Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 2011 r., SDI 32/10

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 2011 r., SDI 32/10

Tekst

1 POSTANOWIENIE Z DNIA 4 STYCZNIA 2011 R.

2 SDI 32/10

3 Zatarcie w trybie art. 76 k.k. skazania za przestępstwo, którego znamiona zawiera przewinienie dyscyplinarne, nie stanowi przeszkody do wszczęcia i prowadzenia przez Sąd Dyscyplinarny postępowania dyscyplinarnego o taki czyn przeciwko adwokatowi, bowiem przedawnienie odpowiedzialności zawodowej nie może nastąpić wcześniej, niż upływ okresów wskazanych w art. 101 k.k. i art. 102 k.k.

4 Przewodniczący: sędzia SN P. Kalinowski.

5 Sędziowie SN: T. Artymiuk, B. Skoczkowska (sprawozdawca).

6 Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Naczelnej Rady Adwokackiej: adw. W. Walosiński.

7 Sąd Najwyższy w sprawie adwokata Krzysztofa M., obwinionego z § 8 i § 43 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, po rozpoznaniu w Izbie Karnej – na rozprawie w dniu 4 stycznia 2011 r., kasacji, wniesionej przez obrońcę obwinionego od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury z dnia 26 czerwca 2010 r., utrzymującego w mocy orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej z dnia 4 czerwca 2009 r.,

8 o d d a l i ł kasację (...).

9 2

Uzasadnienie

10 Orzeczeniem Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w Z. z dnia 4 czerwca 2009 r., adwokat Krzysztof M. został uznany za winnego tego, że w sierpniu 1996 r. w Ż., w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził Danutę M. do niekorzystnego rozporządzeniem mieniem w postaci pieniędzy w kwocie 500 zł, przez wprowadzenie jej w błąd, co do konieczności przekazania tych pieniędzy prokurator Marcie B. w zamian za uchylenie tymczasowego aresztowania wobec Andrzeja M., tj. przewinienia z § 8 i § 43 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu i za to na podstawie art. 81 ust. 1 pkt 6 i art. 82 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze, wydalił obwinionego z adwokatury.

11 Orzeczenie to zaskarżył w całości obwiniony zarzucając:

12 1. naruszenie zasady bezpośredniości, poprzez zaniechanie przesłuchania obwinionego,

13 2. zaniechanie przeprowadzenia dowodu z akt sądowych Sądu Rejonowego w W. i Sądu Okręgowego w P., jak też z akt osobowych obwinionego znajdujących się w ORA na okoliczność charakterystyki obwinionego, przez co orzeczenie o wydaleniu obwinionego z adwokatury jest niesłuszne i rażąco surowe. Podnosząc te zarzuty, obwiniony wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Dyscyplinarny przy ORA. Odwołanie to nie zawiera jakiegokolwiek uzasadnienia.

14 Wyższy Sąd Dyscyplinarny Adwokatury, orzeczeniem z dnia 26 czerwca 2010 r., utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie oraz zwolnił obwinionego z ponoszenia kosztów postępowania.

15 3

16 Kasację od prawomocnego orzeczenia wniósł obrońca obwinionego Krzysztofa M. Zdaniem obrońcy zaskarżone orzeczenie jest w całości niesłuszne i rażąco narusza prawo, ponieważ:

17 1. art. 88 ust. 2 ustawy – Prawo o Adwokaturze określa, że przedawnienie dyscyplinarne nie następuje wcześniej niż przedawnienie karne, 2. zgodnie z art. 76 k.k. skazanie Krzysztofa M. uległo zatarciu z mocy prawa,

18 3. zgodnie z art. 106 k.k. z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe, wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych, 4. przedawnienie karne nastąpiło w zakresie ścigania, orzekania i wykonania kary wobec Krzysztofa M. w dniu 25 stycznia 2008 r., gdyż wyrok prawomocny Sądu Okręgowego w P. zapadł dnia 25 stycznia 2005 r., 5. postępowanie dyscyplinarne wobec Krzysztofa M. wszczęto dnia 11 grudnia 2000 r. i nie zostało zakończone w ciągu 5 lat, mimo zaistnienia ujemnej przesłanki do prowadzenia postępowania, było ono prowadzone i zakończone orzeczeniem uznającym Krzysztofa M. winnym.

19 Podnosząc powyższe, obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i umorzenie postępowania.

20 Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Naczelnej Rady Adwokackiej na rozprawie przed Sądem Najwyższym wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej.

21 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

22 Kasacja obrońcy obwinionego Krzysztofa M. nie jest zasadna.

23 Wprawdzie skarżący nie wskazał bezpośrednio na naruszenie przepisu art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., jednakże zarówno treść zarzutów, jak i wniosek końcowy kasacji pozwalają stwierdzić, że zdaniem obrońcy w sprawie zachodzi negatywna przesłanka procesowa określona w tym przepisie, bowiem nastąpiło przedawnienie odpowiedzialności zawodowej obwinionego i 4

24 w związku z tym powinno dojść do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i umorzenia postępowania.

25 Przede wszystkim należy stwierdzić, że obrońca obwinionego wskazując na art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze, Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm., nie neguje tego, że w sytuacji, gdy zarzucane przewinienie dyscyplinarne zawiera znamiona przestępstwa, przedawnienie dyscyplinarne nie następuje wcześniej niż przedawnienie karne oraz nie kwestionuje utrwalonego poglądu, wynikającego z licznych orzeczeń Sądu Najwyższego, że jedynie prawomocny wyrok sądu powszechnego skazujący za przestępstwo, którego znamiona zawarte są w zarzucanym przewinieniu dyscyplinarnym jest podstawą ustaleń w postępowaniu dyscyplinarnym, iż przewinienie dyscyplinarne zawiera znamiona przestępstwa (por. postanowienie z dnia 27 listopada 2003 r., SNO 73/03, LEX nr 471884; uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 28 września 2006 r., I KZP 8/06, OSNKW 2006, z. 10, poz. 87).

26 Przypomnieć należy, że Sąd Dyscyplinarny Izby Adwokackiej w orzeczeniu z dnia 4 czerwca 2009 r., uznając Krzysztofa M. za winnego popełnienia deliktu dyscyplinarnego wskazał, że czyn ten zawiera również znamiona przestępstwa, za które obwiniony został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w W. z dnia 18 grudnia 2003 r., z mocy art. 286 § 1 k.k. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat próby. Z uzasadnienia kasacji wynika, że zdaniem obrońcy obwinionego okoliczności faktyczne sprawy nie budzą wątpliwości i przyznaje on, że Krzysztof M. mocą prawomocnego wyroku, jaki zapadł wobec niego w sprawie karnej, został uznany za winnego popełnienia przestępstwa. Jednakże z faktu, że został zakończony okres próby i skazanie obwinionego uległo zatarciu, a więc uważa się je za niebyłe, a obwinionego za osobę nie karaną, wysnuwa wniosek, że doszło do przedawnienia dyscyplinarnego, gdyż w chwili orzekania przez Sądy Dyscypli- 5

27 narne minął już okres 5 lat przewidywany w ustawie do osądzenia występku dyscyplinarnego. Analiza sprawy wskazuje, że faktycznie wyrok Sądu Rejonowego w W. uprawomocnił się w dniu 25 stycznia 2005 r. (data wyroku Sądu odwoławczego), a więc z dniem 25 lipca 2008 r., a nie jak błędnie wskazał obrońca w dniu 25 stycznia 2008 r., zgodnie z art. 76 § 1 k.k. skazanie Krzysztofa M. uległo zatarciu z mocy prawa, co potwierdza zresztą informacja z 11 maja 2010 r., z której wynika, że obwiniony nie figuruje w Kartotece Karnej Krajowego Rejestru Karnego.

28 Zdaniem Sądu Najwyższego, z takim poglądem skarżącego nie można się jednak zgodzić. Oczywistym jest, że zgodnie z treścią art. 106 k.k., z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe, a wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych. Zatarcie skazania jest zatem pewną fikcją prawną i oznacza, że skazanemu ponownie przysługuje status osoby niekaranej, bowiem przyjmuje się, że skazanie jako zdarzenie historyczne nie miało w ogóle miejsca. Trafny jest jednak pogląd, że nie oznacza to, iż zatarcie skazania stwarza niewzruszalne prawne domniemanie niewinności w stosunku do danego czynu. Nie chodzi tu bowiem o domniemanie, lecz o fikcję prawną. Trudno mówić o domniemaniu, skoro zostało ono już wcześniej obalone prawomocnym wyrokiem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2009 r., IV KK 164/09, LEX nr 512114; B. J. Stefańska: Skutki zatarcia skazania, Prok. i Pr. 2007, nr 10, s. 54-57; R. Krajewski: Zatarcie skazania w prawie karnym, Prok. i Pr. 2007, nr 11, s. 104 oraz cytowane tam piśmiennictwo). Zatarcie skazania nie oznacza więc anulowania treści wyroku, tj. wyeliminowania go z mocą wsteczną z porządku prawnego jako w ogóle niewydanego i nie niweluje też całkowicie wszystkich skutków skazania, bowiem skazany nie odzyskuje wszystkich utraconych np. praw, orderów czy odznaczeń. Skazanie jest bowiem uważane za niebyłe, ale dopiero z chwilą jego zatarcia i od tego momentu dopiero funkcjonuje fikcja prawna i od tej też chwili nie może wywoływać żadnych negatywnych skut- 6

29 ków prawnych dla skazanego. Podkreślić jednak należy, że wcześniej skazanie to istniało i wywoływało określone skutki wynikające z treści wyroku (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2009 r., I KZP 24/09, OSNKW 2009, z. 12, poz. 105; red.: M. Filar red.: Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2010, s. 543-545). Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 18 grudnia 2003 r. jednoznacznie obalił domniemanie niewinności Krzysztofa M. w takim zakresie, w jakim jest to konieczne i niezbędne do poczynienia ustaleń przez Sąd Dyscyplinarny, że zarzucane mu przewinienie dyscyplinarne zawiera również znamiona przestępstwa. Oznacza to, że pięcioletni termin przedawnienia karalności przewinienia dyscyplinarnego określony w art. 88 ust. 4 ustawy, wbrew twierdzeniu skarżącego, nie ma zastosowania. Przepis art. 88 ust. 2 nakazuje bowiem w takich przypadkach, jak obecnie rozpoznawany, stosowanie przepisów ustawy karnej regulujących przedawnienie tego czynu przestępnego, którego znamiona wyczerpało bezprawne zachowanie adwokata, będące równocześnie przewinieniem zawodowym. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 grudnia 2007 r., SNO 81/07, OSNKW 2008, z. 2, poz. 15, wskazał, że w takiej sytuacji wszczęcie i prowadzenie postępowania dyscyplinarnego jest dopuszczalne w całym okresie przedawnienia, wynikającym z przepisów zarówno art. 101 k.k. jak i art. 102 k.k. Skoro czyn obwinionego popełniony w sierpniu 1996 r. wyczerpywał znamiona przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. zagrożonego karą do 8 lat pozbawienia wolności, to zgodnie z art. 101 § 1 pkt 2a k.k., przy uwzględnieniu wydłużonego terminu z art. 102 k.k., przedawnienie karalności przewinienia dyscyplinarnego zarzucanego Krzysztofowi M. nastąpi dopiero w sierpniu 2021 r.

30 Reasumując należy stwierdzić, że zatarcie w trybie art. 76 k.k. skazania za przestępstwo, którego znamiona zawiera przewinienie dyscyplinarne, nie stanowi przeszkody do wszczęcia i prowadzenia postępowania 7

31 dyscyplinarnego o taki czyn przeciwko adwokatowi przez Sąd Dyscyplinarny, bowiem przedawnienie odpowiedzialności zawodowej nie może nastąpić wcześniej, niż upływ okresów wskazanych w art. 101 k.k. i art. 102 k.k. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie.