Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2024 r., I NWW 305/23

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2024 r., I NWW 305/23

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 6 listopada 2024 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Tomasz Przesławski

4 sprawy z wniosku A. W. o wyłączenie sędziego M. R. od rozpoznania sprawy Sądu Rejonowego dla Łodzi- Śródmieścia w Łodzi o sygnaturze akt VIII Nsm 44/19

5 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 6 listopada 2024 r., wniosku A. W. o wyłączenie sędziego Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi M. M. i innych sędziów od rozpoznania sprawy Sądu Rejonowego dla Łodzi- Śródmieścia w Łodzi o sygnaturze VII RCo 35/23,

1. oddala wniosek o wyłączenie sędziego Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi M. M.;

2. odrzuca wniosek o wyłączenie sędziów Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi.

Uzasadnienie

8 Wnioskiem z 2 lipca 2023 r. A. W. na podstawie art. 26 § 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (dalej: „ustawa o SN”) wniósł o wyłączenie sędziego Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi M. M. od orzekania w sprawie o sygn. VII RCo 35/23.

9 Wnioskodawca wniósł także o wyłączenie sędziów Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, a także o „załączenie sprawy o sygn. akt VII RCo 37/23 dla Sądu Rejonowego Łodzi-Śródmieścia w Łodzi na okoliczności przytoczonych zdarzeń”.

10 Postanowieniem z 10 sierpnia 2023 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi przekazał wniosek Sądowi Najwyższemu.

11 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

12 Wniosek o wyłączenie sędziego M. M. należało oddalić.

13 Zgodnie z art. 26 § 2 ustawy o SN do właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych należy rozpoznawanie wniosków lub oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego albo o oznaczenie sądu, przed którym ma się toczyć postępowanie, obejmujących zarzut braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego. Jednocześnie, stosownie do treści art. 26 § 3 ustawy o SN, wniosek, o którym mowa w art. 26 § 2 ustawy o SN, pozostawia się bez rozpoznania, jeżeli obejmuje ustalenie oraz ocenę zgodności z prawem powołania sędziego lub jego umocowania do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości.

14 W doktrynie i orzecznictwie pojęcia takie jak „niezależność”, „niezawisłość” i „bezstronność” przenikają się wzajemnie i nakładają się na siebie (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 14 kwietnia 1999 r., K 8/99, OTK 1999, nr 3, poz. 41). W wyroku z 24 czerwca 1998 r., sygn. K. 3/98, Trybunał Konstytucyjny wskazał, że niezawisłość sędziowska obejmuje szereg elementów, takich jak:

1. bezstronność w stosunku do uczestników postępowania, 2. niezależność wobec organów (instytucji) pozasądowych, 3. samodzielność sędziego wobec władz i innych organów sądowych, 4. niezależność od wpływu czynników politycznych, zwłaszcza partii politycznych,

5. wewnętrzną niezależność sędziego.

17 Podobnie wypowiada się Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej podnosząc, że wewnętrzny element niezawisłości łączy się z pojęciem bezstronności i dotyczy jednakowego dystansu do stron sporu i ich interesów w odniesieniu do jego przedmiotu (zob. m.in. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 września 2006 r., C-506/04).

18 Z punktu widzenia funkcjonowania w polskiej przestrzeni prawnej regulacji wprowadzonych ustawą z dnia z dnia 20 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2020, poz. 190) konieczne jest jednak wyraźne określenie granic pojęciowych każdego z nich. Podkreślić bowiem należy, że wniosek o wyłączenie sędziego składany na podstawie art. 26 § 2 ustawy o SN jest odrębną instytucją od wniosków składanych na podstawie przepisów proceduralnych, w których kwestionuje się bezstronność sędziego w danej sprawie (zob.

19 postanowienie Sądu Najwyższego z 4 października 2023 r., I NWW 350/23). Pojęcie „niezależności” należy odnosić do funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w ogólności (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 20 maja 2020 r., I NWW 9/20; z 3 czerwca 2020 r., I NWW 28/20; z 10 listopada 2020 r., I NWW 64/20; z 30 kwietnia 2021 r., I NWW 91/20). W świetle art. 173 Konstytucji RP sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego podnosi się, że „odrębność i niezależność sądów, w rozumieniu art. 173 Konstytucji, zakłada oddzielenie sądownictwa od organów innych władz, tak aby zapewnić sądom pełną samodzielność w zakresie rozpoznawania spraw i orzekania. Odrębność taką należy rozumieć jako odrębność organizacyjną, co oznacza, że władza sądownicza jest osobną, autonomiczną strukturą organizacyjną w systemie organów państwa, a także jako odrębność funkcjonalną, co oznacza, że na wymierzanie sprawiedliwości w ramach władzy sądowniczej nie ma wpływu ani władza ustawodawcza, ani władza wykonawcza” (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 7 listopada 2013 r., K 31/12, OTK-A 2013, nr 8, poz. 121). Wynika z tego jednoznacznie, że sąd powinien stanowić strukturę niezależną od wpływu czynników społecznych i politycznych. W tym aspekcie ad casum ocenie należy poddać zatem ewentualną zależność sądu, przed którym toczy się postępowanie, od wszelkich organów pozasądowych, w tym władzy ustawodawczej, wykonawczej, a także od organizacji społecznych. Z kolei pojęcie „niezawisłości” należy odnosić do konkretnego podmiotu sprawującego władzę sądowniczą, a więc do sędziego. Jest ona związana ze sprawowaniem przez sędziów władzy sądowniczej i dotyczy każdego jej elementu. Zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Sędzia powinien zatem podejmować każdą decyzję procesową w sposób w pełni samodzielny i autonomiczny, wyłącznie w oparciu o przepisy prawa i własne sumienie. Sędzia nie może być poddawany naciskom, wytycznym czy nakazom ze strony jakiegokolwiek innego podmiotu.

20 Pojęcie „bezstronność”, o której stanowi stosowany w niniejszej sprawie art. 49 § 1 kpc, oznacza brak uprzedzeń i neutralność wobec stron, a także niekierowanie się przy rozstrzyganiu sprawy względami, które miałyby charakter inny niż merytoryczny (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2023 r., II NSNc 133/23). Przesłanki te muszą mieć charakter obiektywny i weryfikowalny, to znaczy muszą być możliwe do zweryfikowania z punktu widzenia postronnego obserwatora (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 lipca 2024 r., I NWW 161/24). W świetle tego przyjąć należy, że o możliwości wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy nie decyduje samo subiektywne przekonanie strony o braku jego bezstronności, ale faktyczne wystąpienie okoliczności uzasadniających to odczucie (wyrok Sądu Najwyższego z 21 marca 2018 r., V CSK 256/17). Także w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego podkreśla się istotne znaczenie dwóch wymiarów bezstronności – wymiaru wewnętrznego, stanowiącego subiektywne przekonanie sędziego i wymiaru zewnętrznego (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 stycznia 1999 r., K 1/98, OTK 1999, nr 1, poz. 3). Argumentacja podniesiona we wniosku zmierzała do wykazania, że sędzia Sądu Rejonowego M. K. nie jest niezawisła z uwagi na to, że w ocenie wnioskodawcy dopuściła się naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP z uwagi „na liczne skargi w kwestii opieszałości, braku niezawisłości i niezależności Sędziów, oraz ponadto relacje koleżeńskie między Sędziami w Sądzie Rejonowym dla Łodzi- Śródmieścia w Łodzi, koniecznym jest wskazanie sądu nie budzącego żadnych wątpliwości i przesłanek w kwestii niezwłoczności”.

21 Podkreślić należy, że wnioskodawca nie przedstawił żadnych weryfikowalnych okoliczności wskazujących na brak niezawisłości sędziego Sądu Rejonowego M. M. w konkretnej sprawie.

22 Wskazać należy, że wniosek o wyłączenie sędziego, także ten składany w trybie art. 26 § 2 ustawy o SN, nie może mieć charakteru wniosku abstrakcyjnego, to znaczy niezwiązanego z okolicznościami konkretnego przypadku, niesprecyzowanego i niedającego się zweryfikować w oparciu o obiektywne kryteria. W niniejszej sprawie wniosek, jako posiadający te cechy, podlegał oddaleniu.

23 Sąd Najwyższy odrzucił wniosek o wyłączenie sędziów niewyznaczonych do rozpoznania sprawy.

24 Uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych z 26 lipca 2019 r., I NOZP 1/19, Sąd Najwyższy jednoznacznie wyjaśnił, że wniosek o wyłączenie sędziego niewyznaczonego do rozpoznania sprawy jest niedopuszczalny i podlega odrzuceniu bez składania przez sędziego oświadczenia, o którym mowa w art. 52 § 2 k.p.c., przy czym sędzia objęty takim wnioskiem o wyłączenie może zasiadać w składzie sądu rozpoznającego ten wniosek.

25 Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.