Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2026 r., I NSP 498/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2026 r., I NSP 498/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 28 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Oktawian Nawrot (przewodniczący)

4 SSN Paweł Czubik (sprawozdawca)

5 SSN Grzegorz Pastuszko

6 w sprawie ze skargi G. W. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie o sygn. akt II AKa 409/24 po rozpoznaniu na posiedzeniu bez udziału stron w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 28 października 2026 r.

I. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt II AKa 409/24 nastąpiła przewlekłość postępowania;

II. przyznaje G. W. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie sumę pieniężną w wysokości 7 000 (siedem tysięcy) złotych za okres od 1 marca 2013 r. do 28 października 2026 r.;

III. nakazuje Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie zwrócić G. W. kwotę 200 (dwieście) złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi;

IV. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w

11 Warszawie na rzecz G. W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym;

V. oddala skargę w pozostałym zakresie.

13 D.Z.

14 Paweł Czubik Oktawian Nawrot Grzegorz Pastuszko

Uzasadnienie

15 Pismem z … września 2026 r. G. W. (dalej jako: „Skarżący”), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie o sygn. akt II AKa 409/24, wnosząc o: 1. stwierdzenie przewlekłości ww. postępowania sądowego, 2. wydanie Sądowi Apelacyjnemu zalecenia niezwłocznego podjęcia czynności zmierzających do zakończenia postępowania, w szczególności rozpoznania złożonego przez obronę wniosku o umorzenie postępowania z uwagi na przedawnienie karalności czynów i wyznaczenie Sądowi Apelacyjnemu terminu 14 dni na podjęcie tych czynności, 3. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącego kwoty 20 000 zł tytułem odpowiedniej sumy pieniężnej, 4. zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

16 W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że postępowanie w sprawie zostało wszczęte 12 lipca 2001 r. Skarżący był tymczasowo aresztowany od 8 sierpnia 2001 r. do 23 marca 2004 r., a zatem przez okres blisko 3 lat. Postępowanie w zakresie czynów, w związku z którymi stosowano wobec niego tymczasowe aresztowanie, zostało następnie umorzone.

17 Sprawa wpłynęła do Sądu Apelacyjnego pierwotnie 15 lipca 2022 r., a następnie w wyniku zmiany składu orzekającego, ponownie rozpoczęto rozpoznawanie apelacji wniesionej przez prokuraturę 12 sierpnia 2024 r. Od tego czasu, pomimo upływu ponad 2 lat, sprawa nie została merytorycznie rozpoznana. Dwa wyznaczone terminy rozpraw zostały odwołane, zaś złożony przez obronę wniosek o umorzenie postępowania pozostaje bez rozpoznania.

18 W toku postępowania przed Sądem Apelacyjnym doszło przy tym do przedawnienia karalności wszystkich czynów objętych aktem oskarżenia, odpowiednio: czynu I – 21 września 2025 r., czynu II – 25 kwietnia 2026 r., czynu III – z końcem listopada 2025 r., zaś czynu IV – 22 stycznia 2026 r.

19 Dalsze pozostawanie sprawy w toku, pomimo zaistnienia negatywnej przesłanki procesowej z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., nie znajduje uzasadnienia i stanowi naruszenie prawa Skarżącego do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Jak podał dalej autor skargi, niezwłoczne zakończenie postępowania ma dla Skarżącego szczególne znaczenie. Przez blisko 3 lata pozostawał on tymczasowo aresztowany, podczas gdy postępowanie dotyczące czynów stanowiących podstawę stosowania tego środka zostało następnie umorzone. Skarżący zamierza dochodzić odszkodowania i zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie, zaś dalsze, nieuzasadnione utrzymywanie postępowania w toku uniemożliwia definitywne uregulowanie jego sytuacji prawnej i podjęcie działań zmierzających do naprawienia szkody i krzywdy wynikających z wieloletniego pozbawienia wolności.

20 W tych okolicznościach dalsza bezczynność Sądu Apelacyjnego, zwłaszcza po przedawnieniu karalności wszystkich czynów objętych postępowaniem, uzasadnia pilne stwierdzenie przewlekłości postępowania i zobowiązanie Sądu Apelacyjnego do niezwłocznego podjęcia czynności prowadzących do jego zakończenia.

21 W piśmie z … października 2026 r., które wpłynęło z Sądu Apelacyjnego w Warszawie, wniesiono o oddalenie skargi co do żądania zasądzenia sumy pieniężnej w zakresie przekraczającym 2 000 zł oraz w odniesieniu do żądań zalecenia Sądowi Apelacyjnemu podjęcia określonych czynności.

22 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

23 Skarga zasługuje na uwzględnienie.

24 Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t.j. Dz.U. 2023, poz. 1725; dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość). O przewlekłości postępowania można mówić zarówno wtedy, gdy sąd nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15). Na znaczenie sprawnego rozstrzygania sporów sądowych, jako jednego z elementów zagwarantowanego konstytucyjnie prawa do sądu, zwraca się uwagę w literaturze (S. Pikulski, J. Szczechowicz, Ludzki wymiar prawa a przewlekłość postępowania sądowego (w:) Księga Jubileuszowa Profesora Tadeusza Jasudowicza, Toruń 2004, s. 353 i n.).

25 Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06 oraz z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06). Podobnie przyjmował Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienia NSA: z 7 lipca 2006 r., I OPP 64/06; z 24 kwietnia 2008 r., I OPP 16/08 oraz z 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08).

26 Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że naruszono w niej prawo do sądu w aspekcie rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Bezspornym faktem jest, że akta sprawy wraz z apelacjami stron wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 15 lipca 2022 r. (k. 22521 akt sądowych). Sąd dokonał czynności wstępnych (rejestracja sprawy, nadanie sygnatury). Następnie zakreślono sprawę w repertorium VIII AKa i zarejestrowano ją z dniem 12 sierpnia 2024 r. w repertorium II AKa (k. 22568-22569 akt sądowych). Postanowieniem z 10 października 2024 r. Sąd Apelacyjny wyłączył sędzię X. Y. od rozpoznawania sprawy z uwagi na jej powołanie po 2017 r., przy – zdaniem Sądu Apelacyjnego – rekomendacji wadliwej KRS. Na podobnej podstawie wyłączono sędzię X.1 Y.1 (postanowienie z 20 grudnia 2024 r.). Pismem z … stycznia 2025 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł o wyłączenie od rozpoznawania sprawy sędzi X.2 Y.2 – z uwagi na wadliwość jej powołania. Wniosek ten uwzględniono postanowieniem z 19 marca 2025 r. Pismem z … czerwca 2026 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł o skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne celem umorzenia postępowania. Posiedzenie odbyło się 21 października 2026 r. (protokół – k. 22641 akt sądowych), ale nie podjęto na nim żadnych merytorycznych decyzji, wyznaczając jedynie kolejny termin posiedzenia na dzień 18 listopada 2026 r.

27 Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem, że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania. Niezależnie od argumentów powołanych w piśmie, które wpłynęło z Sądu Apelacyjnego w Warszawie (takich jak znaczne obciążenie Sądu), niezakończenie rozpoznawania sprawy apelacyjnej przez ponad 4 lata od dnia wpływu akt do Sądu, narusza standard rozpoznania sprawy sądowej bez nieuzasadnionej zwłoki. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że znaczny wpływ spraw, problemy kadrowe i obciążenie sędziów pracą pozostają bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06). Obciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry orzeczniczej co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony sądu. Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22).

28 W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny koncentruje się dotąd głównie na prowadzeniu rozważań w zakresie prawidłowości powołań sędziowskich – postanowienia: z 10 października 2024 r., 20 grudnia 2024 r. oraz 19 marca 2025 r. To ostatnie orzeczenie wydano na wyraźny wniosek Skarżącego, który częściowo także przyczynił się do przewlekłości procedury odwoławczej. Nie zmienia to jednak zasadniczej konkluzji, że całość postępowania niewątpliwie narusza standard rozpoznawania spraw sądowych bez zbędnej zwłoki.

29 Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez Skarżącego stosownego żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość. Wskazany przepis określa granice rzeczonej rekompensaty (2 000 – 20 000 zł), a także stanowi, że wysokość sumy pieniężnej, we wskazanych granicach, wynosi nie mniej niż 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania.

30 Skoro postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się 1 marca 2013 r. (prezentata Sądu Okręgowego, k. 17246-17247 akt sądowych) i do tej pory nie zakończyło się prawomocnie, to Sąd Najwyższy przyznał Skarżącemu sumę pieniężną w wysokości 7 000 zł za okres od 1 marca 2013 r. do 28 października 2026 r.

31 Jednocześnie Sąd Najwyższy nakazał Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie zwrócić Skarżącemu kwotę 200 złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi oraz przyznał na jego rzecz od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie kwotę 240 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym. Skargę oddalano natomiast w zakresie żądania wydania Sądowi Apelacyjnemu zalecenia niezwłocznego podjęcia czynności zmierzających do zakończenia postępowania, albowiem w sprawie wyznaczono już termin rozpoznania wniosku Skarżącego o umorzenie postępowania (planowany termin 18 listopada 2026 r., k. 22641 akt sądowych).

32 Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia.

33 D.Z.

34 Paweł Czubik Oktawian Nawrot Grzegorz Pastuszko