Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 października 1999 r., I PKN 111/99

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 października 1999 r., I PKN 111/99

Tekst

1 Wyrok z dnia 15 października 1999 r.

2 I PKN 111/99

3 Spełnienie przesłanek nabycia prawa do wcześniejszej emerytury górniczej samoistnie nie uzasadnia wypowiedzenia umowy o pracę, ale może stanowić kryterium wyboru pracownika do zwolnienia w pierwszej kolejności z przyczyn dotyczących pracodawcy w kryzysowej sytuacji górnictwa wymagającej ograniczenia produkcji i zatrudnienia.

4 Przewodniczący: SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Zbigniew Myszka (sprawozdawca).

5 Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 15 października 1999 r. sprawy z powództwa Władysława J. przeciwko R. Spółce Węglowej S.A. Kopalni Węgla Kamiennego „M.” w R. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach-Ośrodka Zamiejscowego w Rybniku z dnia 15 października 1998 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Rybniku do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

6 Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach-Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku wyrokiem z dnia 15 października 1998 r. oddalił apelację powoda Władysława J. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Wodzisławiu Śląskim oddalającego powództwo przeciwko R. Spółce Węglowej S.A. Kopalni Węgla Kamiennego „M.” w R. o przywrócenie do pracy. W sprawie tej ustalono, że strona pozwana pismem z 30 marca 1998 r. wypowiedziała powodowi umowę o pracę z powodu nabycia przezeń uprawnień emerytalnych, przy czym wskutek pomyłki wskazała, iż powód nabył te uprawnienia na podstawie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, zamiast na podstawie ustawy o zaopatrzeniu 2

7 emerytalnym górników. W dniu 1 czerwca 1998 r. powód zwrócił się do pozwanej o przedłużenie okresu zatrudnienia do 31 grudnia 1998 r., ale uzyskał zgodę na przedłużenie stosunku pracy jedynie na okres 3 miesięcy, na co nie wyraził zgody, w związku z czym po upływie okresu wypowiedzenia przeszedł na emeryturę.

8 Na tle takich ustaleń Sąd drugiej instancji uznał za prawidłowe stanowisko Sądu Rejonowego, iż nabycie uprawnień do wcześniejszej emerytury górniczej z tytułu przepracowania 25 lat pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy umożliwiało powołanie przez stronę pozwaną okoliczności nabycia uprawnień emerytalnych jako przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę w znanej powszechnie kryzysowej sytuacji gospodarczej górnictwa, wymuszającej permanentne ograniczanie zatrudnienia w tej branży. Uprzywilejowana regulacja uprawnień emerytalnych umożliwia obu stronom stosunku pracy rozwiązanie umowy o pracę z powołaniem się na fakt uzyskania uprawnień emerytalnych przez pracownika.

9 W kasacji powoda podniesiono zarzut naruszenia art. 45 KP przez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że nabycie przez powoda prawa do emerytury bez względu na wiek na podstawie art.10 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin uprawniało pracodawcę do wypowiedzenia umowy o pracę. Zdaniem skarżącego dobrowolność skorzystania przez powoda z uprawnień do wcześniejszego przejścia na emeryturę nie łączy się z przymusem skorzystania z tego przywileju, a samo spełnienie warunków do nabycia uprawnień emerytalnych, z których powód nie chciał skorzystać, nie uprawniało pozwanego pracodawcy do rozwiązania stosunku pracy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

10 Kasacja jest uzasadniona, albowiem pozwany pracodawca nie był uprawniony do wypowiedzenia umowy o pracę z powołaniem się na spełnienie przez powoda przesłanek do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury i bez odesłania do rzeczywistych ekonomicznych przyczyn wymuszających redukcję zatrudnienia w górniczym zakładzie pracy. Samo wypełnienie przez zatrudnionego górnika przesłanek do nabycia uprawnień do wcześniejszej emerytury górniczej, bez względu na wiek i zajmowane stanowisko, nie może stanowić samoistnej przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie umowy o pracę w rozumieniu art. 30 § 4 i 45 § 1 KP. Możliwość skorzystania z przywileju przejścia na wcześniejszą emeryturę nie stwarza dla pracownika przymusu skorzystania z wcześniejszych uprawnień emerytalnych. Pracodawca nie 3

11 może zatem wskazać wypełnienia przez pracownika przesłanek uprawniających go do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury jako samoistnej przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę. W rozpoznawanej sprawie takie zachowanie pracodawcy stanowiło dyskryminację ze względu na wiek powoda, który (ur. 28 marca 1954 r.) - w dniu wypowiedzenia umowy o pracę, tj. 30 marca 1998 r. ukończył zaledwie 44 lata życia. Na pewno nie była to granica wiekowa, która przekreślała jego zawodowe aspiracje i możliwości dalszego wykonywania zatrudnienia tylko z tego powodu, że spełniał przesłanki do uzyskania wcześniejszej emerytury górniczej.

12 Norma art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 30, poz. 154 ze zm.), która stanowiła, że prawo do górniczej emerytury, bez względu na wiek i zajmowane stanowisko, przysługuje górnikom, którzy pracę górniczą wykonywali pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, przez okres wynoszący co najmniej 25 lat - była skierowana do ubezpieczonych górników, którzy mogli skorzystać z tych uprawnień po przepracowaniu tego okresu. Przepis ten expressis verbis wyznaczał jedynie minimalny, a nie maksymalny, okres zatrudnienia górniczego, umożliwiający wcześniejsze nabycie uprawnień emerytalnych i w żadnym razie nie ograniczał dalszego zatrudnienia powoda, a przeto nie mógł stanowić podstawy prawnej wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę w związku z możliwością nabycia prawa do wcześniejszej emerytury, lub wręcz kreować – jak bezpodstawnie uznał Sąd drugiej instancji - samoistnych uprawnień pracodawców do wcześniejszego rozwiązywania z takimi pracownikami umów o pracę.

13 Spełnienie ustawowych przesłanek nabycia prawa do wcześniejszej emerytury górniczej może natomiast stanowić uzasadnione kryterium wyboru pracownika do zwolnienia w pierwszej kolejności z przyczyn ekonomicznych dotyczących pracodawcy. W rozpoznawanej sprawie Sądy meriti wskazywały na takie ekonomiczne uwarunkowania wypowiedzenia powodowi umowy o pracę z uwagi na kryzysową sytuację górnictwa, która wymusza podjęcie działań restrukturyzacyjnych połączonych z redukcją zatrudnienia. Jednakże w takiej sytuacji wypowiedzenie jest uzasadnione względami ekonomicznymi dotyczącymi pracodawcy, który może w pierwszej kolejności zwolnić pracowników uprawnionych do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury, nie pozbawiając ich jednak ustawowych świadczeń przysługujących pracownikom zwalnianym z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy. W tym zakresie niezbędne są jednak konkretne ustalenia dotyczące sytuacji danego pracodawcy. 4

14 W konsekwencji powyższego należało przyjąć, że spełnienie przesłanek warunkujących nabycie prawa do wcześniejszej emerytury górniczej samoistnie nie uzasadnia wypowiedzenia górnikowi umowy o pracę, ale stanowi uzasadnione kryterium wyboru tego pracownika do zwolnienia w pierwszej kolejności w kryzysowej sytuacji górnictwa, wymuszającej na górniczych pracodawcach ograniczenie produkcji i zatrudnienia. Dlatego Sąd Najwyższy wyrokował kasatoryjnie na podstawie art. 39313 KPC.

15 ========================================