Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2026 r., I USK 1476/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2026 r., I USK 1476/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 17 września 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Robert Stefanicki

4 w sprawie z odwołania B.T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi o dalszą wypłatę emerytury, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 17 września 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 13 listopada 2025 r., sygn. akt III AUa 560/25, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od odwołującego się na rzecz organu rentowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następnego po upływie tygodnia od dnia doręczenia ubezpieczonemu odpisu postanowienia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

6 W wyroku z 13 listopada 2025 r., sygn. akt III AUa 560/25, Sąd Apelacyjny w Łodzi – w sprawie z odwołania B.T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi o dalszą wypłatę emerytury – oddalił apelację odwołującego się od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z 13 marca 2025 r., sygn. akt VIII U 1581/24, w którym Sąd Okręgowy oddalił odwołania ubezpieczonego od dwóch decyzji organu rentowego z: - 24 maja 2024 r., w której Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi z urzędu wstrzymał B.T. wypłatę emerytury od 1 czerwca 2024 r. tj. od najbliższego terminu płatności z tego względu, że ubezpieczony pobiera świadczenie wypłacane przez inny organ rentowy; 6 czerwca 2024 r., w której Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi z urzędu ponownie ustalił wysokość emerytury B.T. od 12 października 2023 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego, zawieszając wypłatę świadczenia. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że z informacji uzyskanej z Wojskowego Biura Emerytalnego wynika, że ubezpieczony złożył oświadczenie, w którym wybrał świadczenie wojskowe jako korzystniejsze. Jednocześnie wcześniejsza decyzja została uchylona przez organ rentowy jako mylnie wydana, wskazując, że kwoty nadpłacone nie podlegają dochodzeniu.

7 Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego ubezpieczony zaskarżył skargą kasacyjną. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparto na przyczynach przyjęcia skargi określonych w art. 398⁹ § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Wskazano, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne sprowadzające się do konieczności ustalenia, czy zostaje zachowana obowiązująca w polskim systemie emerytalnym zasada wzajemności składki i świadczenia w przypadku, gdy odprowadzone od ubezpieczonego składki na ubezpieczenie emerytalne wyrażają się wartością wielokrotnie większą od zera, a świadczenie emerytalne wartością zero - w sytuacji, gdy żołnierz zawodowy po zakończeniu służby pobiera emeryturę lub rentę wojskową obliczoną bez uwzględnienia cywilnych okresów ubezpieczenia przypadających w okresach przed, lub po zakończeniu służby, a mimo nabycia prawa również do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, świadczenie to nie jest mu w ogóle wypłacane. W ocenie skarżącego istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów tj. art. 95 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z art.15 a ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, art. 7 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin w związku z art. 95 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie pojęcia „zbiegu prawa do świadczeń” oraz co do zakresu znaczeniowego wyjątku, o którym mowa w art. 95 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

8 W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o: 1. odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, a w przypadku jej przyjęcia do rozpoznania o oddalenie skargi; 2. zasądzenie od skarżącego na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym, według norm przepisanych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od daty uprawomocnienia orzeczenia do dnia zapłaty.

9 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

10 Skarga kasacyjna ubezpieczonego nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie ma zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

11 Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c.) oraz potrzeba wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości, oraz wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie przesłanek przyjęcia skargi do rozpoznania określonych w art. 398⁹ § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

12 Odpowiednio do utrwalonego już orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określonej w art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne polega na sformułowaniu samego zagadnienia wraz ze wskazaniem konkretnego przepisu prawa, na którego tle to zagadnienie występuje oraz wskazaniu argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, w tym także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (M. Manowska (w:) Apelacja w postępowaniu cywilnym. Komentarz. Orzecznictwo, Warszawa 2025, art. 390). Celem regulacji komentowanego przepisu jest umożliwienie Sądowi Najwyższemu - z inicjatywy sądów odwoławczych - pełnienia jego konstytucyjnej funkcji nadzoru nad działalnością sądów powszechnych w zakresie orzekania nie tylko poprzez rozstrzyganie w indywidualnych sprawach w ramach środków zaskarżenia znajdujących się w jego kognicji, lecz również przez wydawanie aktów o charakterze bardziej abstrakcyjnym (P. Jadłowski (w:) P. Rylski, A. Olaś (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Warszawa 2026, art. 390 k.p.c.). Zapewnienie jednolitości orzecznictwa tworzy podstawę stabilizacji obowiązującego systemu prawnego oraz stosunków społeczno-gospodarczych, a tym samym praworządności, a także bezpieczeństwa prawnego (K. Piasecki, Organizacja wymiaru sprawiedliwości w Polsce, Kraków 2005, s. 76). W konsekwencji wymaga się dokonania oceny prawnej, tzn. wykładni przepisów prawa procesowego i materialnego, subsumpcji zbieżnych stanów faktycznych pod relewantną prawnie normę i określenia skutków zastosowania jej w badanym stanie faktycznym (B. Janiszewska, O jednolitości orzecznictwa jako wartości systemowej, Przegląd Sądowy 2018, nr 11-12, s. 149; s. 41; K. Osajda, Przesłanki odmowy podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy w postępowaniu cywilnym, (w:) J. Gudowski, K. Weitz (red.), Aurea praxis aurea theoria. Księga pamiątkowa ku czci profesora Tadeusza Erecińskiego, t. 1, Warszawa 2011, s. 427 i n.; A. Góra-Błaszczykowska (w:) A. Góra- Błaszczykowska (red.) Kodeks postępowania cywilnego. Tom I A. Komentarz. Art. 1- 424¹², Warszawa 2020, art. 385 k.p.c.; T. Wiśniewski, Przebieg procesu cywilnego, Warszawa 2013, s. 383).

13 W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance z art. 398⁹ § 1 pkt 2 wymaga wykazania, że niejednolita wykładnia określonego przepisu prawa, będącego źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć wraz z podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego źródła tych wątpliwości (M. Dziurda, T. Ereciński, B. Wołodkiewicz (w:) M. Dziurda, T. Ereciński, B. Wołodkiewicz, Apelacja i kasacja w postępowaniu cywilnym. Komentarz do art. 367-391¹ i 398¹-398²¹k.p.c., Warszawa 2023, art. 398⁹ wraz z powołanym orzecznictwem). Zagadnienia faktyczne podlegają wyłącznej kompetencji sądu orzekającego co do istoty sprawy (T. Wiśniewski (w:) D. Dończyk, J. Iwulski, G. Jędrejek, I. Koper, G. Misiurek, M. Orecki, P. Pogonowski, S. Sołtysik, D. Zawistowski, T. Zembrzuski, T. Wiśniewski, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom. II. Artykuły 367–505³⁹, Warszawa 2021, art. 390). Orzeczenie sądowe jest aktem formalnym i jako taki powinien być dokonany w ściśle określonej formie. Formalizm, a także w niektórych przejawach rygoryzm prawa procesowego, jest - w granicach wyznaczanych jego celami i funkcją - zjawiskiem koniecznym i pożytecznym, jednak należy rozróżniać formalizm prawa procesowego od formalizmu jego stosowania (uchwała Sądu Najwyższego z 15 maja 2025 r., III CZP 40/24, Legalis nr 3213928).

14 Analogicznie należy traktować wymogi konstrukcyjne samego zagadnienia prawnego, formułowanego w ramach przesłanki z art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. oraz jego związek ze sprawą i skargą kasacyjną, która miałaby zostać rozpoznana przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie prawne powinno: 1) być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń; 2) być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu;

15 3) pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą i 4) dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (poważne) wątpliwości. Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa i praktyki sądowej. Wymóg ten jest uzasadniony publicznymi celami rozpoznania przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej. Ograniczenie się przez skarżącego do pytania nie jest wystarczającym określeniem zagadnienia prawnego, jeżeli nie zostało one oderwane od kontrowersji dotyczących ustaleń faktycznych oraz przedstawione bez odniesienia się do ogólnych problemów interpretacyjnych celem służenia wyjaśnieniu prawa (postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 lutego 2017 r., I CSK 555/16, LEX nr 2255332; 12 marca 2025 r., I USK 345/23, Lex nr 3845591; 24 września 2025 r., I CSK 2125/25, LEX nr 3916284; 20 stycznia 2026 r., I USK 49/26, LEX nr 4014736). Skarżący – opierając wniosek o przyjęcie jego skargi do rozpoznania na przyczynie przyjęcia skargi określonej w art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c. – powinien nie tylko określić, które przepisy wymagają wykładni, ale także wskazać, na czym polegają poważne wątpliwości związane ze stosowaniem tych przepisów wraz z podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego źródła tych wątpliwości. Konieczne jest opisanie tych wątpliwości, wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej. Jeżeli zaś skarżący powołuje się na rozbieżności w orzecznictwie sądowym, to zobowiązany jest przytoczyć te odmienne orzeczenia Sądów, przy czym musi wykazać, że występująca w nich rozbieżność ma swoje źródło w różnej wykładni przepisu albo wykazać, że wykładnia dokonana przez Sąd drugiej instancji sprzeczna jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego. Chodzi przy tym o rozbieżności w wykładni przepisu prawa, a nie o dysonans w jego zastosowaniu. Ponadto, ze względu na publiczne cele, jakie ma do spełnienia rozpoznanie przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej, skarżący powinien także wykazać celowość dokonania wykładni przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (postanowienia Sądu Najwyższego z: 19 października 2012 r., III SK 15/12, LEX nr 1228636; 27 sierpnia 2021 r., III CSK 19/21, LEX nr 3400487; 16 grudnia 2025 r., I USK 31/25, LEX nr 3980930), prztoczyć argumenty wskazujące na konieczność wypracowania reguł dotychczas nieomówionych w orzecznictwie i doktrynie oraz wskazać, aby wyjaśnienie tej kwestii mogło mieć bezpośrednie znaczenie dla rozwoju prawa - a w następstwie, aby doszło do spełnienia wskazanego publicznego celu skargi kasacyjnej. Nie jest zasadne założenie, że rozbieżne orzeczenia sądów w podobnych sprawach składają się na taką dywersyfikację, która stanowi w orzecznictwie przesłankę podstawy przedsądu z art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c. Takie zapatrywanie nie jest uprawnione w przedmiotowych ramach, nie ocenia się prawidłowości orzeczeń sądów powszechnych w podobnych sprawach. Sądy powszechne suwerennie ustalają stan faktyczny i stosują prawo materialne. Sąd Najwyższy kontroluje te orzeczenia jedynie w granicach określonych w ustawie, czyli w ramach zarzutów podstaw kasacyjnych (art. 398³ § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 kwietnia 2024 r., II USK 125/23, LEX nr 3703676; 15 kwietnia 2025 r., III USK 198/24, LEX nr 3862003).

16 Nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych (art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c.), jak i nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne (art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (postanowienia Sądu Najwyższego z: 3 marca 2020 r., II PK 36/19, LEX nr 3034647; 12 maja 2020 r., I UK 128/19, LEX nr 3026475; 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468; 19 stycznia 2012 r., I UK 328/11, LEX nr 1215423; 19 marca 2012 r., II PK 294/11, LEX nr 1214578; 10 kwietnia 2018 r., I CSK 733/17, LEX nr 2495968; 10 kwietnia 2018 r., II PK 143/17, LEX nr 2525398; 19 kwietnia 2018 r., I CSK 709/17, LEX nr 2486162; 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114; 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP - wkładka 2003, nr 13, poz. 5). Wykładnia jest interpretacją, w której zastosowano wnioskowania prawnicze (M. Zieliński, Wyznaczniki reguł wykładni prawa, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 1998, nr 3-4, s. 1). W procesie stosowania prawa nie może dochodzić do wykładni prawotwórczej (L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 21-22).

17 Analizą interpretacyjną przepisów art. 95 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zajmował się Sąd Najwyższy, który w uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2021 r. (III UZP 7/21, OSNP 2022 nr 6, poz. 58, s. 67) stwierdził, że ubezpieczonemu, który pozostawał w zawodowej służbie wojskowej przed dniem 2 stycznia 1999 r. i pobiera emeryturę wojskową wynoszącą 75% podstawy jej wymiaru obliczoną bez uwzględnienia okresów składkowych i nieskładkowych, z których tytułu jest uprawniony również do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez niego (art. 95 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obecnie jednolity tekst: 7 listopada 2025 r., Dz.U. z 2025 r., poz. 1749) w związku z art. 7 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, jednolity tekst: 6 marca 2025 r., Dz.U. z 2025 r., poz. 305).

18 Zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi uwzględnia w swojej ocenie prawnej stanowisko powołanej wyżej uchwały Sądu Najwyższego. Skarżący uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania opiera między innymi na odwołaniu się do argumentacji Sądu Najwyższego przedstawionej w wyroku z 24 stycznia 2019 r., I UK 426/17. Pomija się jednak w uzasadnieniu wniosku, że Sąd Najwyższy w powołanej uchwale III UZP 7/21 przedstawił szeroką analizę interpretacyjną wskazanych w uzasadnieniu wniosku przepisów prawa – powołał się także na dotychczasowe orzecznictwo określające przedstawioną w uzasadnieniu wniosku kwestię, odnosząc się przy tym szczegółowo do stanowiska wyrażonego w wyroku I UK 426/17. Skarżący nie przedstawił przekonującej argumentacji polemicznej, którą zakwestionowałby stanowisko aktualnej judykatury Sądu Najwyższego w zakresie omawianego zagadnienia. Wydawane przez Sąd Najwyższy uchwały, dążąc do zapewnienia jednolitości orzecznictwa, realizują istotną funkcję, jaką jest zapewnienie przewidywalności rozstrzygnięcia, co stanowi fundamentalny element pewności prawa (W Sanetra, Jednolitość orzecznictwa jako wartość sądowego stosowania prawa i rola Sądu Najwyższego w jej zapewnieniu, Przegląd Sądowy 2013, nr 7, s. 13).

19 Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, określone w art. 398⁹ § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił, zgodnie z art. 398⁹ § 2 k.p.c. (punkt pierwszy) Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów oparto na podstawie art. 98 § 1, § 1¹ i § 3 k.p.c. (punkt drugi).