Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 2005 r., I PK 191/04

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 2005 r., I PK 191/04

Tekst

1 Wyrok z dnia 3 marca 2005 r.

2 I PK 191/04

3 Porozumienie o zawieszeniu stosowania układu zbiorowego pracy zawiera się dla wszystkich pracowników objętych tym układem, chyba, że strony wyraźnie wyłączą z jego zakresu jednoznacznie określoną grupę pracowników (art. 24127

4 w związku z art. 239 § 1 i art. 2419

5 § 1 zdanie drugie k.p.).

6 Przewodniczący SSN Barbara Wagner (sprawozdawca), Sędziowie SN:

7 Zbigniew Hajn, Andrzej Kijowski.

8 Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2005 r. sprawy z powództwa Franciszka M. przeciwko Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w J. o nagrodę jubileuszową i odprawę pieniężną, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 14 maja 2004 r. [...]

9 o d d a l i ł kasację, nie obciążył powoda kosztami postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

10 Sąd Okręgowy w Kielcach wyrokiem z dnia 14 maja 2004 r. [...] zmienił wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Jędrzejowie z dnia 13 listopada 2003 r. [...], zasądzający od Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w J. na rzecz Franciszka M. kwoty 6.000 zł tytułem odprawy emerytalnej i 4.000 zł tytułem nagrody jubileuszowej, w ten sposób, że powództwo oddalił.

11 Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne i ich prawna ocena: Franciszek M. był zatrudniony w Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w J. od dnia 15 sierpnia 1983 r., ostatnio na stanowisku mechanika. W Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w J. obowiązywał zakładowy układ zbiorowy pracy. Na podstawie protokołu dodatkowego nr 4 do tego układu, strony zawiesiły jego postanowienia dotyczące nagród jubileuszowych i jednorazowych odpraw przyznawanych w 2

12 związku z przejściem na emeryturę lub rentę na okres od 1 lutego 2003 r. do 31 stycznia 2004 r. W dniu 27 stycznia 2003 r. powód wypowiedział umowę o pracę w związku z przejściem na emeryturę. Rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło 31 marca 2003 r., w następstwie czego Franciszek M. nabył od tej daty prawo do emerytury. Na podstawie art. 921

13 k.p. strona pozwana wypłaciła powodowi odprawę emerytalną w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia, odmawiając wypłaty nagrody jubileuszowej i odprawy emerytalnej w wysokości wynikającej z postanowień zakładowego układu zbiorowego.

14 W ocenie Sądu Rejonowego, protokół dodatkowy nr 4 z dnia 31 stycznia 2003 r. do zakładowego układu zbiorowego pracy w sprawie zawieszenia stosowania niektórych jego postanowień nie obejmuje powoda. Według tego Sądu, zakres podmiotowy protokołu odnosi się wyłącznie do pracowników, których stosunki pracy rozwiązano z powodu trudności finansowych dotyczących zakładu pracy. Rozwiązanie umowy o pracę z Franciszkiem M. nie nastąpiło z przyczyn finansowych, lecz w drodze złożonego przez powoda wypowiedzenia w związku z jego przejściem na emeryturę. Wobec tego Franciszek M. nabył zarówno prawo do nagrody jubileuszowej jak i prawo do odprawy na zasadach określonych przez zakładowy układ zbiorowy. Sąd Okręgowy nie podzielił poglądu Sądu pierwszej instancji i uznał, że protokół dodatkowy nr 4 do zakładowego układu zbiorowego pracy obejmował swym zakresem podmiotowym powoda, w konsekwencji czego Franciszek M. nie nabył prawa do świadczeń wynikających z układu. Według Sądu, istotne znaczenie w rozpoznawanej sprawie ma wykładnia protokołu dodatkowego nr 4. Do 1 lutego 2003 r., czyli daty jego wejścia w życie, zgodnie z art. 17 i art. 18 zakładowego układu zbiorowego pracy, pracownikom strony pozwanej przysługiwały nagroda jubileuszowa oraz jednorazowa odprawa w związku z przejściem na emeryturę lub rentę w wysokości uzależnionej od stażu pracy. Na podstawie protokołu dodatkowego strony zawiesiły na okres od 1 lutego 2003 r. do 31 stycznia 2004 r. stosowanie, między innymi, art. 17 i art. 18 zakładowego układu zbiorowego pracy. Wedle art. 24127 § 3 k.p., zawie-

15 szenie stosowania części zakładowego układu zbiorowego pracy powoduje, że w zakresie i przez czas określony w porozumieniu nie stosuje się z mocy prawa wynikających z tego układu warunków umów o pracę. W ocenie Sądu, gramatyczna treść porozumienia zamieszczonego w protokole nr 4 w sprawie zawieszenia niektórych postanowień układu zbiorowego pracy wskazuje, że przyczyną dla której strony układu zawarły porozumienie były „trudności finansowe Spółdzielni w wyniku których 3

16 następują rozwiązania umów o pracę z przyczyn dotyczących zakładu pracy”. Z treści protokołu dodatkowego nie wynika podmiotowe ograniczenie zakresu stosowania jego postanowień do pracowników, z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło wyłącznie z przyczyn dotyczących pracodawcy. Powód nie może domagać się świadczeń, o których stanowi układ, ponieważ w dniu rozwiązania umowy o pracę, to jest 31 marca 2003 r., jego postanowienia w tej części były zawieszone.

17 Franciszek M. zaskarżył ten wyrok kasacją. Wskazując jako podstawy kasacji naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 239 § 1 k.p. w związku z art. 24127

18 § 1 i § 3 k.p. oraz protokołu dodatkowego nr 4 do zakładowego układu zbiorowego pracy Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w J. - poprzez wyrażenie poglądu, że przepisy nie zezwalają na zawieszenie postanowień zakładowego układu zbiorowego pracy „w stosunku do określonych tylko grup pracowniczych”, i że protokół dodatkowy nr 4 „obejmuje podmiotowo pracowników, których stosunki pracy rozwiązano z przyczyn trudności finansowych dotyczących zakładu pracy”, a także naruszenie przepisów postępowania, a to art. 382 k.p.c. - poprzez „dokonanie sprzecznych ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego w pierwszej instancji” oraz art. 233 § 1 k.p.c. - poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego i przyjęcie stanowiska, że „strony porozumienia [...] miały na uwadze zawieszenie niektórych postanowień układu zbiorowego w stosunku do wszystkich pracowników z powodu trudności finansowych Spółdzielni w wyniku których następują rozwiązania umów o pracę z przyczyn dotyczących pracodawcy”, wniósł o „uchylenie w całości skarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego jej rozpoznania w innym składzie z uwzględnieniem na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego jako części kosztów tego postępowania”. Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji powołał potrzebę wykładni art. 239 § 1 k.p. i art. 24127

19 k.p. „w przedmiocie wyjaśnienia czy wg tych przepisów jest możliwe zawieszenie postanowień układu zbiorowego pracy w stosunku do określonej grupy pracowników [...]. Jeżeli zaś nie jest możliwe, to czy takie podmiotowe zawieszenie układu zbiorowego, powoduje bezwzględną nieważność takiego porozumienia (art. 58 kc w zw. z art. 300 kp) wzgl. czy w takim wypadku porozumienie tak zawarte odnosi skutek zawieszający niektóre postanowienia układu zbiorowego w stosunku do wszystkich pracowników objętych tym układem.”

20 W uzasadnieniu kasacji pełnomocnik skarżącego podniósł, że stanowisko Sądu w kwestii wykładni protokołu dodatkowego nr 4 jest błędne. Wskazał, że Sąd 4

21 ten uległ „sugestii prezentowanej przez stronę pozwaną”, wedle której intencją zawarcia porozumienia było zawieszenie niektórych uprawnień pracowniczych obejmujących wszystkich pracowników. Według pełnomocnika Franciszka M., treść protokołu dodatkowego nr 4 „w istocie, gdy weźmie się pod uwagę jego literalne brzmienie” dotyczy tylko tych pracowników strony pozwanej, z którymi rozwiązano stosunek pracy z powodu trudności finansowych pracodawcy. Jego zdaniem, ocena Sądu wykracza poza zakres swobodnej oceny dowodów, albowiem jest ona jednostronna i sprzeczna z materiałem dowodowym.

22 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

23 Kasacja oparta jest na obu podstawach wskazanych w art. 3931 k.p.c. W

24 pierwszej kolejności należy przeto odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Nie jest on trafny. Stan faktyczny rozpoznawanej sprawy nie jest skomplikowany. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku stanowiły ustalenia, których dokonał Sąd pierwszej instancji. W postępowaniu apelacyjnym nie były one przez strony kwestionowane. Zasadniczy sprzeciw skarżącego budzi stanowisko Sądu drugiej instancji, że zakres protokołu dodatkowego nr 4 - porozumienia zawieszającego stosowanie niektórych postanowień obowiązującego u strony pozwanej zakładowego układu zbiorowego pracy z 29 grudnia 1995 r. - nie był ograniczony podmiotowo do pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy, lecz że dotyczył wszystkich pracowników strony pozwanej. W tym właśnie dostrzega on „dowolność” oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, a w istocie owego protokołu dodatkowego. Problem więc nie w błędnej ocenie dowodów, ale w wadliwej, zdaniem pełnomocnika skarżącego, kwalifikacji prawnej prawidłowo ustalonego stanu faktycznego.

25 Z przepisów Kodeksu pracy nie wynika expressis verbis czy porozumienie o zawieszeniu stosowania układu zbiorowego pracy ma dotyczyć wszystkich pracowników objętych tym układem, czy też może ograniczać jego zakres odniesienia do niektórych tylko grup pracowników. Porozumienie, o którym traktuje art. 24127 k.p., pro-

26 wadzi do swoistej zmiany układu. Swoistej, bo polegającej na okresowym zawieszeniu stosowania jego postanowień, a w konsekwencji - zastąpieniu na ten czas „układowej” treści stosunków pracy treścią „ustawową”. Porozumienie zawieszające, jak każde inne zmieniające układ, ma formalny kształt protokołu dodatkowego. Zgodnie 5

27 z art. 2419

28 § 1 zdanie drugie k.p., „do protokołów dodatkowych stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące układu”. Według art. 239 § 1 k.p., układ zbiorowy pracy zawiera się dla wszystkich pracowników zatrudnionych przez pracodawcę, „chyba że strony w układzie postanowią inaczej”. Wynika stąd, że wyłączenie w porozumieniu o zawieszeniu stosowania układu zbiorowego pewnej grupy pracowników objętych tym układem jest prawnie dopuszczalne. Dla swej skuteczności wymaga jednak wyraźnego uzgodnienia przez strony i jasnego określenia kategorii pracowników, których porozumienie nie dotyczy. W braku takiego niebudzącego wątpliwości ograniczenia, porozumienie obejmuje wszystkich pracowników objętych zawieszonym (w całości lub w części) układem.

29 Treść, a ściślej tekst, protokołu dodatkowego nr 4 z dnia 31 stycznia 2003 r. nie pozostawia żadnych wątpliwości co do tego, że strony zakładowego układu zbiorowego pracy Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w J. zawieszają nim art. art. 9, 12 i załącznik Nr 4, 14, 15, 16, 17, 18 i 30 tegoż układu na okres od 1 lutego 2003 r. do 31 stycznia 2004 r., a porozumienie to zawierają „w związku z trudnościami finansowymi Spółdzielni w wyniku których następują rozwiązania umów o pracę z przyczyn dotyczących zakładu pracy”. Cytowany zwrot nie określa, jak chciałby pełnomocnik skarżącego, zakresu podmiotowego zastosowania protokołu, lecz stanowi uzasadnienie dla jego zawarcia. Stosowanie niektórych postanowień zakładowego układu zbiorowego pracy (wymienionych w protokole dodatkowym) zostało zawieszone od 1 lutego 2003 r. do 31 stycznia 2004 r. (czas określony w porozumieniu) ze względu na trudności finansowe Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w J. Trudności finansowe tego rodzaju, że uzasadniają one zwolnienia pracowników z przyczyn dotyczących pracodawcy. A więc istotne. Zawieszenie stosowania układu jest jednak skuteczne, ex lege, wobec wszystkich pracowników objętych układem. Za taką interpretacją zakresu podmiotowego protokołu dodatkowego nr 4 przemawiają również, poza językowymi, względy systemowe - analiza jego zakresu przedmiotowego. Zawieszenie dotyczy bowiem nie tylko świadczeń związanych z rozwiązaniem stosunku pracy (np. odprawy emerytalnej lub rentowej), ale także należności przysługujących pracownikom w czasie trwania zatrudnienia (np. dodatków za prowadzenie pojazdu samochodowego czy tzw. „śniadaniówki”). Warto też podnieść, że wyłączenie oznaczonych grup pracowników spod działania układu (niektórych jego postanowień) może być dokonane jedynie z obiektywnie uzasadnionych powodów. Sytuację prawną pracowników mogą wszak różnicować tylko kryteria niedyskryminujące. Proponowana przez 6

30 pełnomocnika Franciszka M. wykładnia protokołu dodatkowego, zgodnie z którą zawieszenie stosowania układu odnosiłoby skutek tylko do pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy, prowadziłaby do oczywistej dyskryminacji tej grupy pracowników. Interpretacja taka byłaby nie tylko sprzeczna z zasadą równego traktowania pracowników, ale i z regułami logiki. Wszak to właśnie pracownicy zwalniani z pracy z przyczyn ich niedotyczących korzystają ze wzmożonej ochrony socjalnej i materialnej (odprawy).

31 Sąd zatem prawidłowo wyłożył postanowienia protokołu dodatkowego nr 4 i właściwie je zastosował. Zarzuty kasacji odnoszące się do uchybienia przepisom art. 239 § 1 k.p. oraz art. 24127

32 § 1 i § 3 k.p. są bezzasadne.

33 Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312 k.p.c.,

34 orzekł jak w sentencji.

35 ========================================