Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2002 r., V KKN 185/99

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2002 r., V KKN 185/99

Tekst

1 POSTANOWIENIE Z DNIA 21 LUTEGO 2002 R.

2 III KKN 291/99

3 Dopuszczalne jest stosowanie art. 44 § 3 k.k. przy rozstrzyganiu na podstawie art. 55 § 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 75, poz. 468 ze zm.) kwestii przepadku przedmiotów i narzędzi, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa.

4 Przewodniczący: sędzia SN M. Sokołowski (sprawozdawca).

5 Sędziowie: SN J. Szewczyk, SO del. do SN W. Błuś.

6 Prokurator Prokuratury Krajowej: K. Parchimowicz.

7 Sąd Najwyższy w sprawie Mariusza Z. skazanego z art. 48 ust. 1 ustawy z 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 21 lutego 2002 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Okręgowego w S. na niekorzyść Mariusza Z. od postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 3 marca 1999 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w E. z dnia 3 grudnia 1998 r., oddalił kasację, a kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa.

8 2

Uzasadnienie

9 Sąd Rejonowy w E. wyrokiem z dnia 3 grudnia 1998 r. uznał Mariusza Z. za winnego popełnienia dwóch przestępstw określonych w art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 75 poz. 468), przestępstwa określonego w art. 44 ust. 1 tej ustawy oraz przestępstwa określonego w art. 46 ust. 1 tej ustawy i za to skazał go na karę 1 roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności. Nadto na podstawie art. 55 ust. 1 cyt. ustawy orzekł „przepadek dowodu rzeczowego w postaci samochodu osobowego marki Fiat Tipo na rzecz Skarbu Państwa”.

10 Sąd Okręgowy w S. – po rozpoznaniu apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego Mariusza Z. – wyrokiem z dnia 3 marca 1999 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że warunkowo zawiesił wykonanie kary pozbawienia wolności wymierzonej oskarżonemu na pięcioletni okres próby oraz uchylił orzeczenie w przedmiocie orzeczenia przepadku samochodu osobowego marki Fiat Tipo.

11 Prokurator Okręgowy w S. zaskarżył powyższy wyrok w całości na niekorzyść oskarżonego Mariusza Z. zarzucając rażące naruszenie prawa materialnego „polegające na niedopuszczalnej zmianie zaskarżonego orzeczenia poprzez uchylenie przepadku samochodu osobowego Fiat Tipo wobec Mariusza Z.” w sytuacji, gdy samochód ten służył i był przeznaczony do popełnienia przestępstwa, a zatem na zasadzie art. 55 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii należało obligatoryjnie orzec przepadek tego samochodu na rzecz Skarbu Państwa. W konkluzji prokurator wniósł uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej uchylenia przepadku przedmiotowego samochodu i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w S. jako odwoławczemu.

12 Na rozprawie przed Sądem Najwyższym prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o oddalenie kasacji.

13 3

14 Rozstrzygając sprawę Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

15 Kasacja nie jest zasadna.

16 Czyny przepisane oskarżonemu Mariuszowi Z. popełnione zostały pod rządami kodeksu karnego z 1969 r. (w okresie od stycznia 1998 r. do 9 sierpnia 1998 r.), a oba Sądy wyrokowały w tej sprawie po wejściu w życie kodeksu karnego z 1997 r. Stosownie zatem do art. 13 pkt 3 p.w.k.k. zamiast kary dodatkowej przewidzianej w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii należało orzec odpowiedni środek karny.

17 Zgodnie z art. 116 k.k. przepisy części ogólnej kodeksu karnego stosuje się do innych ustaw przewidujących odpowiedzialność karną, chyba że ustawy te wyraźnie wyłączają ich stosowanie. Przepis art. 44 § 2 k.k. stanowi, że sąd może orzec przepadek przedmiotów stanowiących mienie ruchome, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa, chyba że podlegają zwrotowi innemu podmiotowi, zaś przepis art. 44 § 3 k.k., że przepadku określonego w § 2 nie stosuje się, jeżeli jego orzeczenie byłoby niewspółmierne do wagi popełnionego czynu; sąd może wówczas orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa.

18 Powstaje zatem pytanie jaki jest wzajemny stosunek tych przepisów oraz art. 55 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, zgodnie z którym w razie skazania za przestępstwa określone w art. 40-47, 49, 50 tej ustawy orzeka się przepadek przedmiotu przestępstwa oraz przedmiotów i narzędzi, które służyły lub były przeznaczone do jego popełnienia, nawet jeżeli nie były własnością sprawcy.

19 Niewątpliwie art. 55 ust. 1 ustawy jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 44 § 2 k.k., bowiem przewiduje obligatoryjny przepadek przedmiotów i narzędzi, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa, nawet jeżeli nie były własnością sprawcy. Jednakże przepis ten nie wyłącza stosowania art. 44 § 3 k.k. Za taką wykładnią przemawiają następujące argumenty:

20 4

21 Przepisy ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii nie wyłączają wyraźnie stosowania art. 44 § 3 k.k. – jak tego wymaga art. 116 k.k. W art. 58 tej ustawy wyłączone zostało tylko stosowanie art. 96-98 kodeksu karnego, a przepis ten (art. 58) został znowelizowany przez art. 5 § 2 pkt 51 lit. b Przepisów wprowadzających Kodeks karny. Gdyby zatem wolą ustawodawcy było także wyłączenie stosowania nowego uregulowania przewidzianego w art. 44 § 3 k.k., to stosowny zapis znalazłby się w znowelizowanym art. 58 ustawy.

22 W uzasadnieniu rządowego projektu kodeksu karnego (Rozdział V pkt 9) czytamy: „Druga grupa wiąże się z tzw. narzędziami przestępstwa. Ogólne ich ujęcie (przedmioty służące lub przeznaczone do popełnienia przestępstwa z wyłączeniem nieruchomości np. zabudowań, mieszkania) obejmuje także pojazdy mechaniczne. Ze względu na możliwość wystąpienia znacznej dysproporcji pomiędzy wagą popełnionego przestępstwa, zwłaszcza zaś wartością osiągniętej korzyści, oraz rodzajem i wartością danego narzędzia stanowi się, że w takim wypadku przepadku nie stosuje się, a sąd może wówczas orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa”. Zauważyć należy, że art. 44 § 2 k.k. przewiduje fakultatywne orzeczenia przepadku narzędzi przestępstwa, a zatem nawet bez korzystania z instytucji przewidzianej w art. 44 § 3 k.k. możliwe jest odstąpienie od takiego orzeczenia. Tak więc realizacja celu, dla którego wprowadzono tą instytucję do kodeksu karnego (zapobieganie oczywiście niesprawiedliwemu stosowaniu środków karnych) w rzeczywistości nastąpi właśnie wówczas gdy przepis szczególny przewiduje obligatoryjny przepadek narzędzi przestępstwa.

23 Rozwiązanie przyjęte w art. 44 § 3 kodeksu karnego jest niewątpliwie wzorowane na przepisie art. 17 ust. 4 ustawy karnej skarbowej, który zezwalał na odstąpienie od obligatoryjnego orzeczenia przepadku środka przewozowego z uwagi na jego wartość. Takie samo rozwiązanie przyjęte 5

24 jest w kodeksie karnym skarbowym – art. 31 § 3 – zgodnie z którym przepadku przedmiotów (także obligatoryjnego) nie orzeka się jeżeli byłoby to niewspółmierne do wagi popełnionego przestępstwa skarbowego.

25 Okoliczności wyżej przedstawione uzasadniają pogląd, że dopuszczalne jest stosowanie art. 44 § 3 k.k. przy rozstrzyganiu na podstawie art. 55 § 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 75, poz. 468 ze zm.) kwestii przepadku przedmiotów i narzędzi, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa.

26 Być może taką wykładnią kierował się Sąd Okręgowy uchylając orzeczenie o przepadku samochodu skoro rozstrzygnięcie w tym przedmiocie uzasadnił tym, iż „przedmiotowy pojazd przedstawiał znaczną wartość, zaś orzeczenie jego przepadku byłoby niewspółmierne do wagi popełnionych czynów”, jednakże podstawy prawnej orzeczenia nie powołał.

27 Stwierdzić zatem należy, że w niniejszej sprawie nie było obowiązkowe orzeczenie przepadku samochodu wobec Mariusza Z. – tym samym podniesiony w kasacji zarzut obrazy prawa materialnego nie jest zasadny. Odmienną kwestią jest to, czy w tym konkretnym przypadku rzeczywiście zachodziły podstawy do zastosowania przepisu art. 44 § 3 k.k. i to bez orzeczenia stosownej nawiązki. W uzasadnieniach wyroków Sądów obu instancji brak jest ustaleń faktycznych, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie przepadku samochodu, co stanowi oczywiste naruszenie przepisów art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. względnie 457 § 2 k.p.k. Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów (art. 536 k.p.k.). W kasacji nie podniesiono zarzutu obrazy prawa procesowego, a zatem powyższe uchybienia nie mogły być przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego.