Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2004 r., I PK 20/04

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2004 r., I PK 20/04

Tekst

1 Wyrok z dnia 23 listopada 2004 r.

2 I PK 20/04

3 Uzyskanie przez pracowników specjalnej odprawy z tytułu zwolnień grupowych, nie stwarza - na zasadzie równości - uprawnienia do tej odprawy dla pracowników nieobjętych zwolnieniami grupowymi.

4 Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

5 Krystyna Bednarczyk, Andrzej Kijowski.

6 Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2004 r.

7 sprawy z powództwa Teresy G. przeciwko Bankowi [...] SA w K. o odprawę, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 30 października 2003 r. [...] o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

8 Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2003 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Białymstoku zasądził od pozwanego Banku [...] SA w K. na rzecz powódki Teresy G. kwotę 30.000 zł wraz odsetkami oraz kwotę 2.000 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

9 Sąd Rejonowy ustalił, że od dnia 29 kwietnia 1972 r. do dnia 31 października 2001 r. powódka była zatrudniona u pozwanego na stanowisku kasjera w pełnym wymiarze czasu pracy na czas nieokreślony. W dniu 30 lipca 2001 r. pracodawca wypowiedział powódce umowę o pracę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia upływającego z dniem 31 października 2001 r. Jako przyczynę wypowiedzenia podano konieczność zmniejszenia stanu zatrudnienia w zakładzie pracy. W dniu 23 października 2001 r. u pozwanego wszedł w życie regulamin rozwiązywania umów o pracę z pracownikami Banku [...] SA w W. Regulamin ten dotyczył pracowników Banku odchodzących w trybie wypowiedzenia umowy o pracę lub za porozumieniem stron w okresie od dnia 23 października 2001 r. do dnia 28 lutego 2

10 2002 r. Regulamin przewidywał w stosunku do pracowników odchodzących na jego podstawie dodatkowe odprawy uzależnione od sposobu rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę oraz od stażu pracy u pozwanego.

11 Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Rejonowy stwierdził, że w sytuacji, gdy regulamin wszedł w życie z dniem 23 października 2001 r., a okres wypowiedzenia umowy o pracę powódce upływał z dniem 31 października 2001 r., to została ona objęta postanowieniami regulaminu i z tego względu powinna otrzymać od pracodawcy przewidzianą w tym regulaminie odprawę w wysokości 10-krotnego wynagrodzenia miesięcznego (23.584,30 zł oraz 1.500 zł na pokrycie kosztów ewentualnego przeszkolenia). Ponadto, zdaniem Sądu powódka jako członek Komisji Rewizyjnej Międzyzakładowej Organizacji Związkowej [...] NSZZ „Solidarność” Regionu [...] podlegała szczególnej ochronie prawnej. Pracodawca zaś wypowiadając jej stosunek pracy mimo braku na jej zwolnienie zgody odpowiedniej organizacji związkowej, naruszył art. 32 ustawy o związkach zawodowych i z tego tytułu powódce należy się odszkodowanie.

12 W apelacji od powyższego wyroku strona pozwana wniosła o jego zmianę i zasądzenie na rzecz Teresy G. tylko odszkodowania w wysokości 4.915,70 zł z ustawowymi odsetkami za okres od 1 listopada 2001 r. do dnia zapłaty i oddalenie powództwa w pozostałym zakresie. Pozwany zarzucił bezpodstawność założenia wyroku, że Teresa G. przysługiwały świadczenia przewidziane w regulaminie rozwiązywania umów o pracę z pracownikami Banku [...] SA. Pozwany przyznał, że Sąd Rejonowy słusznie zasądził na rzecz powódki odszkodowanie w wysokości 4.915,70 zł, gdyż była ona z racji funkcji pełnionej w związku zawodowym pracownicą podlegającą szczególnej ochronie, wobec czego rozwiązanie z nią umowy o pracę przez pozwanego zostało dokonane z naruszeniem prawa. Natomiast odprawa przewidziana w regulaminie powódce nie przysługiwała. Regulamin z 23 października 2001 r. stanowił bowiem, że takie świadczenie przysługuje tylko osobie, z którą stosunek pracy został rozwiązany w trybie porozumienia stron. Z taką inicjatywą mógł przede wszystkim wystąpić Bank. Pracodawca mógł też przystać na taką propozycję pracownika. Sytuacji takiej nie było, skoro stosunek pracy łączący strony został rozwiązany w następstwie wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę przed wejściem regulaminu w życie.

13 Wyrokiem z dnia 30 października 2003 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony 3

14 wyrok w ten sposób, że obniżył zasądzoną na rzecz powódki Teresy G. od pozwanego Banku [...] SA w K. kwotę z 30.000 zł do kwoty 4.915,70 zł oraz odstąpił od obciążania powódki kosztami zastępstwa procesowego należnymi pozwanemu. W pozostałej zaś części powództwo Teresy G. oddalił.

15 Sąd drugiej instancji za bezsporny uznał fakt, że stosunek pracy z powódką został rozwiązany z naruszeniem art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Powódka na podstawie art. 45 k.p. mogła w tej sytuacji domagać się przywrócenia do pracy lub odszkodowania. Wybrała ona tę drugą możliwość i z tego tytułu uzyskała niekwestionowane odszkodowanie. Niezależnie od tego powódka z tytułu rozwiązania z nią stosunku pracy, oprócz odprawy emerytalnej otrzymała od pracodawcy także odprawę na podstawie art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Sąd drugiej instancji stwierdził, że regulamin rozwiązywania umów o pracę z pracownikami Banku [...] SA w W. obowiązywał od dnia 23 października 2001 r. do dnia 28 lutego 2002 r. i nie miał zastosowania do powódki, której wypowiedzenie umowy o pracę zostało doręczone w dniu 31 lipca 2001 r. Zdaniem Sądu zmiana sposobu rozwiązania umowy o pracę z powódką w trakcie wypowiedzenia wymagałaby dodatkowych czynności prawnych, które nie zostały podjęte. Art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. nie nakłada na pracodawcę obowiązku przyznania zwalnianym pracownikom jeszcze innych świadczeń niż świadczenia wymienione w tej ustawie. W sytuacji wprowadzenia przez pracodawcę dodatkowych świadczeń, posiada on autonomię w zakresie ich ukształtowania i określenia kręgu pracowników nimi objętych. Pracodawca nie był zobowiązany ani według przepisów prawa, ani z powodu zasad współżycia społecznego do cofnięcia powódce wypowiedzenia umowy o pracę po to, ażeby rozpocząć procedurę regulaminowego rozwiązania z powódką stosunku pracy.

16 W kasacji od powyższego wyroku skarżąca wniosła o jego zmianę w części oddalającej powództwo i zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki odprawy w kwocie 25.084,30 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 1 listopada 2001 r. Podstawę kasacji stanowi zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie regulaminu rozwiązywania umów o pracę z pracownikami Banku [...] SA w W., a przede wszystkim przepisu § 5 i § 7 pkt 4 tegoż regulaminu, polegający na przyjęciu przez Sąd drugiej instancji stanowiska, że powódce nie przysługuje przewidziana w regulaminie odprawa.

17 4

18 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

19 Zasadnicza, wynikająca z podstawy kasacji (por. art. 39311 § 1 k.p.c.) kwestia

20 podlegająca rozstrzygnięciu w postępowaniu kasacyjnym dotyczyła zawartej w zaskarżonym wyroku oceny prawnej, że ustalony stan faktyczny nie uzasadniał zastosowania do niego wskazanych w kasacji przepisów regulaminowych. Chodzi wiec zatem najogólniej mówiąc, o porównanie (subsumcję) wiążąco ustalonego stanu faktycznego sprawy (por. art. 39311

21 § 2 k.p.c.) z przepisami regulaminu, na które

22 wskazuje kasacja, a ściślej mówiąc z wyrażonymi w tych przepisach normami zakładowego prawa pracy. W odniesieniu do stanu faktycznego sprawy należało mieć na uwadze po pierwsze to, że rozwiązanie stosunku pracy z powódką nastąpiło wprawdzie z przyczyn dotyczących pracodawcy, o których mowa w art. 1 powoływanej wyżej ustawy z 28 grudnia 1989 r., ale w zakresie rozwiązania indywidualnego, a więc nie w ramach „grupowych zwolnień pracowników”. Te ostatnie bowiem nastąpiły później i dla nich - jak to wynika z preambuły przedmiotowego regulaminu, na podstawie art. 4 ust. 3 tej ustawy - zostały określone szczególne zasady. Po drugie, istotne jest to, że chociaż umowa o pracę z powódką została, na skutek upływu okresu wypowiedzenia rozwiązana z dniem 31 października 2001 r., to jest już po wydaniu regulaminu, to jednak skuteczne czynności prawne w zakresie tego rozwiązania zostały dokonane wcześniej (wypowiedzenie zostało doręczone 31 lipca 2001 r.), bez związku z regulaminem, który wydany został dopiero w dniu 23 października 2001 r. i - jak to wyraźnie wynika z jego § 1 ust. 2 - obowiązuje od dnia 23 października 2001 r. do dnia 28 lutego 2002 r., do którego miały być zawarte porozumienia stron w sprawie rozwiązywania stosunku pracy lub wręczone wypowiedzenie umów o pracę.

23 Jeżeli chodzi o zakres regulaminu, należy zwrócić uwagę na niekwestionowane w toku postępowania i w kasacji dwie zasadnicze kwestie. Po pierwsze, że chodzi tu o akt prawny Zarządu Banku [...], który - jak to właściwie ocenił Sąd w zaskarżonym wyroku - konkretyzując ustawowe zasady rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy, mógł w sposób autonomiczny, bez naruszenia zasady równości, przyznać takim pracownikom dodatkową odprawę pieniężną oprócz odprawy wynikającej z ustawy. Po drugie, regulamin ten nie zawiera żadnych postanowień o jego zastosowaniu do pracowników, z którymi sto- 5

24 sunki pracy zostały rozwiązane lub którym przed wejściem regulaminu w życie wypowiedziano umowy o pracę.

25 To z uwzględnieniem powyższego kontekstu należało ustalać treść normatywną powoływanych w kasacji postanowień § 5 i § 7 ust. 4 regulaminu. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że w przypadku rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy z przyczyn leżących po stronie Banku z zachowaniem trybu porozumienia stron, pracownikowi przysługują określone świadczenia (w tym dodatkowa odprawa, której dochodzi powódka). Otóż nie może ulegać wątpliwości, że chodzi tu o pracowników zwalnianych z pracy w trybie porozumienia stron następującego po wejściu w życie regulaminu. Precyzując tę kwestię należy stwierdzić, że § 5 odnosi się do tych pracowników, których na podstawie postanowień regulaminu (por. jego § 1 ust. 4 i § 2) wybrano do zwolnienia i z którymi, stosownie do postępowania określonego w § 5 ust. 2 i 3, zawarto odpowiednie porozumienie. Taka jest jednoznaczna w tym aspekcie zasada postępowania, zgodnie z którą „Bank złoży wszystkim pracownikom, z którymi będzie chciał rozwiązać umowy o pracę z przyczyn leżących po stronie Banku, propozycję rozwiązania umowy o pracę w trybie porozumienia stron. Propozycja zostanie złożona w formie pisemnej i termin jej obowiązywania będzie wynosił 10 dni od dnia jej otrzymania przez pracownika” oraz że także sam pracownik może wystąpić z własną propozycją i w takim przypadku „Bank ustosunkuje się do propozycji pracownika w terminie 10 dni od dnia jej otrzymania”.

26 Sąd Najwyższy, wbrew stanowisku przedstawionemu w kasacji, w pełni podziela ocenę prawną zaskarżonego wyroku, że wskazany przepis regulaminu nie dotyczy takich sytuacji faktycznych, jak w sprawie rozpatrywanej, bo chodzi tu o pracownika, do którego wszczęcie procedury doboru do zwolnienia i przeprowadzenia pertraktacji dotyczących zawarcia porozumienia o rozwiązanie umowy o pracę byłoby bezprzedmiotowe, wobec wcześniejszych czynności prawnych, które spowodowały rozwiązanie stosunku pracy. To samo dotyczy § 7 ust. 4 regulaminu, określającego prawo do świadczenia (1.500 zł) „pracownikom, z którymi rozwiązano umowę o pracę na zasadach niniejszego Regulaminu”.

27 Z powyższych przyczyn, skoro podstawa kasacji jest bezzasadna Sąd Najwyższy orzekł stosownie do art. 39312

28 k.p.c.

29 ========================================