz przywrócenia terminu.

12 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

13 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

14 Zgodnie z art. 526 § 2 k.p.k., jeżeli kasacja nie pochodzi od podmiotu szczególnego wymienionego w tym przepisie, powinna być sporządzona i podpisana przez obrońcę lub pełnomocnika będącego adwokatem albo radcą prawnym. Przepis ten ustanawia bezwzględnie obowiązujący przymus adwokackoradcowski, od którego ustawa nie przewiduje żadnych odstępstw, niezależnie od subiektywnej oceny skarżącej co do jej własnej zdolności do sporządzenia tego środka zaskarżenia. Zaskarżone zarządzenie z dnia 21 maja 2026 r. ograniczało się do zbadania jednej kwestii formalnej: czy skazana w prawidłowo doręczonym i zakreślonym jej terminie 30 dni wykonała wcześniejsze wezwanie z dnia 25 marca 2026 r., a zatem czy złożyła kasację sporządzoną przez ustanowionego przez siebie z wyboru obrońcę wraz z dowodem uiszczenia opłaty. Poza sporem pozostaje, że w zakreślonym terminie, upływającym z dniem 15 maja 2026 r., skarżąca tego obowiązku nie wykonała, wobec czego wydanie zarządzenia o odmowie przyjęcia kasacji na podstawie art. 120 § 2 k.p.k. w zw. z art. 526 § 2 k.p.k. i art. 530 § 2 k.p.k. było prawidłowe.

15 Co do zawartego w zażaleniu wniosku o przywrócenie terminu, przypomnieć należy, że stosownie do art. 126 § 1 k.p.k. wniosek taki powinien zostać złożony w sądzie, w którym czynność miała być dokonana - w niniejszej sprawie w Sądzie Okręgowym w Kaliszu - w terminie 7 dni od daty ustania przeszkody uniemożliwiającej dochowanie terminu, z jednoczesnym uprawdopodobnieniem braku winy oraz dopełnieniem czynności, dla której zakreślony był termin. Skarżąca nie złożyła takiego odrębnego wniosku do sądu właściwego, lecz podniosła tę kwestię dopiero w zażaleniu skierowanym do Sądu Najwyższego na zarządzenie o odmowie przyjęcia kasacji. Postępowanie zażaleniowe prowadzone w związku z wniesieniem kasacji, tzw. postępowanie okołokasacyjne z art. 530 k.p.k., ma ograniczony zakres kontroli i sprowadza się do oceny prawidłowości procedowania związanego z wniesieniem tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia - nie zastępuje ono, ani nie może zastąpić, odrębnego wniosku o przywrócenie terminu skierowanego do sądu, przed którym uchybiono terminowi i który jedynie jest władny go rozpoznać w pierwszej kolejności.

16 Nie zasługuje również na uwzględnienie żądanie ponownego rozpoznania wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu do sporządzenia kasacji. Wniosek ten został już prawomocnie rozstrzygnięty odmownie zarządzeniem z dnia 25 marca 2026 r., wydanym na podstawie art. 81 § 1 k.p.k., od którego skarżącej przysługiwał odrębny środek zaskarżenia do innego równorzędnego składu sądu, który to zarządzenie wydał; z uprawnienia tego skarżąca w terminie nie skorzystała. Zażalenie na kolejne, późniejsze zarządzenie - o odmowie przyjęcia kasacji - nie może służyć pośredniemu wzruszeniu wcześniejszej, odrębnej i prawomocnej już decyzji procesowej dotyczącej obrońcy z urzędu. Wskazanie w zażaleniu konkretnej osoby adwokata, którego skarżąca życzyłaby sobie mieć wyznaczonym, pozostaje z tych względów poza zakresem kontroli sprawowanej w niniejszym postępowaniu.

17 Wobec powyższego zażalenie, jako nieuwzględniające podstaw do wzruszenia zaskarżonego zarządzenia, nie mogło zostać uwzględnione, wobec czego orzeczono jak w postanowieniu.