Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2014 r., V CZ 54/14

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2014 r., V CZ 54/14

Tekst

1 Sygn. akt V CZ 54/14

POSTANOWIENIE

2 Dnia 18 września 2014 r.

3 Sąd Najwyższy w składzie:

4 SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący,

5 sprawozdawca)

6 SSN Marta Romańska

7 SSN Maria Szulc

8 w sprawie z wniosku E. K.

9 przy uczestnictwie Gminy P., M. K., M. Ł., J. Ł., P. K. P. S.A. z siedzibą w W. oraz PKP P. L. K. S.A. z siedzibą w W.

10 o ustanowienie drogi koniecznej,

11 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 września 2014 r.,

12 zażalenia uczestnika postępowania P. K. P. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Sądu Okręgowego w J.

13 z dnia 9 kwietnia 2014 r.,

14 uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

15 2

16 Sąd Rejonowy w J. postanowieniem z dnia 10 października 2013 r. ustanowił służebność drogi koniecznej na nieruchomości będącej w użytkowaniu wieczystym uczestnika postępowania PKP P. L. K. S.A. w W., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr […], oddalając wniosek tego uczestnika postępowania o przyznanie wynagrodzenia z tego tytułu.

17 W apelacji uczestnik postępowania P. K. P. S.A. w W. domagał się uchylenia tego postanowienia w części oddalającej żądanie zasądzenia wynagrodzenia za ustanowienie drogi koniecznej i wniósł o przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

18 Sąd Okręgowy w J. postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2014 r. odrzucił apelację.

19 Sąd ten zwrócił uwagę, że wydane przez Sąd Rejonowy orzeczenia dotyczy innego uczestnika, to jest PKP P. L. K. S.A. w W., a nie skarżącego uczestnika. Braku orzeczenia o żądaniu apelującego nie mogą zastąpić motywy uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego, z których wynika, że służebnością drogi koniecznej obciążono prawo wieczystego użytkowania nieruchomości przysługujące apelującemu i temu uczestnikowi odmówiono wynagrodzenia, gdyż o rozstrzygnięciu sprawy, czyli o rzeczy osądzonej decyduje sentencja orzeczenia, a nie jego uzasadnienie. Skoro orzeczenie nie rozstrzyga o zgłoszonym przez niego żądaniu zasądzenia wynagrodzenia, to nie istnieje orzeczenie, które uczestnik ten mógł zaskarżyć. Wobec zatem braku tzw. substratu zaskarżenia wniesiona apelacja podlegała odrzuceniu.

20 Uczestnik P. K. P. S.A. w W. zaskarżył powyższe postanowienie zażaleniem, zarzucając naruszenie art. 351 § 1 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie rozstrzygnięto o jego żądaniu ustalenia wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi koniecznej, wobec czego nie istnieje substrat zaskarżenia; art. 350 § 3 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie, polegające na niesprostowaniu oczywistej omyłki występującej w postanowieniu Sądu pierwszej Instancji; art. 373 k.p.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że apelacja podlegała odrzuceniu. Skarżący wniósł o uchylenie 3

21 zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w J. do ponownego rozpoznania.

22 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

23 Uzupełnienie wyroku na podstawie o art. 351 k.p.c. dotyczy sytuacji, w której nie wydano rozstrzygnięcia merytorycznego co do niektórych z roszczeń przedstawionych przez stronę (uczestnika), albo nie uwzględniono roszczenia w całości, a jednocześnie nie oddalono powództwa (wniosku) w pozostałej części. W takiej sytuacji strona byłaby uprawniona do złożenia wniosku o uzupełnienie orzeczenia, natomiast jeśli wniosłaby środek odwoławczy dotyczący przedmiotu nieobjętego rozstrzygnięciem w sentencji orzeczenia, to środek ten podlegałby odrzuceniu jako niedopuszczalny z powodu braku substratu zaskarżenia. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. Skarżący uczestnik skonkretyzował bowiem zakres zaskarżenia w apelacji wobec istniejącego rozstrzygnięcia, był niewątpliwie jedynym uczestnikiem, który złożył wniosek o przyznanie wynagrodzenia za ustanowienie służebności, na co wskazuje zarówno tok postępowania, jak i treść uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego. Doszło zatem do ewidentnej pomyłki w orzeczeniu Sądu Rejonowego, polegającej na wadliwym oznaczeniu uczestnika, w użytkowaniu wieczystym którego znajduje się obciążona służebnością nieruchomość. Tego rodzaju omyłka, oczywista sprzeczność oznaczenia użytkownika wieczystego z zapisem w księdze wieczystej, powoduje też ryzyko niemożliwości wykonania tak sformułowanego orzeczenia. Omyłka w sentencji postanowienia z dnia 10 października 2013 r. spowodowana została zapewne podobnym oznaczeniem dwóch uczestników postępowania – skarżącego i PKP P. L. K. S.A., nie została jednak wywołana przez skarżącego. Należało w tej sytuacji sprostować oznaczenie podmiotu, którego prawo jest obciążone ustanowioną służebnością i którego wniosek o przyznanie wynagrodzenia został oddalony. Sprostowanie orzeczenia przewidziane w art. 350 § 1 k.p.c., stosowanym w postępowaniu nieprocesowym zgodnie z art. 13 § 2 k.p.c., ma na celu usunięcie niezgodności pomiędzy rzeczywistą wolą i wiedzą sądu oraz zebranym materiałem a ich wyrażeniem na piśmie. Nie może być wątpliwości, że omyłka Sądu Rejonowego jest oczywista, a sprostowanie 4

24 orzeczenia nie prowadzi do niedopuszczalnych przekształceń podmiotowych. Na marginesie należy zwrócić uwagę, że apelację w postępowaniu nieprocesowym może wnieść nawet uczestnik, który nie brał udziału w postępowaniu, jeżeli wynik postępowania dotyczy jego praw, zatem nawet w takim wypadku środek odwoławczy nie może być odrzucony z powodu braku substratu zaskarżenia (art. 510 k.p.c.).

25 Wobec powyższego, na podstawie art. 3941

26 § 3 w związku z art. 39815

27 § 1

28 zd. 1 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.