Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2005 r., V CK 626/04

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2005 r., V CK 626/04

Tekst

1 Sygn. akt V CK 626/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 12 maja 2005 r.

3 Sąd Najwyższy w składzie:

4 SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

5 SSN Zbigniew Kwaśniewski

6 SSN Kazimierz Zawada

7 w sprawie z powództwa Biura Obrotu Wierzytelnościami "R. (…)" Sp. z o. o. w M. przeciwko H. G.

8 o zapłatę,

9 po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 12 maja 2005 r., kasacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 15 marca 2004 r., sygn. akt XIX Ga (…), uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

10 Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 15 marca 2004 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 4 września 2003 r. w ten sposób, że zasądził od pozwanej H. G. na rzecz powodowej Spółki 22184,90 zł.

11 Sąd Okręgowy ustalił, że małżonkowie G. i H. G. na podstawie wpisów do ewidencji działalności gospodarczej działali jako dwa odrębne podmioty gospodarcze. Prowadzili przedsiębiorstwa o różnym przedmiocie działalności. W 1999 r. G. G. 2

12 sprzedał żonie H. G. meble za cenę 22184,75 zł., a w dniu 4 grudnia 2002 r. zbył powodowej Spółce wierzytelność z tytułu ich ceny.

13 Według końcowych ustaleń Sądu Okręgowego strony w dniu 8 kwietnia 2002 r. „dokonały częściowego podziału majątku wspólnego, a pozwana wobec swego męża zrzekła się wszelkich roszczeń z tytułu składu i wartości majątku dorobkowego objętego podziałem”.

14 Na gruncie tych ustaleń Sąd Okręgowy uznał, że powodowa Spółka w wyniku przelewu z dnia 4 grudnia 2002 r. nabyła wierzytelność z tytułu ceny sprzedanych pozwanej mebli.

15 Kasacja pozwanej - oparta na podstawie pierwszej z art. 3931 k.p.c. - zawiera

16 zarzut naruszenia art. 509 k.c. w zw. z art. 32 § 2 pkt. 1 i 2 k. r. i op. i art. 58 k.c., i zmierza do zmiany zaskarżonego wyroku przez oddalenie apelacji.

17 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

18 Odniesienie się do zarzutów kasacji należy poprzedzić kilkoma stwierdzeniami natury ogólnej.

19 Zgodnie z art. 31 k.r. i op. z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa obejmująca ich dorobek (wspólność ustawowa).

20 Według kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sprzed jego zmiany ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1691) o zaliczeniu przedmiotów majątkowych do dorobku decydował przede wszystkim czas ich nabycia; dorobkiem były przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub jednego z nich [(art. 32 § 1 k.r. i op. uchylony z dniem 20 stycznia 2005 r. - ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1691)]. Jedynie w ściśle i wyczerpująco wymienionych przez kodeks rodzinny i opiekuńczy wypadkach, nabyty w czasie trwania ustroju wspólności ustawowej przedmiot majątkowy nie zwiększał zasobów dorobku, lecz stawał się przedmiotem majątku odrębnego. Artykuł 32 k.r. i op [uchylony z dniem 20 stycznia 2005 r. - ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1691)] wyrażał zasadę ogólną, a art. 33 pkt 2-10 k.r. op. w brzmieniu sprzed zmiany ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1691) - wyjątki od tej zasady. Z art. 33 k.r. i op. 3

21 wynikało, że dorobkiem są przedmioty majątkowe nabyte zarówno ze środków pochodzących z majątku wspólnego, jak i ze środków pochodzących z majątku odrębnego każdego z małżonków. Wyjątek stanowiła surogacja przewidziana w art. 33 pkt 3 k.r. i op. Jeżeli chodzi o samo pojęcie „przedmiotów majątkowych", składających się w myśl art. 31 i 32 k.r. i op., na majątek wspólny, to należy z kolei zwrócić uwagę, że jego zakresem objęte były również wszelkie wierzytelności. Przedmiotów majątkowych w rozumieniu tych artykułów nie można było bowiem utożsamiać z rzeczami. Wniosek taki wynikał m.in. z faktu, że art. 33 k.r. i op. wśród składników majątku odrębnego wymieniał expressis verbis wierzytelności (pkt 8).

22 Od strony konstrukcyjnej charakterystyczną cechą ustroju wspólności ustawowej (łącznej) jest to, że w czasie jego trwania udziały małżonków w majątku wspólnym nie są określone.

23 Według art. 47 § 1 k.r. i op. w brzmieniu sprzed jego zmiany ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1691) małżonkowie mogli w drodze umowy wspólność majątkową rozszerzyć, ograniczyć albo wyłączyć te typy ustrojów majątkowych, obok ustawowego, mogli przyjąć małżonkowie. Niedopuszczalne było przyjęcie ustroju majątkowego stanowiącego kombinację w jednej umowie różnych typów ustrojów majątkowych albo przyjęcie przez małżonków ustroju nie wymienionego w ustawie. Wychodząc z tych założeń można stwierdzić, że dopuszczalne było na gruncie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sprzed jego zmiany ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1691) zawarcie przez małżonków umowy majątkowej małżeńskiej, ograniczającej zakres wspólności majątkowej przez wyłączenie z niej przedsiębiorstwa (zakładu). Ten rodzaj umów mógł stanowić wówczas alternatywę wobec funkcjonującego w innych systemach prawnych ustroju rozdzielności majątkowej albo ustroju wspólności zysków.

24 Odnosząc powyższe rozważania na grunt wiążących Sąd Najwyższy ustaleń faktycznych trzeba zauważyć, że G. G. i H. G. pozostawali w związku małżeńskim w okresie, w którym powstały prowadzone przez nich przedsiębiorstwa. Powstanie tych przedsiębiorstw w owym czasie skutkowało zatem tym, że przynależały one do majątku wspólnego małżonków G. Przedsiębiorstwa te funkcjonowały więc w ramach ustroju wspólności majątkowej. Oznacza to, że stosunki majątkowe pomiędzy małżonkami H. i G. G. w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej podlegały 4

25 ustawowej wspólności majątkowej. Zakres tej wspólności nie uległ bowiem ograniczeniu choćby przez umowne wyłączenie któregokolwiek z prowadzonego przez każdego z małżonków przedsiębiorstwa.

26 W rezultacie niepodobna przyjąć, jak to uczynił Sąd Okręgowy, aby w ramach ustroju wspólności majątkowej w stosunku wewnętrznym między małżonkami powstała na rzecz jednego z nich – G. G. dochodzona pozwem wierzytelność z tytułu ceny mebli. Na koniec zauważyć też trzeba, że z treści częściowego podziału majątku wspólnego małżonków G. nie wynika, aby kwotę z tytułu ceny mebli pozwana była zobowiązana zapłacić byłemu małżonkowi.

27 Błędna koncepcja Sądu Okręgowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy doprowadziła do tego, że sąd ten, wydając zaskarżony wyrok, naruszył wskazane przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

28 Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.