Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 sierpnia 2026 r., I USK 1012/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 sierpnia 2026 r., I USK 1012/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 3 sierpnia 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Piotr Prusinowski

4 w sprawie z odwołania M.K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tarnowie o składki, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 3 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 30 lipca 2025 r., sygn. akt III AUa 957/21, I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

II. zasądza od organu rentowego na rzecz odwołującego się 1.800 zł (tysiąc osemset) z odsetkami z art. 98 § 1¹ k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

6 Decyzją z dnia 20 marca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tarnowie na podstawie art. 83 ust.1 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266, ze zm. – dalej jako ustawa systemowa) stwierdził, że ubezpieczony M.K. jest dłużnikiem organu rentowego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz P. wraz z odsetkami na dzień 20 marca 2020 r. w łącznej kwocie 39.173,52 zł.

7 Sąd Okręgowy w Tarnowie wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2021 r. oddalił odwołanie. Na skutek apelacji płatnika składek, wyrokiem z dnia 30 lipca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie zmienił wyrok Sadu pierwszej instancji i poprzedzającą go decyzję i stwierdził, że M.K. nie jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Tarnowie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz P. za okres od stycznia 2011 r. do lutego 2013 r.

8 Sąd odwoławczy wskazał, że w dniu 24 czerwca 2013 r. organ rentowy zawiadomił odwołującego się o wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek. Dokument ten M.K. odebrał w dniu 26 czerwca 2013 r. Następnie, w dniu 15 lutego 2018 r. organ rentowy zawiesił postępowanie z uwagi na prowadzone postępowanie w sprawie ustalenia właściwego ustawodawstwa, a w dniu 23 lipca 2018 r. zawarł z odwołującym się układ ratalny obejmujący zaległości za okres od września 2010 r. do lutego 2013 r. W dniu 11 lutego 2020 r. M.K. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu zaległych składek, na skutek czego organ wydał zaskarżoną decyzję.

9 W ocenie Sądu odwoławczego nie jest prawidłowe zapatrywanie, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia z tytułu składek jest jedną z czynności wskazanych w art. 24 ust 5f ustawy systemowej i zmierza bezpośrednio do wyegzekwowania wyliczonej przez Zakład należności oraz że jednocześnie jest to pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności. Postępowanie to zmierzało bowiem do stwierdzenia zadłużenia składkowego, a nie jego dochodzenia. Sąd dodał, że art. 24 ust. 5f ustawy systemowej nie można wykładać w sposób, którego skutkiem będzie rozszerzenie katalogu wymienionych w nim decyzji. Sąd drugiej instancji zauważył, że żadna z trzech rodzajów spraw wyliczonych w przepisie nie została w stosunku do M.K. wszczęta. Treść sentencji i uzasadnienia decyzji, która została wydana po zakończeniu postępowania wszczętego w dniu 24 czerwca 2013 r., prowadzi do wniosku, że nie jest to w ogóle decyzja ustalająca (a takie zostały wymienione w art. 24 ust. 5f ustawy systemowej), ale stwierdzająca pewien stan rzeczy, konkretnie stan zadłużenia apelującego z tytułu składek. Objęła należności, co do których obowiązek zapłaty powstał z mocy prawa. Tym samym wszczęcie postępowania w sprawie zakończonej przedmiotową decyzją, nie mogło spowodować zawieszenia biegu terminu przedawnienia nieopłaconych przez skarżącego składek.

10 Skargę kasacyjną wywiódł organ rentowy, zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w całości, zarzucając mu naruszenie art. 24 ust 5f ustawy systemowej przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że sprawa zakończona decyzją określającą wysokość zadłużenia płatnika nie mieści się w katalogu spraw określonych w art. 24 ust. 5f ustawy systemowej, a co za tym idzie doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalającej wysokość zadłużenia płatnika nie stanowi okoliczności powodującej zawieszenie biegu terminu przedawnienia, co w konsekwencji skutkowało uznaniem, że należności objęte zaskarżoną decyzją uległy przedawnieniu.

11 Zdaniem organu rentowego skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, co zgodnie z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. pozwala na jej przyjęcie do rozpoznania. W ocenie organu rentowego zaskarżone orzeczenie w sposób oczywisty narusza art. 24 ust. 5f ustawy systemowej. Zgodnie z obowiązującą wykładnią przepisów ukształtowaną przez judykaturę, w tym Sąd Najwyższy, sprawy, w których Zakład ustala, że dany płatnik jest dłużnikiem Zakładu z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz P. i jednocześnie wskazuje wysokość zadłużenia i okresy, za które istnieje zadłużenia, należy traktować jako sprawy ustalające obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia. Orzekając w sprawie Sąd drugiej instancji błędnie przyjął, że sprawa, w której Zakład wszczął w dniu 24 czerwca 2013 r. postępowanie i następnie w dniu 20 marca 2020 r. wydał zaskarżoną decyzję nie mieści się w katalogu spraw określonych w art. 24 ust. 5f ustawy systemowej. Tym samym Sąd dokonał błędnej wykładni i w konsekwencji naruszenia przepisów prawa materialnego. Zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 30 lipca 2025 r. prima facie cechuje sprzeczność z przepisami prawa materialnego i ugruntowaną linią orzeczniczą sądów powszechnych i Sądu Najwyższego.

12 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

13 Skarga kasacyjna nie jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. Staje się to zrozumiałe po skonfrontowaniu postępowania „w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek” wszczętego w dniu 24 czerwca 2013 r. z katalogiem postępowań wymienionych w art. 24 ust 5f ustawy systemowej. Zgodnie z tym przepisem bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu tylko w razie wszczęcia postępowań w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia. „Określenie wysokości” należnych składek nie jest tożsame z „obowiązkiem opłacenia składek”. Pierwsza kategoria skupia uwagę na określeniu wysokości zaległości, druga akcentuje powinność zapłaty. Dodać do tego trzeba, że art. 24 ust 5f ustawy systemowej ma charakter wyjątku – statuuje zawieszenie biegu przedawnienia, a jednocześnie jest przepisem, który chroni interesy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kosztem praw przynależnych płatnikom składek. Właściwości te skłaniają do niestosowania wykładni rozszerzającej, której efektem będzie osłabienie sytuacji prawnej płatnika składek. Reasumując, pogląd wyrażony przez Sąd odwoławczy mieści się w granicach wytyczanych przez uznane i powszechnie stosowane dyrektywy interpretacji tekstu prawnego. Po pierwsze, odnajduje się w postulacie kierowania się przede wszystkim regułami wykładni językowej. Po drugie, znajduje uzasadnienie w postulatach wykładni systemowej. Po trzecie, uwzględnia zasadę favor debitoris i in dubio pro tributario. Spojrzenie z tej pozycji sprawia, że stanowisko organu rentowego, zgodnie z którym zarzut naruszenia przez Sąd odwoławczy art. 24 ust 5f ustawy systemowej jest „oczywiście uzasadniony”, nie przekonuje. Tym samym nie sposób zasadnie uznać, że ziściły się przesłanki z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c.

14 Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Skarga kasacyjna jest kwalifikowanym środkiem prawnym, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a leżącymi w interesie powszechnym.

15 Ujęta w art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy zasadność podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji, o charakterze elementarnym, polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r., IV CSK 263/15, LEX nr 1940571). Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec bez potrzeby głębszej analizy, czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Zarzucane uchybienia muszą zatem mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne w sposób oczywisty dla przeciętnego prawnika (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001 nr 3, poz. 52; z dnia z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001 nr 10, poz. 156).

16 Dodać do tego trzeba, że w ramach postępowania „przedsądowego” Sąd Najwyższy nie ma obowiązku dokonywania wiążącej wykładni konkretnych przepisów prawa. Znaczenie ma tylko, czy wykładnia zaprezentowana przez Sąd odwoławczy, zważywszy na zgłoszone w skardze kasacyjnej podstawy, prowadzi do uznania, że skarga kasacyjna jest „oczywiście uzasadniona”. Chodzi więc nie o to, czy Sąd Najwyższy zgadza się, czy też się nie zgadza z zapatrywaniem Sądu odwoławczego, ale o to, czy zaprezentowany przez ten Sąd pogląd interpretacyjny jest „oczywiście”, a zatem w sposób kwalifikowany, błędny. W rozpoznawanej sprawie stan taki nie zachodzi. Wiele racji przemawia za wykładnia dokonaną przez Sąd Apelacyjny, a to oznacza, że nie ziściły się przesłanki z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. Stanowiska tego nie zmienia zapatrywanie wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 kwietnia 2022 r., II USKP 171/21, LEX nr 3362583. W uzasadnieniu tego judykatu (na końcu) wskazano, że „w ocenie Sądu Najwyższego rozpoznającego obecną skargę kasacyjną, jeżeli nie był sporny obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym ani podstawa wymiaru składek, nie doszło jeszcze do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a zaistniał wyłącznie przypadek wydania przez Zakład decyzji ustalającej wysokość składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z art. 24 ust. 5f ustawy systemowej bieg terminu przedawnienia ulegał zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania - tzn. dnia doręczenia płatnikowi zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie wysokości zaległych składek - do dnia, w którym decyzja o wysokości zaległych składek stała się prawomocna”. Stanowisko to, po pierwsze, nie zostało szerzej uzasadnione. Po drugie, w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna nie wskazywała na różnice między „postępowaniem w sprawie wysokości zaległych składek” a postępowaniami z art. 24 ust 5f ustawy systemowej, uzasadniającymi zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Sporne było tylko to, czy skutek ten rozpoczyna się od daty wydania decyzji, czy od czynności wszczynającej postępowanie. W tych okolicznościach, mimo wyrażenia przez Sąd Najwyższy cytowanego poglądu, nie sposób uznać, że stanowisko przeciwne zaprezentowane przez Sąd Apelacyjny prowadzi do kwalifikacji z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c.

17 Dlatego orzeczono jak w sentencji.